
اغلب پروژه ها در برنامه زمانبندی خوب پیش میروند، اما در کارگاه آرامآرام از کنترل خارج می شوند. در این مقاله میخواهم درباره همین شاخص هایی که باید قبل از دیر شدن درست عمل کنند و واقعیت پروژه را به ما بگویند صحبت کنم.
در گزارشات به ظاهر پروژه مشکلی ندارد و خوب پیش می رود ولی وقتی از کارگاه گزارش می خواهیم میبینیم شرایط واقعی با چیزی که ما برنامه ریزی کردیم کلا فرق دارد و طبق برنامه پیش نمی رود . برنامه ما شرایطی را در پروژه نشان می دهد و گروه اجرا چیز دیگر را بیان می کنند .
سیلیِ کارگاه به گزارشهای کاغذی ما
من این را در یکی از پروژه های خودم خوب فهمیدم. در پروژه ای که بودم حدودا بعد از گذشت 6 ماه با خشم مدیر پروژه مواجه شدم. در گزارشاتی که تیم ما آماده می کرد و ارائه می داد همه چیز عالی و نرمال بود ولی در واقعیت کاری پیش نمی رفت و پروژه عملا دارای تاخیر بسیار زیادی بود.
حق با مدیر پروژه بود. در گزارشها وضعیت خیلی خراب دیده نمیشد چند آیتم سبز بود، درصد پیشرفت هم بد نبود، ولی در سایت که میرفتی، فضا چیز دیگری بود. بعضی کارها مانده بود، بعضی جبههها باز نمیشد، بعضی تیمها منتظریک نفر یا یک تأیید یا یک تجهیز بودند تا اصلاً بتوانند کار را شروع کنند.
از آنجا متوجه شدم که در یک پروژه صرفا دیدن عدد ها کافی نیست و باید ببینی که چقدر از آن اعداد با واقعیت یکی است.
پیشرفت روی کاغذ، توقف در جبهه اجرا
یکی از مهمترین موضوعاتی که اغلب گول زننده است درصد پیشرفت وزنی است. چون بخشی از تجهیزات اصلی زودتر خریداری و وارد سایت شده بود، گزارش پیشرفت یکدفعه بالا رفت ، اتفاق خوبی بود طبیعی هم بود که مدیرها از بیرون فکر کنند پروژه دارد خوب جلو میرود ولی واقعیت این بود که در جبهههای اصلی اجرا، آن پیشرفتی که باید اتفاق میافتاد، نیفتاده بود.
در یک مقطع، هنوز روی بعضی بخشهای نصب مشکل داشتیم چون کارهای زیرساختی قبلش درست جمع نشده بود یعنی تجهیز رسیده بود، عددش هم در گزارش نشسته بود، ولی آن چیزی که واقعاً باید پروژه را جلو میبرد، هنوز جلو نرفته بود به همین علت من دیگر به درصد پیشرفت کل بهتنهایی اعتماد ندارم. این عدد اگر کنار پیشرفت واقعی جبهههای بحرانی دیده نشود، خیلی راحت میتواند تیم کنترل پروژه را به اشتباه بیندازد. رسیدن کالا به انبار همیشه به معنی جلو رفتن پروژه نیست . بعضی وقتها فقط یعنی هزینه کردهاید، نه اینکه کار را واقعاً پیش برده باشید.
شناوری، وقت اضافه نیست
در برنامه زمانبندی همین پروژه، برای بعضی فعالیتها شناوری دیده میشد و همین باعث شده بود بعضی پیمانکارها خیلی عجله نکنند فکرشان این بود که هنوز وقت هست و میشود کمی صبر کرد تا تداخل کارها کمتر شود یا شرایط سایت بهتر شود ولی مشکل اینجاست که مالک شناوری یک نفر نیست بلکه مالکیت آن با کل پروژه است.
وقتی یک پیمانکار با خیال راحت از شناوری استفاده میکند، ممکن است اصلاً حواسش نباشد که دارد حاشیه امن یک بخش دیگر را هم میسوزاند بعد که پروژه به نقطه حساس میرسد، تازه همه میفهمند آن تأخیر به ظاهر کوچک، چطور روی چند کار بعدی اثر گذاشته ما هم دقیقا همین اشتباه را کردیم .
بعداً که زمان بعضی تستها و هماهنگیهای بعدی رسید، معلوم شد آن تأخیرهای پراکنده، روی هم جمع شده و کار را به هم ریخته آنجا بود که فهمیدم شناوری را نباید مثل وقت اضافه دید بیشتر شبیه ذخیره اضطراری است تا وقتی هست، خیال آدم راحت است، ولی اگر بیحساب خرجش کنی، وقت بحران دیگر چیزی برایت نمیماند از آن طرف، CPI و SPI هم برای ما مدتی فقط عدد بودند یعنی تا وقتی افتشان خیلی شدید نشده بود، بیشتر در حد گزارش دیده میشدند. ولی وقتی پروژه رفت زیر فشار، تازه معنیشان معلوم شد.
وقتی فقط هزینه را بالا میبریم، نه پیشرفت را
اوایل فکر میکردیم اگر نیرو بیشتر کنیم، اضافهکاری بگذاریم، فشار اجرا را بالا ببریم، بخشی از تاخیر پروژه جبران میشود بعضی جاها شاید این روش جواب بدهد، ولی همیشه نه. چون اگر گره اصلی جای دیگری باشد، مثلاً در تأمین، در نقشه، در هماهنگی بین تیمها یا در دوبارهکاری، با فشار بیشتر فقط هزینه را بالا میبرید. ما هم دقیقاً مدتی همین کار را کردیم. هزینه بالا رفت، آدمها خستهتر شدند، جلسات بیشتر شد، ولی به آن میزان که باید، نتیجه نگرفتیم، چون اصل مشکل را درست هدف نگرفته بودیم.برای من آن دوره یک درس مهم داشت:
وقتی CPI خراب میشود، فقط نباید بگویی هزینه بالا رفته باید ببینی پول دقیقاً کجا دارد هدر میرود.
وقتی SPI هم میافتد، فقط نباید بگویی سرعت را زیاد کنیم . باید بفهمید چه چیزی واقعاً پروژه را نگه داشته وگرنه فقط سایت را شلوغتر میکنید.
کاغذبازی یا سندِ دفاعی؟
یک بخش مهم دیگر هم که خیلیها تا موقع اختلاف جدیاش نمیگیرند، گزارش روزانه و مستندسازی است.
خیلی وقتها فکر میکنیم کنترل پروژه یعنی برنامه زمانبندی، گزارش پیشرفت و چند تا نمودار. اینها لازماند، ولی وقتی پروژه میرسد به بحث تأخیرات و کلیم، تازه معلوم میشود کدام بخش کار ارزش داشته. در همان پروژه، اگر بعضی اتفاقها همان موقع دقیق ثبت نشده بود، بعداً اصلاً نمیتوانستیم از خودمان دفاع کنیم. مثلاً وقتی یک مانع از طرف کارفرما یا مشاور باعث توقف کار میشد، اگر این موضوع در گزارش روزانه نمیآمد و به فعالیت مربوطه وصل نمیشد، بعداً اثباتش واقعاً سخت میشد.
اینجا دیگر بحث فقط گزارشدادن نیست، بحث این است که بتوانی نشان بدهی چه اتفاقی افتاده، کی افتاده و روی کدام کار اثر گذاشته است. اگر این زنجیره مستند نباشد، در زمان کلیم حرفت معمولاً خریدار ندارد و شاید از همه مهمتر، آن چیزهایی بود که اول کار خیلی کوچک به نظر میرسیدند.
گزارشنویسی یا هشدارِ زودهنگام؟
خیلی از مشکلات اصلی پروژه از یک اتفاق بزرگ شروع نمیشوند بلکه حاصل تاخیر در تایید نقشه ، یک جبههای که آماده تحویل نیست یا یک هماهنگی ساده که کسی دنبالش نرفته اند.
مسئله این است که اینها در گزارشهای معمولی همیشه خوب دیده نمیشوند، ولی اثرشان را کمکم میگذارند. وقتی میفهمی، معمولاً بخشی از خسارت را زدهاند برای همین من فکر میکنم شاخص خوب فقط شاخصی نیست که بگوید الان کجای کار هستی شاخص خوب باید زودتر هشدار بدهد باید بگوید اگر همین روند ادامه پیدا کند، چند هفته بعد کجا گیر میکنی آخرش اگر بخواهم خیلی خودمانی بگویم، کنترل پروژه فقط این نیست که هر ماه چند تا عدد را ردیف کنیم و گزارش بدهیم بخش سخت کار این است که بفهمی کدام عدد واقعی است، کدام عدد دارد گولت میزند، و کدام مسئله هنوز خودش را کامل نشان نداده ولی اگر دیر بجنبی، پروژه را زمین میزند.
ارادتمند شما
بهادری