تا حالا شده قبل از یک امتحان، آزمون آزمایشی یا یک اتفاق مهم، قلبت تندتر بزند، ذهنت درگیر شود و احساس نگرانی کنی؟
احتمالاً گفتهای: «استرس دارم!»
اما آیا چیزی که تجربه میکنی واقعاً استرس است یا اضطراب؟
این دو واژه در گفتوگوی روزمره معمولاً به جای هم استفاده میشوند، اما از نظر روانشناختی تفاوتهایی دارند.
استرس معمولاً واکنش بدن و ذهن به یک فشار یا موقعیت مشخص است.
مثلاً:
فردا امتحان داری.
قرار است ارائه بدهی.
برای یک آزمون مهم آماده میشوی.
کارهای زیادی برای انجام دادن داری.
در چنین شرایطی ممکن است بدن و ذهن وارد حالت آمادهباش شوند.
نکته مهم این است که استرس همیشه بد نیست. مقدار مناسبی از استرس میتواند باعث شود هوشیارتر، متمرکزتر و آمادهتر باشیم.
مثلاً کمی استرس قبل از امتحان ممکن است باعث شود جدیتر درس بخوانی.
اضطراب بیشتر با احساس نگرانی و ترس درباره اتفاقی که ممکن است در آینده رخ دهد ارتباط دارد.
گاهی حتی ممکن است علت نگرانی کاملاً مشخص نباشد.
برای مثال، ممکن است فرد دائماً نگران باشد که «نکند اتفاق بدی بیفتد؟» یا «نکند نتوانم از پس این شرایط بربیایم؟»
بنابراین، اضطراب میتواند حتی زمانی که یک خطر یا فشار مشخص و فوری وجود ندارد هم تجربه شود.
فرض کن فردا امتحان داری.
اگر با خودت بگویی:
«فردا امتحان دارم و کمی نگرانم، پس امشب بهتر مرور میکنم.»
این میتواند نمونهای از استرس طبیعی باشد.
اما اگر نگرانی آنقدر ادامه پیدا کند که حتی خارج از زمان امتحان هم دائماً ذهنت را درگیر کند و روی زندگی روزمره، خواب، تمرکز یا عملکردت تأثیر بگذارد، موضوع میتواند متفاوت باشد و بهتر است جدیتر بررسی شود.
به زبان خیلی ساده:
استرس = واکنش به یک فشار یا موقعیت مشخص
اضطراب = نگرانی و احساس تهدید که میتواند حتی بدون یک عامل استرسزای مشخص یا پس از برطرف شدن آن ادامه پیدا کند.
البته این دو کاملاً از هم جدا نیستند و گاهی علائمشان شبیه یکدیگر است.
قبل از امتحان، کنکور یا آزمون آزمایشی، نگرانی تا حدی طبیعی است.
قرار نیست برای موفق شدن، هیچ استرسی نداشته باشی.
هدف این نیست که تمام نگرانیها را حذف کنیم؛ هدف این است که یاد بگیریم چطور با فشارهای طبیعی بهتر برخورد کنیم و چه زمانی متوجه شویم که نگرانیها از حالت معمول خارج شدهاند.
اگر احساس اضطراب یا نگرانی شدید و مداوم داری و این موضوع در درس، خواب، روابط یا زندگی روزمرهات اختلال ایجاد کرده، صحبت با یک بزرگسال قابل اعتماد یا متخصص سلامت روان میتواند کمککننده باشد.