
هنوز معلم به در کلاس نرسیده بود که همهمه بچهها یهو خاموش شد. هر دانشآموزی خودش را بکاری مشغول کرد؛ یکی دفترش را باز کرد، یکی کتابش را بیخودی ورق زد، یکی مدادش را میتراشید، یکی هم طوری لب میجنباند که انگار داره درس را مرور میکنه. نه از شوق درس؛ بلکه از ترس.
آن سالها معلمها بیشتر از آنکه فکر یاد دادن باشند، دنبال زهرچشم گرفتن و مچگیری بودند. دانشآموزی که بلد نبود، فقط نمره کم نمیآورد؛ آبروریزی هم داشت، تمسخر هم داشت، کتک هم داشت. اگر هم شانس نداشت، یک اسم هم رویش میگذاشتند که تا سالها از رویش برداشته نمیشد.
آن روز هم معلم، بعد از حضور و غیاب، نرفت سراغ درس تازه. رفت سراغ پرسیدن درس هفته قبل. کتاب را گذاشت روی میز و دست کرد توی جیب بغل کتش. دفترچه جیبیاش را درآورد؛ همان دفترچهای که هر وقت بازش میکرد، دل همه بچهها هری میریخت پایین.
چند برگ را رد داد تا رسید به صفحه (کلاس اول ب).
کلاس در سکوت فرو رفت؛ سکوتی که ترس را بیشتر میکرد.
از ته کلاس یکی یواش گفت:الان یکی را میکشه بیرون.
یکی دیگر آرام زد به پهلوی بغلدستیاش و گفت- شرط میبندم جواده.
جواد چیزی نگفت. خودش را جمع و جور کرد.
از آن بچههایی نبود که شلوغ کند یا بخواه خودی نشان دهد. معمولی بود و بیآزار.
از اونایی که دلشان میخواست هیچوقت اسمشان از دهان معلم بیرون نیاید.
اما در آن زمان توی مدرسه، بیآزار بودن هم فایدهای نداشت. کافی بود یک بار نوبتت بشود.
معلم سرش را بلند کرد و گفت:- جواد... بیا بیرون.
لحن خشک معلم ترس او را چند برابر کرد.
جواد بلند شد. رفت وسط کلاس. همه نگاهش میکردند؛ بعضی از ترس، بعضی از کنجکاوی، بعضی هم خوشحال ، از اینکه فعلاً نوبتشان نشده. معلم کتاب را باز کرد و بیآنکه نگاهش کند گفت:- خب آقا جواد، اجزای کمباین را نام ببر.
جواد درس نخوانده بود؛ اگر هم خوانده بود، همین ترس هرچه را خوانده بود از سرش پرانده بود. چند لحظه ساکت ماند. بعد با عجله گفت:- اهرم... تیغه بالا... تیغه پایین...
دیگر چیزی به خاطرش نیامد.
انگار همهچیز از توی سرش پاک شده بود. نگاهش بیاختیار رفت طرف بچهها.
در آن سالها کافی بود کسی جایی گیر کند، کلمهای را غلط بگوید، کم بیاورد یا معلم متلکی بارش کند. همان کافی بود تا اسمش عوض شود و تا آخر مدرسه، و گاهی تا آخر عمر، با همان شناخته شود.
یکی از بچهها از ردیف وسط، برای کمک، فقط با حرکت لب گفت:- دیسک.
جواد فوری گفت:- دیسک.
بعد مکث کرد. شاید خیال کرد غلط گفته. شاید هم خواست زودتر درستش کنه. برای همین هولهولکی گفت:- تیسک.
دو سه نفر پخی زدند زیر خنده. معلم سرش را بلند کرد. اول به جواد نگاه کرد، بعد به کلاس. بعد با نیشخند گفت:- چی گفتی؟
جواد هول شد.
- آقا... دیسک...
اما دیگر دیر شده بود. کلمه غلط از دهانش بیرون پریده بود و همه شنیده بودند.
معلم گفت:- نه، همان اولی را که گفتی بگو.
جواد منمن کرد:
- آقا...
معلم یک قدم جلو آمد:- مسخرهبازی درمیاری؟
- نه آقا، به خدا...
- به من میخندی؟
- نه آقا...
- پس بگو چی گفتی.
جواد از ترس، یواش گفت:
- تیسک.
سیلی اول را طوری خورد که صدایش توی کلاس پیچید. سیلی دوم محکمتر بود. بعد معلم کتاب را بست و با لحنی که از صد تا سیلی هم بدتر بود گفت:
- برو بتمرگ سر جات، آقای تیسک.
بعد رو به کلاس، با همان حالتی که نصفش خشم بود و نصفش تمسخر، گفت:
- این هم آقای تیسک. کمباینشناس کلاس ما.
کلاس یکپارچه خندید.
جواد برگشت سر جایش نشست. گونههایش میسوخت. صورتش داغ بود. اما اثر سوز خندهها بیشتر بود. زنگ هنوز نخورده بود، اما اسمش عوض شده بود. خودش هم هنوز درست نمیفهمید چه بلایی سرش آمده، فقط میدانست چیزی به اسمش چسبیده که دیگر به این راحتی از جدا نمیشود.
زنگ تفریح، اسم تازه زودتر از او از کلاس بیرون رفت. اول توی راهرو پیچید، بعد به حیاط رسید. تا ظهر، بچههای سایر کلاسها هم او را دیده و ندیده، با خنده میگفتند:
- بله، جواد تیسک.
- که دیسک را گفت تیسک.
هر کس چیزی بارش میکرد. یکی ادا درمیآورد، یکی بهش دهنکجی میکرد، یکی هم تا از کنارش رد میشد ، نیشخند میزد.
کسی کاری نداشت اجزای کمباین چه بود و چه نبود. مهم این بود که یک لقب تازه گیر آمده بود و میشد با آن مدتی یک نفر را کوبید و خندید.
مدرسه آن سالها همین بود؛ جایی برای ایجاد ترس، تحقیر و خندیدن به گیر افتادن دیگری. درسها زود از یاد میرفت، اما لقبها میماند.
اسم تیسک ماند.
از مدرسه بیرون رفت، به کوچه رسید، از کوچه به محله رفت. کمکم دیگر کم کم کسی نمی دانست اصل ماجرا چه بوده، اما اسم مانده بود. بعضیها حتی خیال میکردند از اول اسمش همین بوده. جواد بزرگ شد، مدرسه را تمام کرد، رفت دانشگاه، سربازیاش را خدمت کرد، زن گرفت، رفت سر کار. قیافهاش عوض شد، صدایش کلفت شد، اما آن اسم از او جدا نشد.
سالهای بعد هم اسمش دیگر بهتنهایی به کار نمیرفت؛ همیشه تیسک دنبالش میآمد.
انگار همان یک غلط، جای اسم واقعیاش را برای همیشه گرفته بود.