
کلاسِ اولِ راهنمایی بودم. هر تابستان، پیرمردی به نام «جمعه» با اهل و عیالش از گرمای طاقتفرسای بندر فرار میکردند و چند هفتهای مهمانِ خانهٔ ما میشدند. ورودِ آنان برای پدرم آنقدر بااهمیت بود که بوی خوشِ برنجِ اعلا در خانه میپیچید و همهمان را در حالتِ آمادهباش قرار میداد؛ گویی مهمانی عزیز که باید برایش سنگ تمام میگذاشتیم.
جمعه، پیرمردی نابینا با لهجهٔ غلیظِ بندری و حواسی ششدانگ جمع بود؛ مردی از دلِ همان گرما و شرجی طاقتفرسای جنوب. نابینا بود، اما گوشهایش مثل رادار کار میکرد و در تابستان، زیرِ سایهٔ درختانِ گردوی باغ ما، زندگیِ تازهای پیدا میکرد. اولینبار که اسمم را شنید، قهقههای زد و گفت: «حبیب! تو همونی که از زیرِ کار در میره؟» از شوخیاش اصلا خوشم نیامد؛ همانجا فهمیدم پدرم تمامِ خلقیاتِ ریز و درشتِ ما را موبهمو برایش تعریف کرده است؛ تا جایی که وقتی یکی دیگر از برادرانم را معرفی کردند، جمعه او را «صادق و زحمتکش» خطاب کرد.
ظهرِ روزِ بعد، پدرم برایش گوسفندی سر برید. رفتم غذا را برایشان ببرم. صدای خندهشان توی باغ میپیچید. همانطور که ظرفها را میچیدم، جمعه گفت: «آقا حبیب! کارت به جایی رسیده که اسم من و لهجهام را مسخره میکنی؟» خشکم زد! کی به او گفته بود؟
یادم آمد دیروز، وقتی پدرم داشت از صداقتِ جمعه تعریف میکرد، با نیشخند به برادرم گفته بودم: «به این پیرمردِ بندری با این اسمِ مسخره بگویید با من شوخی نکنه! به او چه مربوط که من تنبلم؟» فهمیدم حرفم دهانبهدهان چرخیده و به گوشش رسیده است. با دلخوری رفتم سراغِ مادرم و گفتم: «به این مردک بگو سر به سرِ من نذاره!» مادرم آرام گفت: «خوبه، خجالت بکش. مگر خبر نداری بابات هر وقت میره بندر مهمانِ خانهی اوست؟»
میدانستم پدرم زمستانها بیشتر، مهمانِ جمعه است. با این حال گفتم: «به من ربطی نداره! او الان، داره اندازه ده سال اجارهخانهاش را گوشت و پلو میخورد؛ این برهای که امروز براش کشتیم مگر کمخرجی بود؟» تا خواستم بیشتر ادامه دهم، متوجه شدم پدرم از راه رسید؛ ساکت شدم. عصرِ همان روز، طبقِ دستورِ پدر، رفتم وسایلشان را به داخلِ اتاق بیاورم. جمعه لبخندِ موذیانهای زد و گفت: «آقا حبیب! داری حسابوکتابِ اجارهٔ من و خرجکردِ بابات رو برانداز میکنی؟» دانستم مادرم هم در این شوخیِ دستهجمعی مسخره، همدست آنهاست.
جوابی ندادم. چند دقیقه بعد صدایم زد: «حبیب! بیا اینجا.» رفتم توی اتاق. گفت: بیا بشین و از این میگوهای خشکشده بخور.» بوی تندِ میگو پیچیده بود. با اینکه نابینا بود، خندید و گفت: «خوردنت هم مثل کار کردنته، یواش و تنبل! بیشتر بخور، مرد.» خوشحال شدم که آشتی کردیم.
اما فردا صبح، وقتی با کلمنِ آب و چای رفتم سراغشان، دوباره جلوی جمع گفت: «حبیب! تو که میگن تا لنگ ظهر خوابی، الان چرا بیداری؟» همه زدند زیرِ خنده و از رو رفتم. چیزی نگفتم، اما همانجا قسم خوردم دخلش را بیاورم و نقشهٔ انتقام را کشیدم.
حدودِ ساعتِ ده صبح، صدایم زد. فقط خودش و زنش بودند. گفت: «حبیب آقا! دستم را بگیر، میخوام برم لبِ رودخانه، پاهام رو بگذارم توی آب.» دستش را گرفتم، ولی او مچِ دستم را چسبید، خندید و گفت: «دیگه نمیتوانی از زیرِ کار در بری!»
رفتیم لبِ آب. هوای خنکِ صبح، بوتههای بزرگِ گزنه را تکان میداد. گزنه، آن گیاهِ با برگهای سوزاننده. چشمم که به ساق پاهای لختش افتاد، وسوسه شدم؛ فکری شیطانی به ذهنم رسید: این بوته میسوزاند، و سوزاندنِ کسی که جلوی همه دستم میاندازد، خیلی دلچسب است.
به او گفتم: «مواظب باش، از این طرف!» و مستقیم بردمش میانِ گزنه ها. دمپاییِ انگشتی پایش بود و شلوارِ نازکی داشت؛ گزنهها ساق پاهایش را بوسیدند. خم شد شاخهای را کنار بزند که دستش هم گزید. گفت: «آخ! این چیه؟» گفتم: «بوتهٔ بیابانیه!»
سریع از میانِ گزنه ها کشیدمش بیرون، رساندمش لبِ آب و تا پاهایش را در آب گذاشت، پا به فرار گذاشتم. داشتم برمیگشتم سمتِ خانه که شاخبهشاخ رفتم توی سینهٔ پدرم: «کجا با این شتاب؟ جمعه کو؟»
تپق زدم: «پایین... لبِ آب... خودش رفت توی گزنهها!»
پدرم راه کج کرد طرف رودخانه و مرا هم دنبالِ خودش کشید. جمعه لبِ آب نشسته بود، پای تاولزدهاش را میمالید و از سوزش گزنه به خودش میپیچید. پدرم دستپاچه به بندری چیزی پرسید. جمعه ، صدای پایم را شناخت و داد زد: «حبیب! حبیب کجایی؟»
پدرم با عصبانیت مرا جلو انداخت و گفت: «همینجاست، بگو باهات چکار کرده!»
چشمهایم را بستم تا ضربهٔ سیلیِ پدر یا لگدِ پیرمرد را تحویل بگیرم. اما جمعه، کورمال کودمال دستش را جلو آورد، بازویم را گرفت، کشید سمت خودش و محکم لپم را بوسید!
خشکم زد. جمعه با صدایی که برقِ شادی تویش بود، رو به پدرم گفت: «به خدا، این پسرت معجزه کرد! هفت ، هشت سال بود رگِ پام خشک شده بود، از بس دکتر رفته بودم خسته شدم؛ این گزنه اما رگهای پایم رو باز کرد! پاهام دوباره حس داره!»
نفسِ راحتی کشیدم. در حالی که قلبم تند میزد، مات مانده بودم؛ نقشهٔ شوم من بلافاصله تبدیل شده بود به یک معجزهٔ پزشکی!
روزهای بعد، کارِ من شده بود چیدنِ شاخه بوتهٔ گزنه و آوردنشان برای آقا جمعه. او هم با دستکش میگرفت و روی ساق پاهایش میزد و وسطِ آخ و اوخش، کلی دعای خیر نثارم میکرد. دیگر اصلا دستم نینداخت؛ و شوخیهایش آزار دهنده نبود؛ از آنها بود که مرا به خنده وا میداشت.
امروز سالها از آن تابستان میگذرد. جمعه هرگز نفهمید آن روز قرار بود هدف انتقام یک پسربچهٔ اول راهنمایی باشد؛ و هيچوقت هم باورش نشد دکتری که پای روماتیسمیاش را شفا داد، همان حبیبِ تنبلِ دوازدهساله بود!