
مدتی بود که صبحها دیگر برای من معنای آغاز نداشتند.
روشنایی، بیآنکه دعوت شده باشد، از لای پردهی چرکمرده به اتاق میخزید و روی دیوار میپاشید؛ نوری زرد و نحیف که بیشتر به ترشحات یک بیماری مزمن تا مژدهی روزی تازه میمانست.
با این حال، ساعت همچنان وظیفهی مقدس خود را انجام میداد و عقربههایش را با سماجتی نفرتانگیز جلو میراند؛ گویی در میان این همه تباهی، تنها چیزی که هنوز به آن ایمان داشت، گذشتن زمان بود.
من ساعتها در همان اتاق میماندم و به هیچ نگاه میکردم.
نه آن «هیچ» فلسفی و باشکوهی که آدمهای اهل کتاب دربارهاش سخنرانی میکنند؛ هیچِ کوچک، مبتذل و روزمرهای که از ته فنجان سردشدهی چای بالا میآمد، در چین پرده مینشست و روی کاغذهای مچالهشدهی میز پخش میشد.
هیچ، همین بود؛ چیزی که نه آنقدر بزرگ بود که بتوان از آن ترسید و نه آنقدر کوچک که بتوان نادیدهاش گرفت.
روزها در آن اتاق مانند جنازههایی بینام از کنارم عبور میکردند.
صبح، ظهر و عصر تنها نامهای متفاوت یک سکوت واحد بودند.
گاهی برای آنکه وانمود کنم هنوز با جهان رابطهای دارم، دفترها را پیش رویم میگذاشتم و به مشقهای بیستوشش شاگرد نگاه میکردم.
بیستوشش دفتر، بیستوشش دستخط لرزان و بیستوشش آیندهی کوچک که با اعتماد کودکانهای مشقهایشان را نوشته بودند؛ گویی نوشتن چند جملهی درست میتواند آنها را از گزند آینده محفوظ بدارد.
غلطهایشان را خط میزدم و کنارشان نشانه میگذاشتم اما هرچه بیشتر میخواندم، کمتر میفهمیدم کدامیک از ما نیاز به اصلاح دارد.
بعضی روزها واژهها از معنای خود تهی میشدند.
کلمهای را چند بار میخواندم تا سرانجام به نظرم میرسید صدای بیمعنایی است که سالهاست بشر از سر عادت تکرار میکند.
شاید زبان نیز، مانند آدمها، پس از مدتی فرسوده میشود و تنها پوستهای از آن باقی میماند. کلمهها میمانند اما چیزی برای گفتن ندارند.
در اتاق بوی دود مانده بود؛ بوی تلخ و سنگینی که به پردهها و لباسها چسبیده بود و با هر نفس، اندکی بیشتر در سینه فرو میرفت.
گاهی پنجره را باز میکردم تا هوای تازه وارد شود اما بیرون نیز چیزی جز همان آلودگی همیشگی انتظارم را نمیکشید.
خیابان پر بود از آدمهایی که با شتاب راه میرفتند؛ آدمهایی که مقصد داشتند، قرار داشتند، شکایت داشتند، امید داشتند و حتی برای بدبختی خود برنامهی منظمی ترتیب داده بودند.
دیدنشان برایم مضحک بود!
همه چنان جدی زندگی میکردند که گویی کسی در پایان روز قرار است صورتحساب این همه تقلا را پرداخت کند!
گاهی از خودم میپرسیدم این آدمها برای چه اینقدر عجله دارند؟
بعد به نظرم رسید شاید تنها تفاوت من با آنها همین باشد:
آنها هنوز می خواهند جایی برای رسیدن داشته باشند.
شب که میرسید، اتاق شکل دیگری پیدا میکرد.
تاریکی از گوشهها بالا میآمد و اشیا را در خود میبلعید.
میز، صندلی، کتابها و حتی دستهای خودم، در آن تاریکی هویتشان را از دست میدادند.
سقف لکهای داشت که مدتها بود هر شب به آن نگاه میکردم.
لکه آرامآرام گسترش مییافت؛ یا شاید چشمهای من خراب شده بود؟ تفاوت چندانی نداشت.
در جهانی که هیچ چیز قطعیت ندارد، حتی پوسیدگی هم میتواند خیال باشد.
دو چشم سرخ خودم را در آینه میدیدم و همیشه این احساس به سراغم میآمد که غریبه در آن سوی شیشه ایستاده است.
نحیف و خاموش که با نوعی کینهی فروخورده نگاهم میکند، انگار من چیزی از او دزدیدهام!
شاید هم برعکس بود شاید او تمام چیزی بود که از من باقی مانده بود و من بیخبر، سالها از او دزدی کرده بودم.
یک شب به تصویرم گفتم: «خستهای؟»
تصویر چیزی نگفت.
البته انتظار دیگری هم نمیرفت.
آدم اگر از آینه جواب بگیرد، دیگر باید نگران چیزهای جدیتری باشد!
خوابها تنها بخش قابل تحمل روز بودند و همین، مضحکترین قسمت ماجرا بود.
در خواب، جهان ناگهان دارای نظم میشد.
خیابانها به جایی میرسیدند، آدمها یکدیگر را میشناختند و صبح واقعاً آغاز چیزی بود حتی خودم را میدیدم که میخندم!
هر بار که آن شادیِ نامأنوس را میدیدم، هراسان از خواب میپریدم؛ با قلبی کوبنده و پیشانیای خیس، چنانکه گویی کسی مرا از لبهی پرتگاهی عقب کشیده باشد.
مدتها نفهمیدم چرا از خوابهای زیبا میترسم.
بعدها دریافتم که کابوس، دستکم صادق است؛ از همان آغاز به تو میفهماند که آمده تا عذابت دهد اما رؤیای زیبا فریبکار است.
چیزی را به تو نشان میدهد که شاید هرگز به دست نیاوری و بعد، درست هنگامی که باورش کردی، آن را از تو میگیرد و تو را با همان اتاق، همان دیوار و همان ساعت تنها میگذارد.
شاید آدم از امید بیشتر از ناامیدی میترسد چون ناامیدی چیزی از تو نمیخواهد اما امید برای هر لحظهی دروغینی که به تو بخشیده، بهرهای سنگین طلب میکند.
یک روز دفتر را باز کردم و در میان آخرین صفحهی سفید، مدت زیادی به کاغذ خیره ماندم.
نمیدانستم چه بنویسم سرانجام با مداد نوشتم: «امروز هم هیچ اتفاقی نیفتاد.»
مدتی به جمله نگاه کردم.
بعد خندهام گرفت.
دروغ بود!
اتفاق افتاده بود؛ یک روز دیگر سپری شده بود، یک مشت ثانیهی دیگر از عمرم کنده شده بود، چند تار موی دیگر سفید شده بود، چشمهایم اندکی بیشتر فرو رفته بودند و چیزی درونم، که زمانی نمیدانستم چیست، حالا بهوضوح کمتر شده بود.
جمله را خط زدم و نوشتم:
«امروز، یک روز دیگر از من کم شد.»
این بار دلم برای خودم سوخت.
نه از آن دلسوزیهای پاک و انسانی؛ از آن ترحم کثیف و حقیری که آدم نسبت به حشرهای نیمهجان دارد و پیش از آنکه زیر کفشش لهش کند، لحظهای مکث میکند!
دفتر را که بستم شب از پشت پنجره بالا میآمد و ساعت همچنان حرکت میکرد.
به عقربهها نگاه کردم و ناگهان احساس کردم تمام این سالها اشتباه فهمیدهام؛ ساعت برای اندازهگیری زمان ساخته نشده بود.
ساعت برای یادآوری این ساخته شده بود که چیزی دارد از دست میرود و هیچکس نمیتواند جلوی آن را بگیرد.
آن شب خواب دیدم کسی در میزند.
صدای در آنقدر واقعی بود که از جا پریدم.
مدتی در تاریکی نشستم و گوش دادم.
دوباره در زدند.
برای نخستین بار پس از مدتها، چیزی شبیه شوق در من جنبید از جا برخاستم، به سوی در رفتم و دستم را روی دستگیره گذاشتم اما پیش از آنکه در را باز کنم، فهمیدم کسی پشت در نیست.
صدا از داخل اتاق میآمد.
از پشت سرم.
برگشتم و هیچکس نبود.
فقط ساعت روی دیوار بود و عقربههایی که بیرحمانه جلو میرفتند.
من منتظر کسی نبودم.
منتظر اتفاقی نبودم.
منتظر زندگی هم نبودم.
فقط منتظر بودم این روز تمام شود.
و روز، با همان خونسردی کثیف همیشگی، تمام شد.
روز بعد هم آغاز شد.