۱۶ سالم که بود، ترجمه برایم در یک لغت‌نامه دوسویه خلاصه می‌شد. سال اول کارشناسی، تصویر «ترجمه» برایم کمی واضح‌تر شد؛ آنجا بود که فهمیدم ترجمه فقط در یک لغت و یک قرارداد و یک جمله نیست! ولی همچنان فکر می‌کردم دنیای ترجمه در دو کلمه «وفاداری» و «آزاد» خلاصه می‌شود.
حالا که می‌نویسم، ترجمه برایم آنقدر گسترده شده که پیدا کردن تعریفی برای آن شاید ساعت‌ها طول بکشد. حرکت ترجمه دارد، کلمه ترجمه دارد، انرژی ترجمه دارد، حتی سکوت هم ترجمه دارد.
گانتر گرس، ترجمه را این گونه تعریف می‌کند:
ترجمه همان است که همه را چیز تغییر می‌دهد تا هیچ چیز تغییر نکند.
ولی مگر می‌شود چیزی تغییر نکند؟ شاید همان وقت که ۱۶ سالم بود هیچ چیز تغییر نمی‌کرد، ولی حالا یک دنیا تغییر می‌بینم؛ هر چقدر نزدیک و هر چقدر هم‌ساختار، باز هم دنیایی تغییر در هر کلمه‌ای که به هر زبانی برگردانده می‌شود، خودش را نشان می‌دهد.
ازرا پاند که دست بر قضا نظریه‌پرداز موردعلاقه من هم در ترجمه است، می‌گوید کتاب در دست یک نفر باید مثل گویی از نور باشد. ازرا پاند معتقد بود که منظور و نیت از لغت و عبارت مهم‌تر است. ترجمه‌های خودش هم همین طور بود، خیلی روشن، خیلی واضح.
بعد از ازرا پاند ده‌ها نفر در مورد هر بخش از ترجمه نظر دادند. بنجامین از ترجمه ادبی گفت، کتفورد از شیفت‌ها گفت، نیومارک از همه چیز ترجمه گفت و کلی آدم دیگر از ترجمه و جنبه‌های مختلف آن صحبت کردند. ولی باز هم آدم‌ها ترجمه را در یک دیکشنری خلاصه می‌بینند!
امروز اگر کسی از من بپرسد ترجمه علم است یا استعداد، به می‌گویم علم است که هنر می‌آفریند.
