در مجلس ختمی نشسته بودم؛ جایی که آدم‌ها برای مرده‌ای که دیگر هیچ نیازی به تعریف و تمجید نداشت، صف کشیده بودند تا ثابت کنند هنوز زنده‌اند و بلدند درباره مرگ دیگران حرف بزنند!
هوا گرم بود و بوی عرق، گلاب و تظاهر در سالن پیچیده ، مردی سالخورده و موقر کنارم نشسته بود.
چهره‌اش آرام بود و قطره‌ای اشک، مثل مهمانی ناخوانده، در گوشه چشمش گیر کرده بود.
کمی به طرفم خم شد؛ طوری که انگار قرار است راز بزرگی از اسرار هستی را با من در میان بگذارد.
با صدایی آرام پرسید: «شما آن مرحوم را می‌شناختید؟»
آن روز از گرما، سر و صدا و آن همه آدمی که ناگهان عاشق مرده‌ها می‌شوند، چندان حوصله نداشتم.
با همان گوشت تلخی همیشگی ذاتی خودم گفتم:
«نه قربان خویش دوری بود به اصرار خانواده آمده‌ام؛ شاید روزی هم وقتی نوبت به ختم من رسید، چند نفر دیگر به اصرار خانواده‌هایشان بیایند! »
اما او انگار نه جواب مرا شنید و نه اصلاً برای شنیدن آمده بود. بعضی آدم‌ها سؤال نمی‌پرسند که جواب بگیرند؛ سؤال می‌پرسند تا نوبت حرف زدن خودشان برسد.
نگاهش به قاب عکس مرده دوخت و آهی کشید؛ از آن آه‌هایی که آدم‌ها برای مرده‌ها می‌کشند اما بیشتر برای زنده ماندن خودشان است ، گفت:
«خدا رحمتش کند... انسانی بی‌آزار بود آزارش به یک مورچه هم نرسید هیچ‌کس را نرنجاند هیچ حرف تندی نزد دل کسی را نشکست کسی از او شکایتی نداشت دوست و دشمن از او راضی بودند همه دوستش داشتند... حقیقتاً چه خوب آمد و چه خوب رفت.»
به عکس خیره شدم مرد درون قاب با آن لبخند مصنوعی، آرام‌تر از همیشه به نظر می‌رسید؛ البته طبیعی بود مرده‌ها دیگر نه بدهی دارند، نه دعوا، نه اشتباه.
چه راحت است انسان وقتی دیگر مجبور نیست زندگی کند، آدم خوبی به نظر برسد.
آهسته گفتم: «اما این زندگی بود؟»
پیرمرد برگشت و چنان نگاهم کرد که انگار به جای یک جمله، به هشتاد سال زندگی آن مرد توهین کرده‌ام!
نگاهش را نادیده گرفتم برگه‌ای که برای مراسم داده بودند برداشتم و شروع کردم به باد زدن خودم حداقل آن برگه بالاخره یک فایده‌ای داشت.
«اگر تمام افتخار یک انسان این باشد که هیچ‌کس نرنجانده، هیچ زخمی نزده و هیچ اثری از خودش باقی نگذاشته شاید بهتر بود اصلاً به این دنیا نمی‌آمد! چه تفاوتی است میان کسی که زندگی کرده و کسی که فقط چند دهه فضا اشغال کرده است؟»
آدم برای این به دنیا نمی‌آید که مانند دیواری کنار جاده بایستد و فقط جلوی باد را بگیرد دیوار هم کسی را آزار نمی‌دهد اما هیچ‌کس شب‌ها برای نبودن یک دیوار گریه نمی‌کند هیچ‌کس جای خالی یک سنگ را روی زمین احساس نمی‌کند.
ما نیامده‌ایم آن‌قدر بی‌خطر باشیم که حتی خاطره‌ای از ما باقی نماند آمده‌ایم تا چیزی تکان بدهیم حتی اگر در این تکان خوردن، چیزی بشکند.
مهربانی خوب است اما این عادت بیمارگونه به راضی نگه داشتن همه، بیشتر شبیه ترس است تا فضیلت!
آدمی که هیچ‌کس ناراحت نکرده، شاید فقط هیچ‌وقت جرئت نکرده حرفی بزند که ارزش شنیدن داشته باشد.
آرام بودن با خاموش مردن فرق دارد!
گاهی باید چنان زندگی کرد که دروغ‌گو از حقیقتت ناراحت شود، ظالم از حضورت احساس خطر کند و آدم‌های خواب‌رفته، مجبور شوند برای لحظه‌ای چشم باز کنند.
چه پایان غم‌انگیزی است برای یک انسان که تمام خلاصه زندگی‌اش این باشد: «هیچ‌کس را اذیت نکرد.»
انگار بزرگ‌ترین هنر بشر این است که مثل سایه‌ای از کنار دنیا رد شود و هیچ‌کس متوجه رفتنش نشود.
نه...
انسان آمده است که بیشتر از یک نبودنِ بی‌دردسر باشد.
آمده است که دوست بدارد، نفرت بورزد، اشتباه کند، بجنگد، زمین بخورد، دوباره بلند شود و خطی هرچند کوچک روی صورت سرد زمان بیندازد زیرا گاهی زخم، تنها مدرک زنده بودن است و چه مرگی خاموش‌تر از اینکه بعد از رفتنت، مردم شانه بالا بیندازند و بگویند:
«آدم خوبی بود... هیچ کاری نکرد.»
آخرین جرعه چای سوخته که خوردم پیرمرد هنوز با ناراحتی نگاهم می‌کرد؛ انگار تازه فهمیده بود کنار یک انسان ننشسته بلکه کنار یک دردسر متحرک نشسته است.
زیر لب چیزی گفت که احتمالاً دعا نبود صادق باشم مطمئنم ناسزا بود.
من هم چیزی نگفتم فقط نگاهش کردم که دور شد؛ احتمالا از همان مرد هایی بود که تمام عمرش صرف بی‌آزار بودن کرده بود و حالا از یک جمله کوچک من آزرده شده بود.
چه تناقض خنده‌داری...!
آدم‌ها گاهی حتی تحمل شنیدن حقیقتی را ندارند که تمام عمرشان به جای آن، از خودشان تعریف کرده‌اند.
