
میدانید داستانِ Excel و MSP و P6 چیست؟ داستان این است که ما همه دنبال یک «معجزه» هستیم. فکر میکنیم اگر پریماورا نصب کنیم، دیگر با تاخیر پروژه مواجه نمی شود. یا اگر از اکسل استفاده کنیم، کارها سریعتر انجام می شوند. همهاش دروغ است. من سالهاست تجربه استفاده از این «ابزارها» را دارم. می دانید در هر صورت چه چیزی همیشه ثابت است؟ همان «آشفتگیِ» کارگاه.
همان لحظهای که مدیر پروژه می گوید « تاریخِ تمامشدنِ فعالیتِ بتنریزیِ در جبهه کاری X را عوض کن ، چه فرقی دارد این را با P6 بنویسید یا با اکسل ؟ شما دارید اطلاعات نادرست را در نرم افزار وارد می کنید. نرمافزار هم با کمال میل آن اشتباه را ذخیره میکند و بعداً همه چیز را خراب می کند.
تازه، فاجعه اینجاست: ما فکر میکنیم با این کار، «کنترل» داریم. خندهدار نیست؟ در پریماورا «Update» میزنیم، پیشرفتِ واقعی ۵ درصد است، ولی ما با ثبت اطلاعات غلط درصد پیشرفت را ۲۵ درصد اعلام می کنیم و هدفمان این است که کسی متوجه تاخیر در روند اجرای کار نشود. نرمافزار هم هیچ خطایی نشان نمی دهد. فقط نمودارِ S-Curve را برایت رسم میکند. ولی در کارگاه؟ در کارگاه هنوز بتنریزی تمام نشده، هنوز آرماتوربند پایِ کار نیامده، و ما داریم برایِ خودمان «توهمِ کنترل» میسازیم. بعد که پروژه با دو ماه تاخیر مواجه شد، تازه می نشینیم و به نرمافزار بد و بیراه میگوییم که «چرا P6 نشان نداد؟ چرا برنامه درست کار نکرد؟» در حالی که مقصر، آن دیتایِ مسمومی بود که خودمان از همان اولِ کار واردِ سیستم کردیم.
انعطافپذیری یا توهمِ کنترل؟
این ابزارها دقیقاً مانند یک اتاقِ آشفته هستند که هرچیزی را هرجایی که بخواهید میتوانید پرت کنید. بزرگترین دروغی که اکسل به ما میگوید، این است که «همه چیز تحتِ کنترل است». ما فرمولنویسی میکنیم، VLOOKUP میزنیم، نمودار رنگی میکشیم و نرمافزار نه به ما «نه» میگوید، نه خطایِ منطقی میدهد. هر بلایی که دلت می خواهد سرِ منطقِ پروژه بیاور، اکسل فقط نگاه میکند.
اما امان از وقتی که بخواهی لایحه تأخیرات (Claim) بنویسی. وقتی کارفرما یا مشاورِ پروژه، خروجیِ تو را زیرِ ذرهبین میگذارد و میپرسد: «این تاریخ از کجا آمده؟»، اکسل هیچ دفاعی ندارد. هیچ موتورِ محاسباتیِ شناوری (Float) ندارد، هیچ منطقِ شبکهایِ محکمی ندارد. تو فقط عددِ بیهویت داری که به هم لینک شدهاند. آن لحظه، ترسناکترین لحظه در کنترلِ پروژه است؛ وقتی میفهمی در برابرِ پیچیدگیِ پروژهیِ واقعی، «شفافیت» را فدای «سرعتِ اکسل» کردی.
MSP؛ در پروژه
میرسیم به اماسپی (MSP). برای من، MSP حکمِ همان رفیقِ مهربانی را دارد که میخواهد به همه کمک کند، اما در نهایت همیشه کار را بدتر از قبل میکند. محیطش ساده است، ظاهرش خوشآیند است و همه هم با آن کنار میآیند؛ حتی مدیرِ طرح یا مدیرِ پروژه هم میتواند با یک نگاه گذرا، گانتچارتش را بخواند و با خودش بگوید: «آهان، اوضاع روبهراه است».
اما همین «سادگیِ فریبنده»، بزرگترین قاتلِ ماست.
مشکل اینجاست که خیلی از تیمها فکر میکنند «کنترل پروژه» یعنی همین که چند تا باکس را در تقویم بچینند و به هم وصل کنند. آنها فکر میکنند اگر نمودار زیبایی داشته باشند، یعنی پروژه را کنترل میکنند. اما در واقعیت؟ کسی در MSP به مدیریتِ منابع فکر نمیکند، کسی به محدودیتهایِ واقعیِ کارگاه و تداخلِ تجهیزات توجهی ندارد، و اصلاً کسی به ورژنبندیِ دقیقِ بیسلاین (Baseline) اهمیت نمیدهد.
ما در MSP پروژهها را میسازیم، اما پروژهها را “مدیریت” نمیکنیم. برای همین هم هست که وقتی پروژههایی که با MSP جلو رفتهاند، به مرحلهیِ دعوایهای حقوقی و کلیم (Claim) میرسند، رسماً کم میآورند. وقتی مشاور یا کارفرما میآید تا ریشهیِ یک تأخیر را پیدا کند، MSP مثل یک سازهیِ کاغذی در برابرِ بادِ واقعیت فرو میریزد. MSP ابزارِ زندگیِ آرام و پروژههایِ بیخطر است؛ اما برای میدانِ جنگِ پروژههایِ بزرگ و پیچیده، اصلاً قابلِ اعتماد نیست.
P6؛ ویترینِ حقیقت یا ابزارِ دروغ؟
و اما P6…! قصهیِ پریماورا، قصهیِ متفاوتی است. همه از اسمش میترسند؛ نه فقط چون پیچیده است، بلکه چون P6 یک ویژگیِ ترسناک دارد: بیرحم است. برخلافِ اکسل و MSP، این نرمافزار به شما اجازهیِ «دروغِ راحت» نمیدهد. یا حداقل، اگر بخواهید دروغ بگویید، باید آنقدر حرفهای باشید که بتوانید لابهلایِ هزاران ردیفِ فعالیت و روابطِ منطقی (Logic) پنهانش کنید. P6 ابزارِ کارِ آدمهایِ جدی است؛ برای نفت و گاز، برای پروژههایِ سنگینِ زیرساختی، جایی که هر عدد، یعنی پولِ واقعی.
دردناکترین صحنهیِ کاری ، دیدنِ مهندسهایِ کنترل پروژهای است که در جلساتِ هفتگی، وقتی میبینند برنامه عقب است، پیشرفتِ فعالیتها را “دستی” تغییر میدهند؛ فقط برای اینکه «مدیرِ پروژه» در جلسه کارفرما عصبانی نشود. این یعنی تو داری قلبِ تپندهیِ P6 را با دروغ پر میکنی. آن وقت اسمش را میگذاریم «خروجیِ نرمافزار».
نرمافزار غلط نیست؛ نرمافزار فقط دارد خروجیِ همان دادهای را به شما میدهد که خودتان با دستهایِ خود، مسمومش کردید. اگر دروغ وارد کنید، دروغ هم تحویل میگیرید. P6 فقط آیینه است.
مشکل واقعاً از نرمافزار است؟
«راستش را بخواهید، این دعوایِ همیشگیِ «کدام نرمافزار بهتر است»، یک دعوایِ کاملاً بیهوده است. ما داریم سرِ «نوعِ آچار» با هم میجنگیم، در حالی که اصلاً موتورِ ماشینِمان خراب است. پروژه، موجودِ زنده است؛ نفس میکشد. اگر تیمِ اجراییات با تو همکاری نمیکند، اگر اطلاعاتِ واقعی از سایت به دفترِ فنی نمیرسد، اگر مدیرِ پروژهات، برنامه را فقط به عنوان یک «تکه کاغذ برای بستنِ دهانِ کارفرما» میخواهد، دیگر چه فرقی میکند چه نرمافزاری باز کنی؟
P6 نصب کن، MSP نصب کن، اصلاً برو رویِ دیوار با گچ برنامه بکش؛ نتیجه همان آش است و همان کاسه.
اگر امروز بخواهم به کسی که می خواهد وارد شغل کنترل پروژه شود، نصیحت کنم، نمیگویم «برو P6 یاد بگیر و تمامِ دکمههایش را حفظ کن». میگویم «برو یاد بگیر چطور با سرپرستِ کارگاه حرف بزنی تا بتوانی اطلاعاتِ درست دریافت کنی». یاد بگیر چطور اعتمادِ تیمِ اجرایی را جلب کنی تا وقتی پروژه عقب است، به جای پنهانکاری، واقعیت را به تو بگویند. این، سختترین بخشِ کارِ ماست. بقیه، یعنی کار با نرمافزار، فقط با چند کلیک و مطالعهیِ دفترچه راهنما حل میشود. اما «اعتماد»؟ «دادهیِ واقعی»؟ اینها را هیچ نرمافزاری به شما نمیدهد.
بگذار حرفِ آخر را بزنم و تمام. نرمافزار فقط «سرعتِ» انجامِ فکرِ تو را زیاد میکند. اگر فکرت درست باشد، نرمافزارِ خوب تو را سریعتر به نتیجه میرساند؛ اما اگر فکرت بد باشد، نرمافزارِ فقط سرعتِ خراب کردنِ پروژه را برایت بالا میبرد. دیگر دنبالِ این نباش که کدامشان بهتر است؛ دنبالِ این باش که چطور میتوانی در این هرجومرج، یک ذره «واقعیت» پیدا کنی همین.»
ارادتمند شما
بهادری