
میگویند فقر اگر از در وارد شود، عشق از پنجره میگریزد.
با اینهمه، همیشه گمان کردهام معنای این مثل را درست نفهمیدهام.
انگار قرار است بگویم همین که جیب مرد خالی شد، زن نیز دل از او میکند و میرود؟
حال آنکه خالیشدن جیب، پیش از آنکه دیگری را از آدم بگیرد، خودِ آدم را از خودش میگیرد.
فقر که میآید، خنده کمکم از لب مرد میافتد.
ابروهایش درهم میرود و شانههایش زیر بار زندگی خم میشود.
صبحها پیش از آنکه چشم باز کند، انگار تمام بدهیها و نگرانیهایش بیدار شدهاند.
آنقدر در تنگنای خودش دستوپا میزند و دور خودش میچرخد که سرانجام، از سر درماندگی، همان کسی را از خود میراند که شاید بیش از همه به ماندنش محتاج بوده است.
شاید اصل ماجرا همین باشد؛ نه اینکه فقر عشق را از خانه بیرون کند، بلکه اینکه آدمِ درمانده، گاهی آنقدر در مصیبت خودش فرو میرود که دیگر توان دوستداشتن و حتی پذیرفتهشدن را از دست میدهد.
محبت برایش شبیه بدهی میشود؛ چیزی که باید روزی پس بدهد و خودش خوب میداند از عهدهاش برنمیآید.
اگر باورش نمیکنی، برو معنایش را در فرهنگها جستوجو کن!
آدمها برای رنجهایشان اسمهای زیادی ساختهاند:
ضربالمثل، حکایت، شعر، کتاب. شاید چون وقتی آدم نتواند چیزی را تغییر دهد، دستکم میتواند برایش کلمهای پیدا کند.
هرچند برای من، این قصه چندان هم دور نیست.
بدبختی آنجاست که فاصلهام با آنچه گفتم، چندان زیاد نیست.
شاید به همین دلیل است که دیگر نمیتوانم آدمها را با آنچه دربارهشان میگویند قضاوت کنم.
شهر من چیز دیگری به من آموخته است.
در میان همین آدمهای بیشمار، دیدهام که چهبسا مرام زنان از مردان بیشتر باشد؛ زنانی که در روزهای سخت میمانند، بیآنکه ماندنشان را به رخ کسی بکشند.
شاید وفاداری اصلاً به مردبودن یا زنبودن ربطی نداشته باشد.
بعضی آدمها اهل ماندناند و بعضی نه؟ آری
بعضیها تا وقتی زندگی آسان است، کنار آدم میمانند و بعضی دیگر درست وقتی همهچیز فرو میریزد، تازه معنای ماندن را میفهمند.
و از ماندن که حرف میزنم، نمیدانم چرا ذهنم به خدا میرسد.
در واقع من از خدا میترسم.
نمیتوانم چندان به مهرش دل ببندم شاید چون آدمی که بیش از حد با رنج آشنا شده، باورکردن رحمت برایش دشوارتر از باورکردن کیفر است.
من تنها به کیفرش ایمان دارم.
ایمان، دستکم برای من، گاهی نه باور به آغوش خدا، که پذیرفتن قهر اوست؛ با سری افکنده و دلی که دیگر توان پرسیدن ندارد.
میشود به دوزخ ایمان داشت و به بهشت نه؟
میشود مجازات را باور کرد، بیآنکه توان دلسپردن به رحمت را داشته باشی؟
با این همه، از میان تمام این ترسها و تردیدها، یک جمله برایم باقی مانده است: «این نیز بگذرد.»
نمیدانم چرا اما در دوزخ آدمیان، این تنها حقیقتی است که به آن رسیدهام.
فقر میگذرد، شکست میگذرد، تنهایی میگذرد حتی آدمهایی که زمانی خیال میکردیم نبودنشان پایان دنیاست، روزی تبدیل میشوند به چند تصویر محو، چند صدای دور و چند خاطره که گاهی بیاجازه از گوشه ذهنمان عبور میکنند.
شاید زندگی همین باشد؛ رنجی که میآید، میماند، آدم را از شکل پیشینش درمیآورد و بعد، بالاخره، میگذرد.
یک چیز هست که هنوز نمیدانم چگونه باید از آن گذشت.
دوست داشته شدن.
وقتی کسی را دوست داری، هنوز چیزی از اختیار دست خودت است؛ میتوانی پنهانش کنی، میتوانی انکارش کنی حتی میتوانی روزی از او دور شوی و وانمود کنی هیچ اتفاقی نیفتاده است اما وقتی کسی تو را دوست دارد، دیگر مسئله فرق میکند.
ناگهان مجبور میشوی خودت را از چشم دیگری ببینی.
مجبور میشوی قبول کنی که برای کسی اهمیت داری؛ که نبودنت ممکن است جایی را خالی کند که شاید کسی واقعاً منتظر برگشتنت باشد.
برای بعضی آدمها، همین از هر چیزی ترسناکتر است.
به قول یکی از نویسندگان مورد علاقه وی دازای اوسامو:
«دوست داشته شدن چه سخت است.»
شاید تمام این حرفها در نهایت به همین یک جمله برگردد.
شاید فقر، عشق را از آدم نمیگیرد؛ ترس از دوست داشته نشدن یا حتی ترس از دوست داشته شدن است که آدم را از عشق دور میکند.
نمیدانم...
شاید من هم مثل بسیاری از آدمها، سالهاست دارم برای چیزی جواب پیدا میکنم که اصلاً سؤالش را درست نفهمیدهام اما عزیزانم این را میخواهم از شما بپرسم:
شما کدام را سختتر میدانید؛ دوست داشتن یا دوست داشته شدن؟
آیا اگر کسی در سختترین روزهای زندگیتان کنارتان بماند، هنوز میتوانید به عشقش اعتماد کنید؟ یا فقر و شکست، حتی اگر آدمها را از شما نگیرد، چیزی در نگاهتان به عشق تغییر میدهد؟
شاید این بار جواب شما، از تمام چیزهایی که من نوشتهام مهمتر باشد...