آیا زبانی که صحبت می کنیم بر افکار ما تأثیر می گذارد یا تفکر ما اشکال زبانی را که استفاده می کنیم شکل می دهد؟ در این بحث از هر دو موضع دفاع شده است. اولی به عنوان نسبیت زبانی شناخته می شود. دومی به عنوان جهانی گرایی شناخته می شود و استدلال می کند که مردم در سراسر جهان، صرف نظر از فرهنگشان، یکسان فکر می کنند. این به این دلیل است که از نقطه نظر عصب شناختی، ساختار مغز نیز به همین صورت است. پیامد مستقیم اما شدید این رشته تحقیقات این است که تفاوت زیادی بین زبان ها و فرهنگ های انسانی وجود ندارد.
اغاز نسبی گرایی را می توان به مطالعه زبان و فرهنگ بومیان آمریکا توسط یک انسان شناس، ساپیر، و شاگردش، ورف، نسبت داد. در نظریه نسبیگرایی، که به عنوان فرضیه ساپیر-وورف شناخته میشود، زبان پیوستاری است که اجازه می دهد واقعیت را به مقولههای قابل تشخیص تقسیم کنیم. از این رو، هر زبانی بازتاب جهان بینی خاصی است.
مثلا در مورد عواطف همه انسان ها آنها را تجربه می کنند. بنابراین ممکن است فکر کنیم که قلب ظرف جهانی عواطف است. در واقع، در حالی که در زبان ترکی احساسات در کبد قرار دارند، در زبان اهالی نیجریه آنها در شکم قرار دارند. با این حال، در زبان چینی، معده تنها جایی است که می توان خشم را مهار کرد. و اگر خارج شود، می تواند به قفسه سینه رفته و از جایی که سرریز می شود به مغز می رسد.
نمونه ای از نسبیت زبانی را می توان در کتاب دنیل اورت در مورد قبایل امازون یافت جاییکه خواب ارام یاخوش اصلا معنی ندارد بلکه می تواند بسیار خطرناک باشد. در واقع، در فرهنگ پیراهاها، قبیله ای از شکارچیان-گردآورنده که در آمازون زندگی می کنند، هیچ کس نمی تواند در طول شب آرام بخوابد بلکه باید همیشه مراقب خطرات باشد.
اورت،یک میسیونر مسیحی که به دنبال تغییر دین پیراهاها بود، سرانجام به دین انها گروید. او با تسلط تدریجی بر تنها زبان ظاهرا ابتدایی خود، متوجه شد که زبان آنها می تواند نمونه ای از نحوه عملکرد زبان در ذهن و زندگی ما باشد. جالبتر اینکه زبان آنها هیچ کلمه ای برای تشکر ندارد، متاسفم، نه مقایسه ای و نه مفهومی برای اعداد.
ما میتوانیم نمونههای بیشتری از نسبیگرایی زبانی و فرهنگی را در استعارههای مفهومی بیابیم، پدیدهای شناختی که همه ما ناخودآگاه از آن استفاده میکنیم. در حالی که استعاره ها اولیه و در نتیجه جهانی هستند، سایر استعاره ها وابسته به فرهنگ هستند.
نمونه ای از استعاره اولیه، زمان فضا است، در حالی که زمان به مثابه پول استعاره ای فرهنگی است که نمونه فرهنگ صنعتی غربی است که در آن بهره وری با زمان مرتبط است. در حالی که در مورد اول، به نظر می رسد این استعاره در فرهنگ های مختلف وجود دارد، اما در مورد دوم اینطور نیست. به عنوان مثال، در مجارستانی، زمان مانند انگلیسی "سپری" نمی شود، بلکه به گونه ای "پر" می شود که گویی یک ظرف است.
با این حال، هر فرهنگی می تواند استعاره زمان به مثابه فضا را به گونه ای متفاوت بازنمایی کند، به طوری که می تواند تفاوت های خرده فرهنگی یا بین فرهنگی ایجاد کند. اگر برای غربیها آینده در جلو و گذشته در پشت است ("آنچه در انتظار ما است سالی پر رونق است"؛ "شما باید این داستان بد را پشت سر بگذارید") در زبان آیمارا، که جمعیتی از منطقه وسیع فلات آند که بخشی از بولیوی، جنوب پرو و شمال شیلی را در بر می گیرد، زمان را با دانستن یکی می دانند و به همین دلیل آینده پشت گوینده است نه روبرو چون نمی توان آن را شناخت و برعکس حال/گذشته در مقابل چشم و نمایان است یعنی اینکه گذشته درست مقابل چشمان ماست.
محمد علی ایت الهی (مترجم رسمی دادگستری)
www.otc1316.ir