یکی از اولین خاطرات من نشستن در اتوبوس توریستی در طول یک سفر خانوادگی در جنوب ایتالیا است. من احتمالا پنج ساله بودم به یاد دارم که هوا بسیار گرم بود و پنجره های اتوبوس باز بود تا هوای بیشتری وارد شود. در میان همه مناظر، صداها و رنگ های اطرافم، توجه من به گروهی از گردشگران متمرکز شد که به زبان خارجی صحبت می کردند. خیلی جذاب به نظر می رسید، و نفهمیدن یک کلمه از آنچه آنها می گویند فقط به این شعله افزود. بنابراین، با یک پوزخند بزرگ روی صورتم، شروع کردم به بیان کلمات به زبان ساختگی خودم. من خوشحال شدم. از طرف دیگر مادرم کمی گیج به من نگاه کرد.
اشتیاق من به زبان های خارجی از زمانی که به یاد دارم همیشه وجود داشته است. من را به همان شکلی که نام من یا تاریخ تولدم تعریف می کند. این به عنوان یک بازی شروع شد: ترکیبی از کنجکاوی، رضایت از «شکستن رمز» یک زبان متفاوت، و فقط بازی با کلمات، صداها و ساختارها تا اجازه دهم خلاقیت من جریان یابد. تنها سالها بعد بود که متوجه شدم که «کدی» که واقعاً به دنبال آن بودم، برخلاف محیطی که در آن بزرگ میشدم، روشی متفاوت و شاید معتبرتر برای بیان خودم بود.
هیچ چیز استثنایی یا آسیب زا در دوران کودکی من در سیسیل (ایتالیا) وجود نداشت، اما حقیقت این است که من و والدینم هرگز به یک زبان صحبت نکردیم. در کودکی اغلب مضطرب بودم، ولی اطرافیانم به غلط فکر می کردند مه من «بیش از حد حساس» یا «بیش از حد احساساتی» هستم. هرگز به من کلمه ای یاد داده نشد تا آن احساسات بزرگ را بیان کنم. بنابراین، از همان دوران کودکی، احساس می کردم مجبور بودم زبان خودم را پیدا کنم. هرچه «کد» پیچیدهتر باشد، از حوزه تجربه والدینم دورتر باشد، بهتر است. به عنوان مثال، در دوران راهنمایی، زمانی که حدود 11 یا 12 ساله بودم، یک بار از یکی از همکلاسی هایم که مادرش چک بود، خواستم که زبان چکی به من یاد بدهد. حدود یک ماه یا بیشتر، او این برگه های کوچک و دوست داشتنی پر از صرف افعال و کلمات جدید را برای یادگیری برای من می آورد و ما کمی تمرین می کردیم و می خندیدیم. اما درنهایت، من واقعاً هیچ یاد نگرفتم.
از سوی دیگر، من از سن 7 سالگی زبان انگلیسی را یاد میگرفتم. همیشه آن را دوست داشتم و همیشه چیزی را نشان دادهام که شما ممکن است آن را یک "استعداد" طبیعی بنامید. مسلماً این کد فوق سری نبود. انگلیسی در آن زمان، مانند امروز، زبان فرانسه بود. والدین من می توانستند (و هنوز هم می توانند) از تعدادی عبارات استفاده کنند و بفهمند. اما آنها واقعاً زبان را نمیدانستند، و این، حدس میزنم، دلیل کافی به من داد تا آن را مال خود کنم. چندین سال دیگر گذشت. نوجوانی من آمد و رفت، و تنها ارتباط من با زبان انگلیسی از طریق آموزش رسمی بود، حتی اگر همیشه سعی می کردم کمی عمیق تر باشم، یا با خواندن مقالات آنلاین یا جستجوی متن آهنگ. انگلیسی مانند یک همراه خاموش بود، وعده "دیگری"، یک فرار، یادآوری دائمی از همه این مکان های شگفت انگیزی که می توانستم به آنها بروم. تا اینکه انجام دادم.
در اواخر دوره کارشناسی ارشدم در روانشناسی، برای یک برنامه تبادل دانشجو انتخاب شدم که مرا به فیلادلفیا، ایالات متحده برد. من فقط شش ماه آنجا ماندم، اما همین کافی بود تا من را درگیر کند و متقاعدم کند که میخواهم تا آخر عمر در یک کشور انگلیسی زبان زندگی کنم. دلم برای خانه، سیسیل، خانواده و دوستانم تنگ شده بود. و با این حال، از روشهایی که صحبت کردن به زبان دیگر به سادگی جنبههای خاصی از شخصیت من را باز میکند و باعث میشود احساس واقعیتری داشته باشم، خوشحال شدم. وقتی درسم را تمام کردم، تصمیم گرفتم مسیر شغلی ام را تغییر دهم و زبان شناسی انگلیسی را در بریتانیا بخوانم، جایی که هنوز هم پس از 6 سال زندگی می کنم.
وقتی برای اولین بار به این کشور آمدم، در حال گذراندن مرحله مهمی در زندگی ام بودم. تغییر در حال رخ دادن و غیرقابل انکار بود، و انگلیسی به زودی نه تنها زبان سخنرانی ها و سمینارهای جدید من، بلکه مهمتر از همه، زبان قلب من خواهد بود. مانند دورانی که در ایالات متحده بودم، دور بودن از یک محیط آشنا، دور از انتظارات افرادی که در تمام زندگی شما را می شناختند، در حالی که در معرض زبان و جهان بینی متفاوتی قرار گرفتم، همه اینها احساسات و خواسته های درونی من را باز کرد.
همانطور که باکیچ و اسکیفیک اخیراً اشاره کرده اند، تعریف «دو زبانگی» بسیار پیچیده است. معیارهای مختلفی وجود دارد که می توانید آنها را در نظر بگیرید، مانند منشاء زبانی (مثلاً اینکه آیا از بدو تولد به دو زبان صحبت کرده اید) یا مهارت واقعی در زبان دوم، صرف نظر از اینکه چه زمانی شروع به یادگیری آن کرده اید. دیگران، مانند هامرز و بلان، تعریف گستردهتری را اتخاذ میکنند و بر تجربه روانشناختی «دو زبانه» بودن تمرکز میکنند و نشان میدهند که برای همه متفاوت و منحصربهفرد است، که نتیجه چندین متغیر درونی و بیرونی است.
تا همین اواخر هرگز خودم را «دو زبانه» نمی دانستم. برای من، این اصطلاح به افرادی اختصاص داشت که از سنین بسیار پایین به طور روزانه از دو زبان استفاده می کردند. اما در چند سال گذشته، زبان انگلیسی آنقدر در سفر شخصی من محوری شده است که من نیز احساس می کنم دو زبانه هستم. با این حال، تجربه من از آن تجربه ای است متضاد. انگلیسی هم سرگرم کننده و هم عمیق. این باعث می شود که در یک زمان احساس خلاقیت، احساسی و سبک دلی داشته باشم. از سوی دیگر، ایتالیایی… ایتالیایی است. این پیچیده و تلخ است. می تواند سرگرم کننده باشد، در یک روز خوب. اما بیشتر اوقات، وقتی از آن استفاده میکنم، جریانی از تنش در درون من وجود دارد مثل وقتی که وقتی یک دوست قدیمی شما را ناامید می کند و نمی دانید می توانید دوباره به او اعتماد کنید یا نه.
ای کاش می توانستم بگویم راه حلی پیدا کرده ام، اما بهترین پاسخ من این است: دارم روی آن کار می کنم. گاهی اوقات، ذهنم به آن اتوبوس برمیگردد، در یک روز گرم تابستان سالها پیش. به زمانی برمیگردیم که زبانها فقط یک بازی سرگرمکننده برای یک کودک کنجکاو بودند، مدتها قبل از اینکه با تمام این معانی اضافی پر شوند.
محمد علی آیت الهی (مترجم رسمی داد گستری)
www.otc1316.ir