
روزی که نوشتن اولین بخش در ستایش افسردگی را شروع کردم، خودم مقتولش بودم. مانند کسی که در عمق دهمتری اقیانوس دیگر قادر به حبس کردن نفس خود نبود و کمکم آب، تمام فضای گلویش را پر میکرد.
همیشه با خودم فکر میکردم که برای نجات کسی از سقوط، باید بالای دره باشی. جایی که زیر پایت محکم است تا بتوانی از آن بالا دست کسی را هنگام سقوط کردن بگیری. اینطور که اول باید نجات پیدا کنی که نجات دهی.
یکی از درسهای دوران افسردگی این بود که برای نجات، حتماً لازم نیست در امنیت باشی. گاهی خودت درد و خونریزی داری، ولی با همان احوال میروی برای مرهم گذاشتن بر جراحتهای فرد دیگری. من، در هنگام سقوط نوشتم. راستش میخواستم قبل از اینکه به زمین برخورد کنم، کار مثبتی کرده باشم.
دوست داشتم اگر کسی مانند من مدتی است که دمخور افسردگی شده است، احساس بیکسی نکند. بداند که تنها نیست.
روزی که درباره خودکشی نوشتم، انتهای حرفهایم از امید گفتم. از اینکه نباید به جان خود تعرض کنیم. هر کس که نوشتهام را میخواند، فکر میکرد که مادربزرگی در حال نصیحت است. ولی کسی نمیدانست چند دقیقه قبل از نوشتن آن بخش، لبه پنجره بودم و داشتم برای پایان دادن به زندگیام تصمیم میگرفتم.
این اتفاقات، دومین تجربه من از افسردگی بود. از دفعه اول تجربیات زیادی داشتم. پس نوشتم که با هم از این تجربیات برای نجات خود استفاده کنیم.
نوشتم چون ما زخمهای روح یکدیگر را نمیتوانیم ببینیم. که اگر دستمان ببرد اطرافیانمان متوجه میشوند، ولی اگر سر روحمان هم بریده شود کسی خبردار نمیشود. نوشتم که بگویم یکی از مأموریتهای ما این است که به رنجهای روحی یکدیگر احترام بگذاریم.
اجازه دهید داستانی تعریف کنم.
وقتی که در بخش خودکشی نوشتم درباره برنامه خودکشی خود حتماً با کسی حرف بزنید، چند روز بعدش وقتی که با پدرم، بیرون از خانه تنها بودم، از این برنامه با او حرف زدم. مشغول صحبت بودیم که یکی از دوستهای پدربزرگم آمد کنار ما. آقای مسنی که روبهروی من نشست و شروع کرد به گپ زدن با پدرم. از بیخوابیهای شبانهاش گله میکرد. میگفت که شبها خوابم نمیبرد. که رفتهام پیش دکتر و او یک خوابآور قوی برایم تجویز کرده است. ناله میکرد که بعد از خوردن این قرص، حال جسمی خوبی ندارد. تصمیم گرفته بود که خودش، دوز خوابآور را کمتر کند. پس از چند دقیقه با همین گلهمندی از درد بیخوابی ما را ترک کرد.
بعد رفتنش پدرم عمیقترین جملات ممکن را به من گفت. گفت میدانی همه آنها که پیر میشوند از بیخوابی گله میکنند. بیخوابی برایشان درد است. مثل همین پدربزرگ میروند برای درمانش و سعی میکنند با دارو مهارش کنند. در حالی که برای این سن، بیخوابی هدیه است. هدیه خداوند به افرادی که زمان زیادی در این دنیا ندارند. یک نعمت است برایشان که حالا که بخش زیادی از عمر خود را سپری کردهاند، به جای خوابیدن زمان بیشتری داشته باشند. بیخوابی به سراغشان میآید که فرصت جبران داشته باشند. فرصت مطالعه بیشتر. فرصت عبادت بیشتر. فرصت بهتر شدن و نیکتر شدن، حالا که دارند به آخر زندگی خود میرسند. ولی اکثرشان از این هدیه شکایت میکنند.
پدرم گفت گاهی چیزی که ما آن را درد مینامیم، نعمت است.
پس، من نوشتم در ستایش افسردگی؛ چرا که افسردگی را درد روح مینامند، ولی بیشتر که نگاهش کنیم آن هم یک نعمت است.
افسردگی میآید و ما را به درون خود میکشد. جایی که ما برای اولین بار میتوانیم ترکهای روحمان را مشاهده کنیم.
افسردگی میآید و نقابمان را از صورتمان برمیدارد تا برای اولین بار، چهره حقیقی خود را ببینیم. که چقدر خسته است. چقدر رنجور و شکسته است. چقدر این منی که میبینم نیاز به مراقبت دارد. چقدر نیازمند توجه است. چقدر گناه دارد. چقدر نیازمند حمایت است.
افسردگی میآید تا درز و شکافهای روحمان را به رویمان بیاورد. جایی که ما با احساسات حقیقی خود، بدون هیچ تحریفی روبهرو میشویم. که چقدر کینه و خشم در دلمان است. که چقدر تنهاییم و شاید همدم میخواهیم. که چقدر رها شدهایم یا خودمان را رها کردهایم.
افسردگی میآید و موقع فرار، یقهمان را از پشت میگیرد که صبر کن! تا کجا میخواهی از اشتباهاتت و ترسهایت فرار کنی. افسردگی ما را در مقابل چیزهایی قرار میدهد که تمام عمر در حال فرار از آنها بودهایم.
افسردگی میآید و یک فیلتر جلوی چشم ما میگذارد. جایی که برای اولین بار چهره واقعی اطرافیانمان را میبینیم. که چقدر آن خانوادهای که دوستش ندارم، دوستم دارند. یا که چقدر آن آدمی که فکر میکردم مال من است، مال من نیست. که چقدر برخلاف آنچه تا الآن قبول داشتم، مناسب من نیست. که چقدر نیاز است که رهایش کنم تا برود. حتی اگر قلبم شکسته شود. این بهتر است تا بودن در کنار کسی که همقد و اندازه قلب من نیست.
افسردگی میآید و سرعت زندگیمان را آهستهتر میکند. جایی که در لابهلای این تصاویر آهسته، قویترین ادراکات زندگی خود را تجربه میکنیم.
افسردگی میآید و مانند معلمهای سختگیر به طرفمان گچ پرتاب میکند که حواست را جمع کن. جمع خودت، جمع زندگیات.
افسردگی میآید تا درسهایی را به ما بدهد که تا قبل آن باید یاد میگرفتیم و نگرفتیم.
او میآید که ما را متوجه کند. متوجه چیزهایی که باید تغییر کنند و ما با همه سختی باید تغییرشان دهیم.
میآید که توجه ما را به چیزهایی جلب کند که مدتها متوجه آنها نبودهایم.
میآید و ما را کشانکشان جلوی آینه میبرد. جایی که برای اولین بار میفهمیم چقدر با آن کسی که در آینه است بیگانهایم. چقدر دوستش نداریم. چقدر از ظاهرش ایراد میگیریم. او میآید که ما را کمک کند خودمان را بغل کنیم. که پادرمیانی کند که با خودمان آشتی کنیم. که یادآوری کند ما فقط خودمان را داریم، پس باید خودمان را دوست بداریم.
افسردگی سخت است، درست. تلخ است، درست. گاهی زشت است، درست.
افسردگی کمی بیرحم است، درست. سختگیر است، درست. دوز ماندگاریاش طولانی است، درست.
ولی دقیقتر که نگاهش کنیم مهربان هم هست. دلسوز هم هست. غمخوار هم هست.