
مینیبوس در مسیرِ طولانیِ جادهی غرب میرفت؛ صندلیها همه پُر بودند. از دانشآموز گرفته تا دانشجو، از کاسب و کشاورز تا سربازِ جوانی که باید سرِ ساعت به پادگان برسد؛ هر کس گوشهای از خستگیِ روز را بر شانهاش حمل میکرد. جا کم بود؛ بعضیها در راهرو ایستاده بودند و یکیدو نفر هم کنارِ شوفر و شاگردِ مینیبوس جا خوش کرده بودند. هوا گرم بود و بوی عرق و دود در هم پیچیده بود.
در ردیفهای آخر، مردِ تازهداماد و زنِ جوانش کنارِ هم نشسته بودند؛ لبخند از گوشهی لبِ عروس هنوز نرفته بود. زاویهی نگاهِ مسافران میان دشت و تابلوهای کنارِ جاده میچرخید. همهچیز آرام بود تا اینکه صدایی خشک و آمرانه مثل تازيانه در فضا پیچید.
— مواظبِ نگاهت باش!
مینیبوس در سکوتی غلیظ فرو رفت. همه برگشتند؛ صدا از همان تازهداماد بود، خطابش به سرباز جوانی بود که در راهرو ایستاده بود. سرباز بی آنکه کلمه ای بگوید، سرش را پایین انداخت. هیچکس چیزی نگفت. چند لحظه بعد؛ وقتی ماشینِ شاسیبلندی از کنارِ مینیبوس گذشت، سرباز ناخودآگاه سرش را چرخاند تا آن را ببیند.
همان لحظه، داماد از جا پرید؛ با نگاهی پُر از خشم به سمتش رفت و سیلیِ محکمی به صورتش زد. صدای برخورد، سکوت را شکست. سپس سرِ سرباز را گرفت، چرخاند سمتِ راننده و فریاد زد:
— ببین! جاده اونطرفه. نگاهت فقط باید به جلو باشه، فهمیدی؟!
سرباز نه دادی زد، نه واکنشی نشان داد. فقط دستش را آرام روی گونهاش گذاشت. در چشمانش، هیچ ردی از خشم نبود،فقط نگاه کرد.این «نگاهِ ترحمسرباز»، از هر سیلیای برای داماد کشندهتر بود.
مینیبوس در سکوتی سنگینتر غوطهور شد. هیچکس حرفی نزد؛ حتی بچهای که کنارِ مادرش نشسته بود، نفسش را حبس کرد.
مردی که پشتِ راننده ایستاده بود، همهچیز را دید. آهسته، به بهانهی تکیه دادن به صندلیِ راننده، خم شد و با صدایی که فقط راننده بشنود، پرسید:
— آقا… این دیگه چه وضعشه؟
راننده از توی آینه، نگاهی به صندلیِ عقب انداخت، آینه را کمی کج کرد تا نگاهش به داماد نیفتد و زیرِ لب گفت:
— نپرس… من که خودم جرئت ندارم توی آینه نگاهش کنم. تا حالا همچین چیزی ندیده بودم.
مینیبوس میرفت، با باری از سکوت و مظلومیتِ سرباز. حسِ ناامنی، خشم و ترس حاکم شده بود. هیچکس نمیخواست چشمش در چشمِ دیگری بیفتد. سرباز هنوز سرش پایین بود؛ ردِ انگشتِ مرد روی گونهاش مانده بود؛ ردی حاکی از درد و شرم.
زن هم ساکت مانده بود، اما چانهاش میلرزید. نه از گریه، از خشم؛ از آن خشمهایی که با زجر کنترل میشوند، اما درونشان آتش است. لبهایش به نجوا تکان میخورد؛ کسی نشنید چه گفت، ولی معلوم بود سکوتش دیگر سکوت نیست؛ تصمیم بود.
در همین حال، ناگهان صدای زنِ جوان در فضایِ مینیبوس پیچید؛ بلند، باصلابت و محکم:
— من از همهی شما شرمندهام! این آقا از اقوامِ منه. چند روز پیش به خواستگاریم اومد و من به اصرار پدرم «بله» گفتم؛ ولی حالا فهمیدم چه تاوانِ سنگینی برای این «بله» باید بپردازم!
زن برخاسته بود؛ نه برایِ جنگیدن، که برایِ تمام کردن. نگاهش از صورتِ سرخ و برافروخته داماد گذشت و روی سرباز نشست؛ همانجا که جایِ سیلی هنوز معلوم بود.
داماد خواست دهان باز کند، اما زن پیشدستی کرد:
— این آقا (به سرباز اشاره کرد) پسرِ همسایهی ماست. آن دانشجو آداب میداند، آن کارمندِ دادگاه قانون را میشناسد… تو چی؟ تو فقط تنبیه را میشناسی.
سپس بهسمتِ داماد برگشت و نگاهش، بیآنکه لرزشی داشته باشد، در چشمانِ داماد قفل شد. بعد با حرکتی آرام، دستش را به سمتِ انگشتِ چهارمِ دستِ چپش برد. حلقه را از انگشت درآورد؛ حلقهای که حالا در نورِ غروب، مثلِ یک قطعه فلزِ بیارزش میدرخشید.
آن را رویِ زانویِ مرد گذاشت. وزنِ ناچیزِ حلقه، روی پارچهی شلوارِ مرد، سنگینیِ عجیبی داشت.
زن دوباره نشست، اما نه کنارِ مرد. خودش را به سمتِ شیشه کشید و به جاده خیره شد.
مرد، ماتومبهوت به حلقهیِ روی زانویش خیره ماند. نه حرفی زد، نه حرکتی کرد. فقط دستش را مشت کرد و حلقه را لایِ انگشتهایش پنهان کرد؛ طوری که انگار میخواست آن تکهیِ فلز، بیش از این، شاهدِ شکستِ خفتبارش نباشد. مینیبوس، با لرزشِ همیشگیاش، در جادهیِ خاکستریِ غروب پیش میرفت.