نوشته ای بر کتاب «خرمالو ها را به گنجشک ها بفروش» اثر محمد حنیف

ابتدا این را بگویم که من واقعا منتقد کتاب نیستم. صرفا عادتی دارم که از کودکی همراه من مانده. همیشه عاشق کتاب خواندن بودم. آنقدری که همین حالا هم کتابخانه من دیگر جای کتاب های بیشتری ندارد. هرچند من با وجود این تکمیل ظرفیت بودن همین چند روز پیش رفتم و چند کتاب جدید خریدم. این میل من به کتاب خواندن باعث شد قلم و کاغذ و سوژه را بشناسم. و خب به جایی رسید که احساس کردم چه خوب می شود اگر خود نیز پا به عرصه نوشتن بگذارم. و در این سالهای اخیر یکی از ویژگی هایی که دوستانم من را با آن می شناسند «نوشتن» است. اما باز هم می گویم. خواندن تمام این کتاب ها من را به یک منتقد تبدیل نمی کند. اما خب وقتی کتابی را می خوانم یکی از تفریحاتم اشتراک گذاشتن احساس و دیدی که نسبت به آن کتاب پیدا کردم با دیگران است. پس تصمیم گرفتم این نوشتن ها را جایی برای خودم ذخیره کنم و چه جایی بهتر از اینجا که می شود گفت قرار نیست نوشته هایم گم شوند. با این پیش زمینه می روم سراغ نوشتن درباره کتاب خرمالو ها را به گنجشک ها بفروش.
مقدمه:
نمایشگاه کتاب امسال بخاطر شرایط جنگی به شکل مجازی برگزار شد که خب حداقل برای من تجربه جدیدی نبود. قبلاً هم چند سالی نمایشگاه مجازی بود. همزمانی این مجازی شدن با ایام حساس سال کنکور نمی توانستند حس نیاز به خریدن کتاب را در من بخشکانند. پس اینگونه بود که تصمیم گرفت به شکلی هر چند کوچک وارد نمایشگاه بشوم. یکی از خسیسه های من این است که همواره فهرست بلندی از کتاب هایی دارم که می خواهم در آینده بخرم. اما نمایشگاه با فهرست من نامهربان بود و جز دو کتاب خانه ای در شیراز اثر آگاتا کریستی و اربعین طوبی اثر سید محسن امامیان نتوانستم دیگر کتاب هایم را پیدا کنم. پس رفتم سراغ نویسندگانی که در فهرست من جا خوش کرده بودند. از میان این فهرست نام محمد حنیف بیشتر چشمم را گرفت. محمد حنیف را با سریال مستوران شناخته بودم و بعد وقتی بیشتر با خودشان و کارهایشان بیشتر آشنا شدم، خریدن کتاب های یکی از معدود نویسندگان شناخته شده معاصر ایران در سبک رئالیسم جادویی برایم جذاب تر از بقیه بود. این بود که رفتم و یکی از کتاب های ایشان را خریدم. خرمالو ها را به گنجشک ها بفروش. با بریده متنی که در سایت انتشارات جمکران از این کتاب آقای حنیف خواندم حقیقتا توقع داشتم نقطه پایان داستان پیوندی عمیق با مهدویت داشته باشد که خب، چنین نبود.
متن:
🚨هشدار:این بخش از نوشته ممکن است بخش هایی از داستان را لو بدهد.
و اما از حاشیه که بگذریم، در متن چند مشکل با کتاب دارم. اولاً ابتدای سیر زمانی کتاب(که پس از بخش اولیه ای که در قسمت پایانی کتاب می گذرد شروع شده) بسیار کند است. یعنی نمی دانم چرا احساس می کنم داستان جان می کند تا جلو برود. شاید حوادث ابتدایی می توانستند سریعتر پیش بروند. مشکل دومم با داستان همان جا اتفاق می افتد. جا به جایی شخصیت های کتاب در آن قسمت های ابتدایی گیج کننده است. اگر چه در ادامه باعث می شود از داستان بیشتر لذت ببرم و حتی جاهایی که یغما با اعتماد به نفس فولادینش رفتار ناگهان تغییرکرده ریحانه را بخاطر گذشتن از ناز کردن های اولیه و رسیدن به عشق آتشین به او می داند در صورتی که می دانیم ریحانه بخاطر چه این کار را می کند خنده دار هم هست. اما در ابتدای داستان و وقتی شخصیت ها هنوز جا نیفتاده اند، حداقل من نمی پسندم. سوم با بسط پیدا کردن شخصیت های فرعی مشکل دارم. بعضی شخصیت ها تاثیر گذاریشان بالاست اما به شدت کم بسط یافته اند. مثلا سپیده و یاسمین می توانستند بیشتر شناسانده شوند اما جز صحبت های بسیار مهم گاهی به گاهی خیلی رد پایی از آنها نمی یابیم.
اما این کتاب خیلی بهتر از این حرف هاست. مشکلات من با داستان در نهایت مشکل من است. در حالی که این مشکلات بسیار کوچک و تا جایی که من دیده ام گاها عمدی هستند. راستش را بخواهید دیدن داستان از زبان آدم های مختلف بسیار جذاب است. یعنی همین که یغما و ریحانه و مریم چگونه به صحنه تل کابین نگاه می کنند هم جذاب است هم هیجان انگیز هم خنده دار. هر چه جلوتر هم می رود ریتم کتاب دلنوازتر و مسحورکنندهتر می شود. به حدی که نمی خواهی کتاب را زمین بگذاری. کتاب به خودی خود داستانی است که به لطیف ترین زبان ممکن به موضوعات خیلی جدی می پردازد. از این نظر این داستان بخاطر پایان مبارک گره خورده با باور های دینی ما هم صدا و سیما پسند است و از سوی دیگر از آنجا که مشکلات مختلف جامعه را درون یک عاشقانه دلپذیر تعریف می کند برای شبکه نمایش خانگی نیز قابل توجه است. آقای حنیف هم که خوب برای سریال ها می نویسند و چه شود. و دو موضوع دیگر هم در طول داستان برای من خیلی جذاب بود. یکی ساختار مربوط به گنجشک ها و خرمالو ها و دیگری اشاره های داستان. اینکه تا این حد در خرمالو ها و اثر گذاری آن در زندگی ریحانه و آقا عیسی و خانواده اش موثر است و رهایی بخش آنها از شر یغما و نادر حاج رفعت و بیوه حاج رفعت و کینه پدران و مشهدی رحمت و ... برای من حداقل بسیار جذاب است. قربان کرم خدا بروم که واقعا همین است. خرمالو هایی که سهم گنجشک ها می شوند. بدون منت. و صحبت های گنجشک ها با یکدیگر این داستان جوری لطیف می کند که واقعا بیشتر مجذوب داستان می شوم و این خواب های ریحانه و تصورات گنجشکی اش را خیلی بهتر درک می کنم. و در کل پر جزئیات ترین و پر ظرافت ترین تصاویر داستان مربوط به جاهاییست که یا به درخت خرمالو مربوط می شود یا به گنجشک ها. و ارجاعات کتاب نیز برای من بسیار دلپذیر است. حضور رستم تهمتنی که بخاطر عشق قدیمی خود، خودش را به معلولیت زده و برای کادو عروسی و رضایت گرفتن از ارجمندیان بزرگ برای ازدواج دو عاشق دلباخته این راز را برملا می کند. و حضور به موقع داستان شب ششصد و هشتاد و چهارم هزار و یک شب در نامه طعنه آمیز و تند ریحانه به یغمای به یغما رفته که بعد ها معلوم می شود داستان عکرمه و خزیمه در قلب سنگی یغما نفوذش را کرده و تاثیرش را گذاشته است. یا کنایه ارجمندیان بزرگ به استاد افراسیابی درباره فامیلیشان که بعد به یقین ارجمندیان تبدیل می شود. و بسیاری جاهای دیگر مانند پاسکاری های ریحانه و سپیده. در نهایت می توانم بگویم واقعا از خواندن این کتاب لذت بردم و بی صبرانه مشتاق خریدن و خواندن کتاب های بیشتری از آقای حنیف هستم.
امتیاز کتاب: چهار از پنج
الهم عجل لولیک الفرج