نوشته ای بر کتاب «اربعین طوبی» اثر سید محسن امامیان

پیش درآمد:
در متن قبلی که درباره کتاب خرمالو ها را به گنجشک ها بفروش صحبت کرده بودم قبل از شروع حرف اصلی کمی صحبت دلی داشتم که خب، واقعا نوشتن آنها برایم لذت بخش بود. تصمیم گرفتم این صحبت ها را بکنم یک بخش واحد و در هر متن کمی دلی صحبت کنم. اربعین برای من سالهاست چند مداحی و عکس های دوستان و معلمان بیشتر نیست. چند مختصر تجربه داشتم. مثلا همین یکی دو سال پیش بود که بطری آبم را پر کردم و پشت سر رفیقم که از مدرسه می رفت خانه و ترمینال و مرز و نجف و کربلا ریختم و دعایم را بدرقه راهش کردم. یا امسال که رفتیم بهشت زهرا و اربعینمان را با شهدا گذراندیم. اما حقیقت امر این است که من ابتدا نمی دانستم اربعین چیست. بعد فهمیدم لغت نامهای اربعین چیست و برایم محترم شد و بعد اربعین را شناختم و برایم علاقه شد و بعد اربعین را درک کردم و برایم آرزو و خیال و خواب شد. اما هنوز تا فهمیدن اربعین فاصله دارم. فاصله فهمیدن و درک کردن دقیقاً فاصله بین زاویه دید من نسبت به خود و دیگری نسبت به من است. با این پیش زمینه از علاقه من به کربلا و اربعین برویم سراغ داستان اربعین طوبی.
مقدمه:
اولین مواجه من با این کتاب، سریال طوبی به کارگردانی سعید سلطانی بود. آن زمان من به دلایلی نمی توانستم داستان را به شکل مستمر دنبال کنم. اما شب هایی که بخاطر آمدن مهمان زمان بیشتری را در پذیرایی خانه می گذراندم بیشتر با سریال آشنا شوم. سریالی که واقعا همان چند قسمتی که دیدم برایم جذاب بود. و در انتهای سریال زیر نام سید حسین امیرجهانی به عنوان نویسنده نوشته شده بود اقتباسی از کتاب اربعین طوبی نوشته سید محسن امامیان. این نام در ذهن من نقش بست که بعد ها برود در همان لیست بلند بالایی که قرار بود بخرم. وقتی کتاب تمام شد می خواستم همان لحظه درباره اش بنویسم. اما تصمیمم را گرفتم که بگذارم وقتی سریال را دیدم یک کاسه حرف هایم را بزنم و به کتاب و سریالش بپردازم. با این حال حرف درباره کتاب زیبای سید محسن امامیان زیاد است و نمی شد در یک متن درباره جفتشان حرف بزنیم.
متن:
🚨هشدار:این بخش از نوشته ممکن است بخش هایی از داستان را لو بدهد.
خب ابتدا مشکلاتم را بگویم. واقعا مشکلاتم با این داستان کم است. شروع داستان به نظرم خیلی جالب نبود. یعنی آن طور که باید نبود. ضرب آهنگش درست نبود. یک جاهایی خیلی سریع بود یک جاهایی خیلی کند. در کل شروع داستان ها به نظرم باید طور دیگری باشد. یک داستانی یک جایی توقعاتم از شروع را بالا برده است که کمی درباره نقطه شروع سختگیرانه برخورد می کنم. اما بعد. در اصل کتاب به نظر می رسد که قرار است به داستان زندگی طوبی و در کل داستان طوبی و فرزندش، حسن بپردازد یا در نهایت این داستان را در کنار حمود و صفیه به عنوان داستان اول ببینیم. اما بیشتر به نظر می رسد یک عاشقانه دلنشین بین حمود و صفیه را تماشا می کنیم. البته بیان داستانوار آن جالب است. شاید بخاطر همین بیان داستانواری که در کتاب استفاده شده است باید گفت نمی توان به این اتفاق که ممکن است بخاطر شکل بیان باشد خرده گرفت و حقیقتا این بیان به داستان کمک هایی هم کرده است. اما در هر حال داستان طوبی را گاهی مخدوش می کند و نمی توان گفت صرفا نقطه قوت داستان است.
و اما محاسن بسیار داستان. داستان سیال و رونده است. هیچ جایی گیر نمی کند. خواننده را با خود همراه می کند و می برد آنجا که باید. مثلا بخاطر دارم اولین شبی که خواستم کتاب رو شروع کنم در ابتدا شروع کتاب کمی سرعتم را گرفت اما بعد از آن ناگهان به خود آمدم و دیدم یک ساعت بیشتر است دارم کتاب می خوانم و نمی توانم از کتاب دست بکشم. از آن کتاب ها که واقعا نمی شود زمینشان گذاشت. مسئله بعدی داستان صفیه و حمود است. داستان با وجود اینکه محور اصلی نیست و تنها داستان همراهان طوبی است اما بسیار شیرین و جذاب است. و البته شکل این رابطه و تکامل به نحو احسن آن در مسیر اربعین و کربلا زیبای آن را دو چندان می کرد. مسئله دیگری که بسیار در طول داستان برایم جذاب و به نظرم جزء مهمترین بخش های داستان بود، قوس شخصیتی حمود است. حمود یک بعثی زاده است که به قول خودش در پادگان بزرگ شده است. یعنی در خانه ای بزرگ شده است که بی شباهت با پادگان نیست و اگر مادر مهربانش نبود معلوم نبود او و تنها هم بازی اش، یعنی خواهرش چه وضعی پیدا می کردند. از طرف دیگر نیز او اهل یکی از عشیره های استخواندار و طرفدار بعث عراق است و همانطور که در طول داستان گفته می شود، بخاطر علاقه او به صفیه، عمو های بعثی اش می خواهند خونش را بریزند و برایش آدم می فرستند. اما در انتهای داستان او فرد دیگریست. «عاشق مبارزه با اسرائیل» است و دوستان عزیزی دارد که سربازان حشد الشعبی هستند و الگوی زندگی اش حسن التمیمی، پسر مفقود طوبی و مبارز هواخواه چمران است(از هر کسی که این بخش را می خواند و تا این حد قوس شخصیتی حمود برایش لو می رود عذر می خواهم). حقیقتاً در بسیاری از داستان های دیگر اگر چنین قوس شخصیتیای برای هر شخصیتی اتفاق می افتاد آن را به نادرست بودن یا غیرواقعی و سورئال بودن متهم می کردم اما راستش را بخواهید، کربلای حسین است دیگر،هر چه بگوید می شود. درباره این سیر تغییر دلچسب حمود می شود خیلی بیشتر از این صحبت کرد. داستان خوبی های بسیار دیگری هم دارد. مثلا حضور اقوام و افراد مختلف در راهپیمایی اربعین. از ترک و ترکمن و نجف آبادی تا کشمیری و آمریکایی. خیلی ها هستند. این نمایش جغرافیای اربعین واقعا خوب است. خود من اگر بخواهم درباره جغرافیای اربعین بنویسم شاید بعدش بگویم فقط صفحه پر کردن است و چیزی نیست که مخاطب من را به خود جذب کند اما شخصیت هایی که نام و نشان و ایل و تبارشان گفته شده است واقعا کاربردی بودهاند و کارکردشان کاری است. از خوبی های دیگر داستان شخصیت های خاص داستان است. برای مثال صفیه را می بینیم. دختری که حتی طوبی هم نمی داند پدرش چرا او را از 5 سالگی کلاس پیانو گذاشته است. بازیگوشی ها و بچگی های خودش را دارد. مهربان است. و در کل یک شخصیت کم نظیر است. خلق شخصیت خاص در چنین داستانی نیاز به ظرافت دارد. طوری که شخصیت ها خاص باشند ولی نه غیر واقعی. ولی شخصیت های داستان واقعا تمیز در آمدهاند. حرف های زیادی برای گفتن دارم. از دکتر حسین و مبارز حسن. از داستان های گوشه به گوشه طوبی. از حرف هایش درباره مادرش و تهران و ایران آن زمان. داستان آن قدر خوب است که اگر بخواهم خوبی هایش را تک به تک مو شکافی کنم احتمالا کتاب دیگری به قاعده خود کتاب باید نوشت. اما من قرار است فقط کمی حاشیه بنویسم و بگذارم این گوشه بماند. در نهایت پیشنهاد قاطعانه و بدون شک من این است که این کتاب را به هر ترتیبی که می توانید و در هر فرصتی که دست می دهد بخوانید.
امتیاز کتاب: چهار و نیم از پنج
السلام علیک یا سید الشهدا