ذهن اشغال شده - قسمت اول

خلاصه موضوع برای آدمهای بی حوصله!

هدف این مقاله توجه به برخی الگوهای رفتاری و خطاهای شناختی (Cognitive Bias) است که در مواجهه با مسايل کلان و غیر قابل کنترل در زندگی با آنها روبرو هستیم. شرایط سیاسی, بحران های اقتصادی, محیط زیست, حقوق بشر و ... اینکه چه میشود که منابع ذهنی ارزشمند خود را به مسایلی اختصاص می دهیم که به عنوان یک شهروند معمولی توانی در تغییر آنها نداریم؟
در این مطلب دو موضوع به صورت همزمان دنبال می شود: روشهای جمعگرا (Collectivism) و ذهن اشغال شده (Occupied Mind) در پایان به وضعیتی می رسیم که این دو عنصر نقش کلیدی در آن ایفا می کنند.

سال ۸۴ بود - من یک کارمند معمولی در یک شرکت خصوصی بودم و حقوق ما به طرز شگفت انگیزی پایین بود که خیلی هم با تاخیر پرداخت می شد. من که همیشه ذات حق طلبی داشتم تحمل شرایط برایم سخت بود و یک جنبش درون سازمانی به راه انداختم. با یک سخنرانی آتشین در جمع کارمندی همه متقاعد شدن که بله ما در حال استثمار توسط سرمایه دارهای بی درد شرکت هستیم و باید کنار هم باشیم تا وضعیت برای همه خوب شود.

اعتصاب شروع شد و درخواست جلسه کردیم و وعده ها ستاندیم و حقوق آن برج را سر موعد گرفتیم . واقعیت این بود که این پرداختی از محل وامی بود که شرکت در حال ورشکستگی ما به سختی آن را جور کرده بود تا فعلا سرش را بالا نگه دارد که خیلی زود این پول تمام شد و دوباره همه چیز به روال گذشته برگشت. ما گاهی شبها هم کار میکردیم به امید اینکه شرکت بتواند دوباره روی پا بایستد اما معادلات صاحبان شرکت بسیار متفاوت از معادلات ما بود.

واقعیتی که بعدها فهمیدم و برایم بارها به اشکال گوناگون تکرار شد این بود که بر خلاف تصور ما, منافع شرکت و حتی سود مالی مدیران در درجه چندم اهمیت بود. شرکت گرفتار جنگ قدرت و کشمکش های دیوانه وار بین شرکا بود و ما فقط پیچ و مهره های زنده شرکت بودیم. ما به خاطر شرایط اقتصادی معمولیمان تصور نمیکردیم گاهی پول ممکن است بسیار بی اهمیت شود و انگیزه های دیگر جایش را پر کنند.

کمتر از یک سال بعد شرکت از هم پاشید و درست حدس زدید معوقه ها هیچوقت پرداخت نشد.

خطاهای شناختی - ما مردم عادی و تصوری که از ساز و کار امور داریم

"مردم عادی" اصطلاحی است که من به وسیله آن به کسانی اشاره میکنم که در راس امور نیستند و صاحب قدرت اجرایی به صورت فردی نیستند. این قشر بسیار گسترده که از عضو هیئت علمی دانشگاه تا پیک موتوری رستوران را در بر می گیرد در بهترین حالت ابزارهای بسیار محدودی برای تعیین سرنوشت و ایجاد تغییر در روند امور کلان در اختیار دارد.

ماهیت رفتارهای این قشر غالبآ واکنشی است - واکنش به گرانی, واکنش به فشار سیاسی, بی عدالتی و... . مردم عادی در جریان اصلی تصمیم ها نیستند و دسترسی به منبع واقعیت امور ندارند, منبع اطلاعاتشان محدود به تحلیل ها , روایت ها و شایعه هاست و در دنیای "چند واقعیتی" به سر می برند. دنیای چند واقعیتی جایی است که شما در بهترین حالت تصوری قریب به واقعیت دارید اما این تصور الزاما بین بقیه افراد فراگیر و مشترک نیست.

مردم عادی اکثرا می دانند که یک چیزی سر جایش نیست و یک جای کار می لنگد اما راه حل هایشان متناسب با واقعیت اصلی طراحی نشده بلکه بر مبنای تصورشان از واقعیت اصلی طراحی شده. این تصورات همیشه متفاوت و خیلی وقتها متضاد با یکدیگر هستند.

تنها ابزار مردم عادی برای دخالت در امور کلان و فشار به بالا, حرکتهای جمعی است. ابزاری که دو ضعف بزرگ دارد : اول اینکه راه حل ها بر مبنای تصوری از واقعیت اصلی طراحی شده اند و دوم اینکه با میانگین خرد جمعی سازگار شده اند (اگر نگوییم حداقل خرد جمعی). این یعنی همان درصد کمی از مردم عادی که تصور نسبتا درست تری از واقعیت دارند, اثرگذاری شگرفی نخواهند داشت.

ما برای پوشش دادن به این ضعف, رهبر انتخاب می کنیم. کسی که به نظرمان خردمندتر است اما از این نکته غافل می شویم که رهبر منتخب, خود نمودی از میانگین قدرت تشخیص خرد جمعی است. رهبر راه حل -هایی را ارائه میدهد که با مزاج هم فکرانش سازگار باشد و از آنجایی که قدرتش را از این منبع دریافت می کند حتی اگر تشخیص متفاوتی داشته باشد توانایی تصمیم گیری های متفاوت را ندارد.

ادامه در قسمت دوم...