ذهن اشغال شده - قسمت دوم

در این تحلیل ارجاعاتی به مفاهیم مطرح شده در قسمت اول مقاله وجود دارد. پیشنهاد میکنم اگر مطالعه نکرده اید, قبل از ادامه نگاهی به قسمت اول داشته باشید.

چرا خواب سیاستمداران را می بینیم

ساختار ذهن ما به گونه ای است که اگر به مدت طولانی در معرض یک پدیده یا یک محیط قرار بگیرد , تغییر می کند و عامل بیرونی را تبدیل به یک وضعیت درونی می کند. دوستان نزدیک, خصلت ها و رفتارها و طرز فکرهایشان را به هم انتقال می دهند. بازنشسته ها خصوصیات سازمان را با خود تا آخر عمر یدک می کشند و حتی این نظریه وجود دارد که چهره شما بعد از یک عمر زندگی شبیه همدم دوست داشتنی تان می شود. اگر شرایط اقلیمی و فرهنگی می توانند ساختار ذهن ما را تغییر دهند, چرا باید فکر کنیم سیستم های حکومتی یا مدیریتی نمی توانند چنین تاثیری داشته باشند؟

سیستم های زورگو, کاری بیشتر از تحمیل قوانین سخت گیرانه انجام می دهند: آنها ذهن شما را مجاب می کنند تا از زاویه دید آنها به دنیا نگاه کنید. هنرمندان دچار خود سانسوری می شوند و کارمندان صدا و سیما تدابیر افراطی در راستای قوانین سازمان متبوعشان را به کار می بندند. بدتر از همه آنها دغدغه های شما را عوض می کنند.

زمانی که مساله شما عوض شد, زمانی که شما درگیر سیستم شدید و بخشی از خودآگاه و ناخودآگاه شما به دیدن ایرادها و مشکلات سیستم و راه حل پیدا کردن برای آنها اختصاص پیدا کرد, زمانی است که ذهن شما اشغال شده است. شما پیوسته در تخیلاتتان با مسائلی کلنجار می روید که قدرتی برای تغییرشان ندارید, شخصیت های اشغال گر وارد جوک ها و مکالمات روزمره شما می شوند و سر میز صبحانه با مادرتان در مورد آنها صحبت می کنید.

ما هنگامی که به موضوعی ساده و قابل فهم توجه می کنیم ممکن است به راحتی حواسمان پرت شود یا به مسائل دیگر فکر کنیم, اما زمانی که یک مساله ذهن ما را اشغال کند دیگر به سختی می توان به مسائل دیگر توجه کرد. همچنین زمانی که ذهن ما اشغال شود دیگر نمی تواند به حالت ها و وضعیت های متضاد فکر کند. نمونه ساده این وضعیت در برخورد با فروشنده های پر حرفی اتفاق می افتد که با سرعت شما را با حجم زیادی از اطلاعات مواجه می کنند و قدرت تفکر درست را از شما سلب می کنند.

این وضعیت باعث می شود که شما قادر نباشید سوال های بنیادی و اصلی را برای خودتان مطرح کنید. مثلا اینکه تصور من از واقعیت از کجا نشات می گیرد ؟ آیا راه حل های زندگی من به حل مسائل کلان خارج از کنترلم وابسته است؟ آیا من در تغییر مسائل کلان واقعا همان قدر تاثیر گذار هستم که فکر می کنم؟ آیا سرنوشت من به سرنوشت سیستم وابسته است؟ چرا بخشی از ذهن من درگیر این وضعیت است؟ در بهترین حالت با ادامه فکر کردن به سیستم چه کمکی به بهبود شرایطم می کنم؟ و سوالاتی از این دست.

میل به اثر گذاری و ابراز وجود - بندهایی که ما را اسیر کرده اند

میل به ایجاد تغییر/اثر گذاری و تمایل به ابراز وجود (Self Expression) در ذات همه ما هست. دوستان و آشنایان با هر مناسبتی یک مطلب مرتبط در اینستاگرام یا گروه خانوادگی پست می کنند. بعضی ها به یک کامنت در زیر پست آتش سوزی کشتی سانچی بسنده می کنند و بعضی یک مقاله کامل در مورد گرانی و انتقاد از وضع موجود می نویسند. وقتی موضوع کودک آزاری مطرح می شود ناگهان همه توجهات به سمت این موضوع کشیده می شود و هر کسی با بازنشر و درگیر شدن با موضوع سعی در انجام مسئولیت اخلاقی خودش دارد.

در مورد سیاست, این ویژگی ما یک ضعف محسوب می شود. سیاستمداران عاشق این هستند که شما توهم اثرگذاری (illusion of control) داشته باشید. اینکه خود را در قالب جناح آنها تعریف کنید و "عضو فعال" ستادشان باشید. از انگشتان جوهری بعد از رای دادن عکس بگیرید و فکر کنید "خوب! من نقشم رو به خوبی ایفا کردم, حالا نوبت دولته که کارش رو درست انجام بده!"

آنها می خواهند که شما اینطور فکر کنید. آنها این توهم اثر گذاری روی سرنوشت کشور را به شما می دهند اما باید ساده باشیم که فکر کنیم با رای دادن به یک رییس جمهور - چه روحانی باشد چه دونالد ترامپ - سهم بزرگی را در تحولات سیاسی بر عهده گرفته ایم.

فارغ از فرایندهای پیچیده ای که مردم را به یک انتخاب می رساند, این سوال وجود دارد که مردم عادی چقدر ساختار قدرت را می شناسند؟ ۲۱ درصد جمعیت بالغ ایالات متحده زیر کلاس پنجم دبستان سواد دارند! آیا اگر شما جزو ساختار تصمیم گیری در ایالات متحده بودید اجازه میدادید سرنوشت اقتصاد اول دنیا توسط این میزان رای مردم عادی کم سواد تعیین شود؟ یا ساز و کاری طراحی میکردید که فارغ از نتیجه انتخابات, امور جاری کشور با ثبات و توسط افراد خبره اداره شود؟

ادامه در قسمت سوم ...