
اگر تازه میخواهید وارد دنیای عمران، ساختوساز یا پروژههای صنعتی شوید، احتمالاً اسم شغل کنترل پروژه را زیاد شنیدهاید، اما تعریف دقیقش هنوز برایتان مبهم است. راستش را بخواهید کنترل پروژه فقط کار با نرم افزار نیست.
خیلی از بچههای تازهکاری که با مدارکِ رنگارنگِ موسساتِ آموزشی وارد بازار کار می شوند ، هفته دوم نرسیده کم میآورند. چرا؟ چون پروژه واقعی آن چیزی نیست که در مانیتور میبینند. این مقاله برای کسی نوشته شده که به دنبال نقطه شروع است، نه برای کسی که سالها در پروژه حضور مستمر داشته. میخواهیم با زبان ساده ببینیم از کجا باید شروع کنیم، چه چیزهایی را باید جدی بگیریم و چرا آشنایی با نرمافزار بهتنهایی کافی نیست. اگر هدفتان ورود به بازار کار و پیدا کردن مسیر درست است، این نقشه راه کمک میکند تصویر روشنتری از مسیر پیش رو داشته باشید.
اولین سوءتفاهم درباره این شغل این است که بعضیها فکر میکنند با یاد گرفتن یک نرمافزار، آماده کار میشوند. در عمل، نرمافزار فقط ابزار است. ابزاری که برای برنامهریزی، زمانبندی، مدیریت، کنترل منابع و حتی پیگیری هزینه و پیشرفت پروژهها طراحی شده است. یعنی خودِ ابزار هم بر پایهی یک منطق مدیریتی کار میکند، نه صرفاً ثبت چند فعالیت و خروجی گرفتن از گانتچارت.
برای شروع کار ، باید دو لایه مهارت را همزمان جلو ببرید. اول ابزار است: آشنایی با MSP، Primavera (P6) ، اکسل و ... ، بهخصوص اگر هدفتان پروژههای بزرگتر، EPC یا صنعتی باشد. دوم، فهم پروژه است: خواندن نقشه، درک WBS، مسیر بحرانی، تقدم و تأخر فعالیتها، متره و برآورد، و شناخت چرخه اجرای کارگاه. کسی که اینها را نفهمد، حتی اگر با نرمافزار حرفهای کار کند، فقط یک فایل تمیز تحویل میدهد، نه کنترل واقعی. در پروژههای ایرانی، این دانش پایه وقتی مهمتر میشود که پای برآورد، صورتوضعیت، تغییر مقادیر و کنترل هزینه وسط میآید.
یادم هست در یک پروژه بیمارستانی، کارشناس برنامه ریزی ما یک گانتچارت کشیده بود که واقعاً از نظر اصول زمانبندی عالی بود. همه پیشنیازها و هم پوشانیها دقیق بود. طبق برنامه باید ماهِ سوم خریدِ کل تجهیزاتِ تاسیساتی انجام میشد. اما خب، کارفرما پول نداشت! نقدینگی (Cash Flow) واقعی پروژه صفر بود. برنامه ریزِ ما هم بدون توجه به این موضوع، مدام گزارش انحراف میگرفت. آخرش چه شد؟ برنامه شد یک کاغذ باطله روی دیوار و کارگاه سه ماه خوابید. برنامه ریزِ واقعی قبل از اینکه برنامه زمان بندی بنویسد، با مدیر مالی و سرپرست کارگاه صحبت می کند تا از جریانِ واقعی ورودِ پول مطلع شود. اگر جریان نقدینگی را نبینید، برنامهتان فقط یک نقاشی قشنگ است.
برنامه ریزی که بوی خاک کارگاه را نشنیده باشد و کفشِ ایمنیاش خاک نخورده باشد، برنامهاش احتمالا با یک کاغذ باطله فرقی ندارد. یک بار کارشناس دفتر فنیِ ما برنامهای چیده بود که سه اکیپ جوشکاری همزمان در یک زونِ محدود کار کنند. روی کاغذ سرعت کار بالا میرفت. اما وقتی تیم اجرایی پای کار رفت، متوجه این نکته شدند که اصلاً فضا برای ایستادن دو جرثقیل همزمان وجود ندارد و اکیپها دارند دست وپای همدیگر را لگد میکنند! برنامهریز باید در محل کارگاه حاضر شود، با استادکارها و فورمنها صحبت کند، راندمان واقعیِ بیل مکانیکی را در زمینِ سنگی ببیند، بعد بیاید پشت سیستمِ P6 و MSP.
همچنین یک کارشناس یا مدیر کنترل پروژه باید توانایی تهیه لایحه تاخیرات را داشته باشد. در پروژههای دولتی و خصوصی ایران، بخش زیادی از سود پیمانکار از لایحه تاخیرات در می آید. اگر زبان قراردادها، بخشنامه ۵۰۹۰ و نحوه محاسبه تاخیراتِ ناشی از عدم پرداختها را بلد نباشید، کلاه سرِ شرکت رفته است. وقتی کارفرما در تحویلِ زمین یا نقشهها تاخیر دارد، شما باید بتوانید اثرِ اینها را به صورت کاملاً مستند و با مدارکِ متقنِ روزانه (گزارشهای روزانه، مکاتبات، عکسها) پیاده کنید تا تاخیراتِ پروژه مجاز شوند. اینجا دیگر نرمافزار به کارتان نمی اید؛ اینجا باید سوادِ حقوقی و قراردادی داشته باشید.
خلاصه کنم؛ ورود به بازار کنترل پروژه در ایران یعنی ورود به یک آشوبِ همیشگی. اگر دنبالِ یک کارِ شیک، بیدردسر و کارمندی هستید، کنترل پروژه کارِ شما نیست. اما اگر میتوانید وسطِ این بیپولیها، تاخیراتِ مداوم و فشارهای کارفرما بایستید و با مستندسازی و تحلیلِ درستِ جریانِ کار، پروژه را هدایت کنید، این بازار به شدت به شما نیاز دارد. نرمافزار کنترل پروژه را هر کسی با دو هفته کلاس رفتن یاد میگیرد، اما فهمِ کارگاه و منطقِ پیمان است که شما را به یک کارشناسِ گرانقیمت تبدیل میکند.
ارادتمند شما
بهادری