اعداد دروغ نمیگویند. این اصلِ اولِ بیست سال فعالیت من به عنوان مدیر و مشاور مالی است. دنیای ما، دنیای قطعیت است؛ جایی که هر ریالی باید در ستونِ مشخصی بنشیند و دفاترِ ما باید «تراز» باشند.
پاییز چند سال پیش بود. مسئولیت حسابرسیِ نهایی برای اعلام ورشکستگیِ یک کارخانه قدیمی با پنجاه سال سابقه به من سپرده شد. کارِ من، بستنِ پرونده تولید و پایانِ یک عصر بود. در حین بررسی اسنادِ بیست سالِ گذشته، به ردیفی برخوردم که با هیچ منطقِ مالی نمیخواند: یک هزینه با کدِ ثابت «بند ۳۱۴» که هر ماه، درست دو روز قبل از واریز حقوقها، از حسابِ شرکت خارج میشد. مبلغ، عدد بزرگی نبود، اما استمرارِ بیست سالهاش، توجهِ هر حسابرسی را جلب میکرد.
ردِ پول را گرفتم؛ به صاحبِ یک سینمای کوچک و قدیمی در حاشیه شهر رسید. سینمایی که سالها پیش تعطیل شده بود.
پرونده را روی میزِ مدیرعاملِ سالخورده گذاشتم. بدون مقدمه پرسیدم: «بند ۳۱۴ چیست؟ چرا شرکت بیست سال، هر ماه هزینه نگهداری از یک سینمای متروکه را پرداخت کرده است؟ این با هیچ منطقِ اقتصادی سازگار نیست.»
مدیرعامل، عینکِ تهاستکانیاش را روی چشم جابهجا کرد و به گزارشِ مالی نگاهی انداخت؛ نه با تعجب، که با احترام.
گفت: «بیست و دو سال پیش، یکی از کارگرانِ خط تولید ما، در یک حادثه جانش را از دست داد. مردِ شریفی بود. عاشقِ سینما. هر جمعه، دستِ همسر و تنها دخترش را میگرفت و میرفتند همان سینما. وقتی رفت، دخترش شش ساله بود و فکر میکرد پدرش در یکی از فیلمهای سینما مانده و یک روز برمیگردد. تنها تفریحش همان بود.»
مکث کرد. «وقتی سینما ورشکست شد و میخواستند تغییر کاربریاش بدهند، فهمیدم اگر آن سینما بسته شود، آخرین رشته اتصالِ آن دختر با پدرش قطع میشود. من نمیتوانستم پدرش را برگردانم، اما میتوانستم آن پردهی نقرهای را برایش روشن نگه دارم. با مالک سینما توافق کردم؛ هزینه نگهداری سالن و پخش یک فیلم در عصرهای جمعه را شرکت تقبل کرد. فقط برای یک تماشاچی.»
نفسِ عمیقی کشید و ادامه داد: «سالهاست که دختر بزرگ شده و دیگر به آن سینما نمیرود. اما من پرداخت را قطع نکردم. چون فهمیدم گاهی یک کسبوکار، با سودی که میسازد زنده نمیماند؛ با اخلاقیاتی که حفظ میکند، دوام میآورد. حالا هم که شرکت به خط پایان رسیده، خوشحالم که بدهیام را به آن خانواده پرداختهام.»
سکوتِ سنگینی اتاق را گرفت. نگاهی به برگههای ترازنامه انداختم. اعدادی که تا چند دقیقه پیش فقط هزینههای ناموجه بودند، حالا در ذهنم تغییر شکل داده بودند. پرسیدم: «دختر الان کجاست؟»
گفت: «دیگر نمیآید. اما من پرداخت را ادامه دادم، چون فهمیدم…»
آن روز، پرونده شرکت را بستم. ورشکستگی تایید شد. اما در گزارشِ نهاییام، در برابرِ ردیفِ «بند ۳۱۴»، کلمهی «زیان» را خط زدم و در ستونِ ملاحظات نوشتم:
«هزینه غیرعملیاتی بابتِ ایفای مسئولیتِ اخلاقی؛ فاقدِ توجیهِ اقتصادی، اما دارای بالاترین ارزشِ داراییِ نامشهود.»
ما مدیران مالی یاد گرفتهایم همهچیز را با ماشینحساب بسنجیم، اما در ترازنامه زندگی، بعضی هزینهها خالصترین داراییهای یک انساناند؛ داراییهایی که هیچ تورمی نمیتواند ارزششان را کم کند.
جهان کوچک من؛ روایتِ بزرگِ جزئیات.
نویسنده: م. پاپا