چند سالی است که حضور VODها در حوزه فیلم و سریال ایران پررنگ‌تر شده. سیر تکامل انحصارطلبانه این پلتفرم‌ها با از میان برداشتن بی‌رحمانه و گاهی ناجوان‌مردانهٔ سایت‌های دانلود و فیلم و سریال به نقطه اوج خودش رسید و باعث شد شاهد سیلی از حواشی در جامعه فیلم‌بازها باشیم.
در این میان، کنارزدن فلان‌موویزها و بیسارموویزها تغییرات ساختاری زیادی میان جامعه مصرف‌کننده فیلم و سریال ایجاد کرد. تغییر کارکرد فن‌سابرهای ایرانی یکی از تأثیرات ورود VODها و یکه‌تازی آنها در این بازار بود.
در صورتی که با مفهوم فن‌سابینگ آشنایی ندارید، پیشنهاد می‌کنم این مطلب را که قبلاً در ویرگول منتشر کردم، بخوانید.
با قدرت‌گرفتن VODها، خیلی از فن‌سابرهایی که قبلاً با سایت‌های دانلود کار می‌کردند، جذب این پلتفرم‌ها شدند. نام‌های معروف در بین این افراد کم نیست. به خدمت‌گرفتن مترجم‌ها توسط سایت‌های بزرگی مثل فیلیمو، نماوا و ... به خودی خود اتفاق چندانی بدی نبود و حتی مزایای خاص خودش را داشت؛ ولی داستان از آنجایی رو به وخامت گذاشت که مترجم‌ها کم‌کم بد عادت شدند. اما این بد عادتی یعنی چه؟
این که VODها بخواهند با یک هزینه معقول سر و ته کارشان را هم بیاورند، چندان غیرمنطقی نیست. هر چه که باشد، آنها عاشق چشم و ابروی مخاطب نیستند. آنها هم مثل همه با انگیزه‌های مالی وارد این داستان شده‌اند و هزینه کمتر مساوی حاشیه سود بیشتر است.
پلتفرم‌های قانونی تماشای فیلم و سریال فیلم‌های سانسورشده خود را با ترجمه‌های سانسورشده در اختیار مخاطبانی قرار می‌دهند که به‌دنبال محصولات سانسورشده، بدون تابو و پاستوریزه هستند.
وجود چهارچوب در زیرنویس‌های تولیدشده و تولید در بستری با حساب و کتاب‌تر، سبب شد تا مترجم‌ها باد در غبغب خود بیندازند و خود را «مترجم فلان سایت بزرگ» بخوانند، غافل از آن که هیچ تغییری در کلیات کار آنها قبل از پیوستن به این پلتفرم‌ها و بعد از پیوستن آنها رخ نداده است.
اگر بخواهیم حالت ایده‌آلش را در نظر بگیریم، وقتی یک مترجم که پیش‌تر از روی علاقه شخصی و بدون چشم‌داشت، زیرنویس برای قشری از مخاطب آماده می‌کرده، به سرویس‌هایی مثل VODها می‌پیوندد، در واقع سطح کار خود یک پله بالاتر می‌رود. او حالا دیگر جزوی از یک قشر فرهنگ‌ساز است و به تبع آن کارش هم باید تفاوتی با یک زیرنویس فن‌ساب معمولی داشته باشد.
از نقطه‌نظر تخصصی، مترجمی که در ازای دریافت دستمزد برای VODها فیلم و سریال ترجمه می‌کند، می‌بایست دارای ویژگی‌هایی باشد؛ او باید اول از همه یک «مترجم» باشد. کسی که تنها دو زبان را بلد است هیچ وقت نمی‌تواند یک «مترجم» باشد. این موضوع دقیقاً فرق بین دندان‌پزشک و دندان‌ساز است؛ هر دو نفر می‌توانند کارهای ساده دندان‌پزشکی را انجام دهند، ولی وقتی پای چالش در میان باشد، قطعاً دلتان نمی‌خواهد با یک دندان‌ساز تجربی و انبرش طرف باشید!
پیوستن مترجم‌ها به VODها در حالت قابل‌قبولش باید باعث پیشرفت حوزه ترجمه فیلم و سریال فارسی می‌شد؛ اما در عمل شاهد کوچکترین تغییری نیستیم. همچنان هم شاهد همان اشتباهاتی هستیم که در زمان پیش از حرفه‌ای‌ترشدن با آنها مواجه بودیم.
حساسیت کار مترجم بعد از پیوستن به VODها از آنجایی شروع می‌شود که او دیگر حالا باید دست به تیغ شود و سانسور کند. امری که در ۹۹ درصد مواقع با بی‌سلیقگی و نابلدی انجام می‌شود و نتیجه‌ای جز خراب‌شدن محصول نهایی ندارد.
صد البته نباید فراموش کرد که همیشه به اندازه پول‌مان آش می‌خوریم! VOD دلش نمی‌خواهد پول بیشتری به مترجم بدهد تا کار باکیفیت تحویل بگیرد. از طرفی مترجم هم جرأت درخواست پول بیشتر ندارد؛ چراکه اولاً کارش آنچنان کیفیتی ندارد و دوماً کسی با قیمت‌های واقعی به او کار نمی‌دهد!
در حال حاضر مترجمان فیلم و سریال به سه دسته تقسیم شده‌اند: آن فن‌سابرهایی که بدون انگیزه مالی زیرنویس در اختیار مخاطب قرار می‌دهند، مخالف سانسورند و مترجم‌های VODها را نون به نرخ روز خور می‌نامند. دسته دوم آنهایی که هستند که حداقل یک بار با VODها کار کرده‌اند و از آنها طرفداری میکنند و دسته سوم مترجم‌هایی هستند که با دریافت هزینه برای سایت‌هایی غیر از VODها کار میکنند. مترجمان دسته دوم معمولاً محافظه‌کارانه عمل میکنند؛ چراکه اگر دست از پا خطا کنند و خدایی ناکرده حرفی بزنند که به دسته اول و سوم بر بخورد، باید هفته‌ها در توییتر و تلگرام و اینستاگرام جواب فحش‌هایی که به سمتشان روانه می‌شود را بدهند.
دسته سوم رفتاری جالب دارند. بیشتر آنها خود را از دیگران جدا می‌بینند؛ می‌گویند کیفیت کارشان بالاتر از دو دسته دیگر است و با هدف تولید زیرنویس بدون سانسور و دفاع از آرمان‌های اینترنت حاضرند جانشان را هم بدهند!
حالا بگذارید از نظر کیفیت کاری آنها را مقایسه کنیم؛ فن‌سابرهایی که رایگان کار میکنند تکلیفشان مشخص است؛ هدف آنها ارائه یک زیرنویس سریع و کار راه بنداز است که مخاطب بتواند هر چه سریع‌تر یک فیلم یا سریال را با آنها ببیند. کیفیت اولویت دوم این افراد است؛ چراکه هدف آنها ارائه کار باکیفیت نیست. حالا اگر کار با کیفیت هم باشد که چه بهتر و باید دست آنها را بوسید. در واقع نقد آنها تا حدودی غیرمنصفانه است. مخاطبی که آن را دریافت می‌کند در واقع نباید انتظار کاری آنچنان اصولی و درست داشته باشه. حال آن که اگر این طور باشد در واقع مترجم به مخاطب به‌گونه‌ای لطف کرده و روی محصولش وقت کافی گذاشته است!
دسته دوم که برای VODها کار میکنند، باید کیفیت کار را در اولویت قرار دهند ولی در واقعیت هیچ تفاوتی با دو گروه دیگر ندارند! به عبارتی می‌توان گفت که VODها در ازای کیفیتی پول می‌دهند که در اصل دریافتش نمی‌کنند! از این گونه مترجم‌ها انتظار خطا نمی‌رود؛ چراکه آنها ادعای یک مترجم حرفه‌ای را دارند و باید اصول حداقلی کار را رعایت کنند. البته در زمان فعلی معیار ترازوی کیفیت، مفهومی کاذب به اسم «وفاداری» است. حتی برخی از متخصصان امر هم چنین میکنند و با یک دیکشنری قصد دارند محصولِ ترجمه را نقد کنند!
دسته سوم هم همان دسته دوم هستند ولی با آرمانی متفاوت. آنها در واقع اکوسیستم مخصوص خودشان را دارند. با هم صنفی‌های خود بر سر سرعت رقابت میکنند و در ازای این سرعت پول می‌گیرند. اما کیفیت‌شان با VODها تفاوت آنچنانی ندارد. در واقع تمام مشکلاتی که بیشتر مترجمان VODها دارند را این دسته هم دارد؛ عموماً هم حاضر به قبول‌شان نیستند.
ما به‌عنوان مخاطب وقتی پولی بابت اشتراک یک سایت دانلود (مجاز یا غیرمجاز) پرداخت می‌کنیم، انتظار دریافت خدماتی درخور داریم. اگر اشتراک برای سایت مذکور صرفه ندارد، اشتراک را گران‌تر کند! در عمل اما، کیفیت از بخش‌های دیگر کاسته می‌شود.
اگر ۳ زیرنویس از این سه گروه را کنار هم قرار دهیم، به جرأت می‌توان گفت که هر سه از نظر تخصصی دارای اشکالاتی یکسان هستند و این سؤال پیش می‌آید که خب این پول برای چه چیزی صرف می‌شود؟
مخاطب عام تنها سرعت برایش مهم است. اینکه صبح اول وقت، زودتر از همکار و رفیقش فیلم را ببیند، برایش کفایت می‌کند. فن‌سابرها به‌خوبی از پس این کار برمی‌آیند و به‌خوبی توانسته‌اند نیاز این کاربران را برطرف کنند. ولی وقتی صحبت از VODها و سایت‌های اشتراکی می‌شود، آنها ملزم به ارائه کیفیت تصویر و فراتصویری (مثل زیرنویس) باکیفیت هستند.
