سبک زندگی، اگر بخواهد چیزی بیش از یک مُدِ زودگذر، یک ژستِ نمایشی، یا فهرستی از عادت‌های شیک و قابل نمایش باشد، باید از همان آغاز از زیر دستِ واژه‌هایی که آن را سبک و سطحی می‌خواهند، بیرون کشیده شود و به مقامِ یک مسئله‌ی فلسفی-زیستی برگردد؛ یعنی به جای آنکه بپرسیم چگونه زندگی کنم که بهتر به نظر برسم؟ باید پرسشی به شکل
چگونه در دلِ جهانی که از آغاز تا پایان، مرا در شبکه‌ای از الزام ها، ترس ها، توقع ها، عادت ها، نگاه ها، قضاوت ها، تبلیغات، خاطره ها، مدرسه، خانواده، رقابت ها، آبرو و هزاران نخِ نامرئیِ دیگر بسته است، بتوانم شکلِ خاصی از بودن را بسازم که نه صرفاً واکنش، بلکه آفرینش باشد و خود زیست من پاسخی به معنای زندگی باشد؟
این پرسش، پرسشِ زیبایی‌شناسیِ صرف نیست؛ پرسشِ سرنوشت است... زیرا انسان، پیش از آنکه صاحبِ انتخاب باشد، گرفتارِ انتخاب و تصمیم هایی شده که برای او گرفته اند، از کودکی به او گفته اند چه چیز خوب است، چه چیز بد است، چه چیز آبرومند است، چه چیز شرم‌آور است، چه چیز موفقیت است، چه چیز شکست، چه چیز واقع‌بینانه است، چه چیز خیال‌بافی، چه چیز عقل است و چه چیز هوس... او در آغاز، پیش از آنکه از منیتش بگوید، هزاران بار باید را شنیده است و از همینجا سبک زندگی آغاز میشود... نه به‌عنوان تزئینِ زندگی، بلکه به‌عنوان کوشش برای پاسخ دادن به این اجبار ها با یک اجبارِ درونی، با یک نظمِ انتخاب‌شده، با یک صورت بندیِ خودخواسته از امکان‌ها؛ به‌گونه‌ای که انسان درونِ زندانِ ضرورت، نه به توهمِ آزادی، بلکه به آزادیِ فورم برسد...
زیرا آزادی، اگر چیزی باشد، نه بی‌قیدیِ خام است و نه رهاشدگیِ بی‌وزن؛ آزادی، توانِ ساختنِ قانونِ خویشتن است، اما نه قانونی خشک و مرده، بلکه قانونی زنده که از درونِ میلِ فهمیده شده، از درونِ انرژیِ مهارشده، از درونِ شناختِ بدن، زمان، زبان، جهان و زخم‌ها برمی‌خیزد. انسانِ بی سبکِ زندگی، انسانِ بی‌فرم است؛ او از هر جایی ضربه می‌خورد و به هر سمت پرت میشود، چون درونش مرکزِ ثقل ندارد. او را میتوان با مُد، ترس، تحسین، دعوت، نمایش، شبکه، مقایسه، حسرت، مقبولیت، خشمِ جمعی، صدای جمع، به هر سویی کشاند... اما انسانی که سبک زندگی ساخته، انسانی که برای خود، در دلِ آشوب، نوعی معماریِ درونی بنا کرده، همانقدر که در برابر جهان نفوذپذیر است، در برابر جهان نیز مقاوم است. او نه چون سنگ است که هیچ چیز را نپذیرد و نه چون آبِ بی‌تعیّن که هر ظرفی را بپذیرد؛ او چیزی میانِ این دو است: جریانی که مسیر دارد و مسیر داشتن یعنی خواستنِ بی‌شکل را به میلِ شکل‌دار بدل کردن.
از این رو، سبک زندگی در معنای عمیقش، هنرِ نه گفتن است (نه به مضمون پدرانه) پیش از آنکه هنرِ آری گفتن باشد. نه به آنچه تو را بی چهره می‌کند؛ نه به آنچه تو را در شمارگانِ دیگران حل می‌کند؛ نه به آنچه از تو فقط یک مصرف‌کننده، یک بازتاب‌دهنده، یک تکرارکننده می‌سازد. انسانِ عصرِ ما بیش از هر زمانِ دیگر در خطرِ بدل شدن به سطح است... سطحِ صفحه، سطحِ ویترین، سطحِ سلیقه، سطحِ بدن، سطحِ گفتار... همه چیز می‌خواهد او را به چیزی دیدنی تبدیل کند، اما نه چیزی قابل سکونت. جهان، با مهارتی شیطانی، به او می‌آموزد که خودت باش اما فقط تا جایی که این خود، قابل‌فروش باشد؛ آزاد باش اما فقط تا جایی که آزادی ات به انتخابِ میانِ دو کالا تقلیل یابد؛ منحصربه‌فرد باش اما از راهِ تکرارِ الگوهایی که پیشاپیش برای منحصربه‌فردی ساخته شده‌اند. در چنین جهانی، سبک زندگیِ حقیقی نوعی مقاومتِ است؛ مقاومتی که فریاد نمی‌زند، اما شکل می‌دهد؛ فریاد نمی‌کشد، اما مسیر می‌سازد؛ خودنمایی نمی‌کند، اما حضور می‌آفریند...
برای ساختنِ چنین سبکی، نخست باید بفهمی که تو از صفر آغاز نمی‌کنی. کودکِ امروز، با تمام تکنولوژی ها و شتاب ها و شلوغی هایش، در بنیادِ وجودی اش تفاوتِ عظیمی با کودکِ هزاران نسل پیش ندارد... او نیز می‌ترسد، می‌خواهد، تقلید می‌کند، می‌پرسد، می‌رنجد، حس می‌کند، به آغوش نیاز دارد، به بازی، به معنا، به تأیید، به امنیت. تفاوتِ بزرگ، نه در جانِ آغازین انسان، بلکه در انباشتی است که بر این جان سوار شده... زبان، نهاد، ابزار، اقتصاد، رسانه، تصویر، نظم های آموزشی و افق های مصنوعیِ خواستن... پس اگر می‌خواهی سبک زندگی بسازی، باید همزمان دو زمان را بفهمی... زمانِ دیرپایِ انسان و زمانِ فشرده اکنون... باید دریابی که بسیاری از کشمکش‌های درونی تو، مشکل شخصی نیستند؛ رسوباتِ تاریخ‌اند. این فهم، نخستین رهایی است، زیرا آدمی را از شرمِ بیهوده آزاد می‌کند. او می‌فهمد که برخی اضطراب‌ها، نه از نقصِ فردی، بلکه از شکلِ جهان می‌آیند؛ از تقسیمِ کار، از رقابت، از نگاهِ دائمی، از سرعت، از مقایسه، از بی‌خانمانیِ معنوی... احتماالا اولین ذهنیت تو فرافکنی و سندیتی باشد برای اینکه پس مقصر کس دیگری است اما درکِ این نکته، تو را مسئول‌تر می‌کند، نه راحت‌تر؛ زیرا اگر ریشه‌ها را ببینی، دیگر نمی‌توانی بهانه بیاوری که چنینم و چاره نیست... آری، زخم‌ها تاریخی‌اند؛ اما پاسخ به زخم، باید شخصی و آگاهانه باشد...
اینجاست که فلسفه نه به‌عنوان انبوهی از نام ها و نظرات، بلکه به‌عنوان تمرینِ بیداری وارد میشود. فلسفه یعنی یاد گرفتنِ اینکه آنچه بدیهی می‌نماید، بدیهی نیست؛ آنچه طبیعی گفته میشود، غالباً ساخته شده است؛ آنچه همه می‌گویند، لزوماً حقیقت نیست، بلکه شاید فقط تکرارِ جمعیِ یک خطای قدیمی است. برای گذر از نظرِ رایج به شناختِ راستین، باید از doxa عبور کرد... doxa یعنی رأیِ عمومی، پندارِ مسلط، همان هوایِ فکری که همه تنفس می‌کنند بی‌آنکه بفهمند هواست. Doxa چیزهایی است که چون همه می‌گویند، درست به نظر می‌رسد؛ چون زود تکرار میشود، عمیق می‌نماید؛ چون در بازارِ زبان گردش دارد، حقیقت می‌پنداریمش. اما episteme چیست؟ episteme فقط دانستنِ اطلاعات نیست؛ شناختِ سامان‌مند است، دانشی که از سطحِ باورهای پراکنده می‌گذرد و به علت، ساختار، نسبت، و ضرورت نزدیک میشود. انتقال از doxa به episteme یعنی عبور از چرا همه چنین می‌اندیشند؟ به چرا این اندیشه چنین ساخته شده است؟ و از آن مهم‌تر این اندیشه چه نوع زندگی ای را ممکن می‌کند و چه نوع زندگی ای را ناممکن؟ یا با کمی تقلیل اما روان تر میتوان گفت که چه قصه هایی را فقط پذیرفتیم و عقلانی نکردیم (و همه ما این ها را داریم...)
تو اگر بخواهی سبک زندگی داشته باشی، باید فلسفه بخوانی، اما نه برای آنکه الفاظِ فخیم بیاموزی، بلکه برای آنکه چشمِ دیگری پیدا کنی... چشمی که بتواند پشتِ جمله‌ها را ببیند، پشتِ رفتارها را بخواند، پشتِ میل‌ها را تحلیل کند، پشتِ ارزش‌ها را وزن کند و در کل این بُعد جدید قرار است عمق دهد... فلسفه به تو یاد می‌دهد که پرسش کنی:
چرا این چیز را ارزش می‌دانم؟ چرا از این چیز می‌ترسم؟ چرا این چیز مرا به حرکت درمی‌آورد؟ چرا از سکوت مضطرب می‌شوم؟ چرا از تنهایی می‌گریزم؟ چرا برای تأییدِ دیگری حاضر می‌شوم خودم را کوچک کنم؟ چرا گاهی چیزی را می‌خواهم فقط چون کمیاب است؟ چرا بسیاری از خواستن هایم در حقیقت خواستنِ خودِ من نیست، بلکه بازتابِ نگاهِ دیگران است؟
این پرسش‌ها، شریان های سبک زندگی‌اند. کسی که چنین پرسش نمی‌کند، شاید زنده باشد، اما زندگی اش به او تعلق ندارد. او زندگی میشود، اما آن را نمی‌سازد...
اما فلسفه، اگر تنها در ذهن بماند، به غرورِ خشک بدل میشود. سبک زندگی باید از مغز به بدن بیاید، از مفهوم به عادت، از تأمل به ریتم، از داوری به زمان بندی. باید بدانی چه می‌خوری، چه می‌خوانی، چه می‌گویی، چگونه می‌نشینی، چگونه می‌خیزی، چگونه گوش می‌دهی، چگونه سکوت می‌کنی، چگونه کار می‌کنی، چگونه فراغت داری، چگونه با دیگران وارد رابطه می‌شوی، چگونه از رابطه خارج می‌شوی، چگونه به وسوسه ها پاسخ می‌دهی، چگونه با شبِ خودت تنها می‌مانی. سبک زندگی، اگر راستین باشد، در جزئیاتِ به‌ظاهر کوچک آشکار میشود... در اینکه آیا صبح را به عجله می‌بلعی یا آن را می‌گشایی؛ آیا به‌محض بیداری دست به سوی جهانِ بیرون می‌بری یا نخست به درونِ خود گوش می‌دهی؛ آیا توانِ تأخیر در لذت را داری یا هر میل، بلافاصله تو را می‌رباید؛ آیا هنوز می‌توانی به چیزی نه بگویی، بی‌آنکه خودت را از دست بدهی؟ این‌ها امورِ فرعی نیستند. از همینجا روح (تو رو جان جدت هگلیش نکن) ساخته میشود.
و چه چیزهایی باید در این ساختن حضور داشته باشند؟ نخست، شناختِ بدن. بدن، حاشیه‌ی روح نیست؛ خودش یکی از متن‌های اصلیِ وجود است. (این یکی از doxa هایی است که ما توهم جدابودگی روح و بدن و ذهن را داریم... که البته درون ماایه مقالات علمی هم بسیاری بر این قصه سوارند...) بدن اگر فرسوده، بی نظم، بی خواب، بی حرکت، یا به‌دستِ عادت های بی فکر سپرده شود، فکر نیز کدر میشود. تن، حافظه دارد؛ عادت را نه فقط در ذهن، که در عضله ها، در تنفس، در ریتمِ قلب، در تحملِ گرسنگی، در کیفیتِ نگاه ذخیره می‌کند. بنابراین سبک زندگیِ، باید بدن را از بردگیِ بی‌تأمل نجات دهد... نه با ریاضتِ نمایشی یا ریاضت برای زمانی بهتر، بلکه با انضباط. انضباط، اگر از کشش به امکانِ خویشتن برنخیزد، به شکنجه تبدیل میشود؛ اما اگر برآمده از فهمِ نیروها باشد، آنگاه بدن را از آشوبِ پراکنده به توانِ متمرکز بدل می‌کند. انسان باید بداند که نیرویش محدود است، اما همین محدودیت، سرچشمه خوبی، زیبایی و حقیقت است. در جهانِ بی‌نهایتِ خواستن، انتخابِ آگاهانه یعنی شکستنِ وسعتِ کاذب برای یافتنِ عمقِ واقعی...
دوم، زبان. کسی که زبانش را به تبلیغ، عادت، تکرار، شعار و مناسک ژست بسپارد، دیر یا زود ذهنش نیز به همان اندازه فقیر میشود... زبان، خانه توجه است. اگر زبانت آشفته باشد، اندیشه ات نیز آشفته خواهد بود؛ اگر واژگانِ تو دقیق نباشند، احساساتت نیز به هم می‌ریزند؛ اگر بتوانی به جای واکنشِ فوری، جمله ای بسازی که تجربه ات را حمل کند، در واقع یک لایه از آزادی به دست آورده‌ای... سبک زندگیِ خوب، زبانی دارد که نه پرحرف است و نه مُرده؛ زبانی که می‌داند چه چیزی را باید به سکوت بسپارد و چه چیزی را باید روشن و بیرحم بگوید. زیرا همه حقیقت، فریادشدنی نیست؛ برخی حقیقت ها فقط در حفره جمله، در لرزشِ مکث، در فاصله‌ی میان دو واژه خود را نشان می‌دهند و اینجاست که انسان می‌فهمد هر سخنِ خوب، باید از خاموشی عبور کرده باشد...
سوم، تاریخ‌مندی. تو اگر خودت را فقط به‌صورتِ یک فردِ مستقل بفهمی (در انزوا از جهان)، نیمی از خویشتن را از دست داده‌ای. هر میلِ تو تاریخی دارد، هر ترسِ تو نسبتی با گذشته دارد، هر تصویری که از موفقیت و شکست داری، درونِ شبکه‌ای از ارزش‌های تولیدشده زندگی می‌کند. سبک زندگیِ آگاه، آدمی را از خوابِ طبیعت بودگی بیدار می‌کند. او دیگر نمی‌گوید من همین‌طورم؛ می‌پرسد این همین‌طور از کجا آمده؟ آیا از خانواده؟ از مدرسه؟ از طبقه؟ از شهر؟ از مذهب؟ از رسانه؟ از زخمی قدیمی؟ از مقایسه‌ای ناپیدا؟ از شرمی که در کودکی به او خورانده‌اند؟ این پرسش‌ها، نه برای محکوم کردنِ گذشته، بلکه برای بازچیدنِ اکنون است. سبک زندگی، نوعی باستان شناسیِ نفس است... کندنِ لایه‌ها، پیدا کردنِ رسوبات، خواندنِ قطعاتِ شکسته، ساختنِ پیوند میانِ آنچه فراموش شده و آنچه امروز رخ می‌دهد. انسانِ بی‌تاریخ، اسیرِ تکرار است؛ انسانِ فهمنده تاریخ، اسیرِ تکرار نمی‌ماند، بلکه از آن تبار می‌سازد...
چهارم، میل. یکی از بزرگ ترین خطاهای فرهنگِ مسطح این است که میل را یا قدیس وار می‌کند یا شیطانی. حال آنکه میل، نیروی حرکتِ زندگی است؛ اما فقط وقتی که فهمیده شود، به جای ویرانی، به توانایی بدل می‌گردد. سبک زندگیِ فلسفی، میل را سرکوب نمی‌کند، بلکه تربیت می‌کند؛ یعنی آن را از پراکندگی به تمرکز می‌برد، از فوریت به دیرندگی، از اسارتِ محرک به آگاهیِ خواستن... انسان باید یاد بگیرد که همیشه آنچه را می‌خواهد، فوراً نخواهد. این تأخیر، نوعی فاصله نجات‌بخش است. در این فاصله، انسان می‌فهمد که آیا میلِ او از ژرفای وجود برآمده یا از مقایسه، از ترس، از حسادت، از فقرِ درونی، از نگاهِ بیرون. بسیاری از خواستن ها با کمی سکوت فرو می‌ریزند و آنچه باقی می‌ماند، خواستِ اصیل‌تر است. سبک زندگی یعنی ساختنِ شرایطی که میل بتواند از جنونِ مصرف به شکلِ خلق نزدیک شود...
پنجم، رنج. هیچ سبک زندگیِ جدی‌ای بدون نسبتِ روشن با رنج ساخته نمی‌شود. رنج را نباید فقط تحمل کرد؛ باید خواند. رنج، اگر خوانده نشود، صرفاً زخمی است که می‌پوسد؛ اگر خوانده شود، به فهمِ خود و جهان تبدیل میشود. انسانِ مدرن اغلب می‌خواهد هر رنجی را حذف کند، بی‌آنکه بفهمد برخی رنج‌ها حاملِ پیام‌اند... پیامِ مرز، پیامِ فقدان، پیامِ ناهماهنگی، پیامِ جهتی که اشتباه رفته، پیامِ ارزشی که پنهاناً فروپاشیده. این به آن معنا نیست که رنج ستایش شود؛ نه، رنجِ بیهوده رنج است و باید کاهش یابد. اما رنجِ انسانی، اگر با آگاهی همراه شود، می‌تواند به عمقِ شخصیت تبدیل گردد. آنکه فقط به خوشی های سطحی و بازاری خو کرده، با نخستین زخم فرو می‌ریزد؛ اما آنکه درد را به دانشِ خویش وارد کرده، در برابر جهان استخوان‌بندی پیدا می‌کند. سبک زندگی یعنی تواناییِ تبدیلِ زخم به فورم(شکل)، و این کار از هر هنری دشوارتر است...
ششم، نسبت با دیگران. سبک زندگی نه انزواطلبیِ خودشیفته است و نه حل شدن در جمع. انسان، موجودی رابطه‌ای است؛ اما رابطه همیشه شفابخش نیست. رابطه می‌تواند انسان را بزرگتر کند یا کوچکتر؛ می‌تواند او را از خود بیرون ببرد تا به خودی غنی تر بازگردد، یا او را در اسارتِ نیازهای اعتیادگونه نگه دارد. در ساختنِ سبک زندگی باید یاد بگیری که دوست داشتن، همیشه یکی شدن نیست؛ گاه دوست داشتن، احترام به فاصله است. باید بدانی چه نوع معاشرتی تو را زنده‌تر می‌کند و چه نوع معاشرتی تنها تو را پرسر و صدا، پراکنده، و بی مرکز می‌کند. دوستِ خوب، کسی نیست که همیشه تو را تأیید کند؛ کسی است که حضورش تو را صادق‌تر می‌کند. و جامعه خوب، جامعه‌ای نیست که فقط تو را سرگرم کند؛ جامعه‌ای است که به تو امکانِ شکلِ بهتر دادن به خود بدهد. از این رو، سبک زندگی، وجهِ سیاسی نیز دارد، حتی اگر از سیاستِ حزبی و هیاهو فاصله بگیرد. زیرا هر شیوه زیستن، به‌طور ضمنی می‌گوید انسان چه می‌تواند باشد و چه نباید باشد. سبک زندگی، بدون سیاستِ درونی، به خودپرستیِ زیباشناسانه فرو می‌غلتد و سیاستِ بدون سبک زندگی، به خشونتِ بی‌چهره تبدیل میشود...
و آنگاه می‌رسیم به هدف. هدفِ ساختنِ سبک زندگی چیست؟ آیا فقط آرامش؟ موفقیت؟ سلامتی؟ نظم؟ شاید این‌ها باشند، اما کافی نیستند. هدفِ نهایی، انسانی‌تر شدنِ انسان است؛ اما نه در معنای اخلاق‌گرایانه‌ی سطحی، بلکه در معنای گشودگیِ کامل‌ترِ نیروها، در معنای توانِ بیشتر برای فهمیدن، برای دوست داشتن، برای تحمل، برای خلق کردن، برای مسئول بودن، برای دیدنِ جهان نه فقط به‌صورتِ میدانِ‌ها، بلکه به‌صورتِ شبکه‌ای از معناها، رنج‌ها، خاطره‌ها و امکان‌ها... انسانی‌تر شدن یعنی کمتر برده واکنش باشی و بیشتر صاحبِ تأمل؛ کمتر برده تشویق باشی و بیشتر تابعِ ضرورتِ درونی؛ کمتر اسیرِ ترسِ از دست دادنِ تصویرت باشی و بیشتر آزاد برای از نو ساختنِ خویشتن... انسانی‌تر شدن یعنی تو فقط زنده نباشی، بلکه زندگی را به چیزی تبدیل کنی که در آن بتوانی بگویی... این منم، اما نه آن منِ تحمیل‌شده؛ منی که از دلِ ویرانه‌ها، از دلِ پرتاب‌شدگی‌ها، از دلِ فشارها، از دلِ تکه‌تکه شدن‌ها، فرم یافته است... منی که شاید از سر نبود کلمه به آن واژه من را نسبت میدهم...
اینجا باید از هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی، اخلاق و سیاست سخن گفت؛ نه به‌عنوان فصل‌هایی دانشگاهی، بلکه به‌عنوان ستون‌های یک وجودِ ساخته‌شده. هستی‌شناسی می‌پرسد: من در چه جهانی هستم؟ جهانْ چیزِ مرده‌ای نیست که فقط از آن استفاده کنم؛ جهان با من رابطه دارد، مرا شکل می‌دهد، مرا می‌خواند، به من مقاومت می‌کند. اگر جهان را فقط مجموعه‌ای از اشیا و ابزارها ببینی، خودت نیز به یکی از اشیا تبدیل می‌شوی. اما اگر جهان را شبکه‌ای از نسبت‌ها، زمان‌ها، فضاها، نیروها، حافظه‌ها، صداها و خاموشی‌ها بفهمی، دیگر در آن ساکن می‌شوی، نه صرفاً مصرف‌کننده‌ی آن. معرفت‌شناسی می‌پرسد: من چگونه می‌دانم آنچه می‌دانم، درست است؟ این پرسش، انسان را از جزمیت و از سادگیِ کودکانه یقین نجات می‌دهد(و البته از نسبی گرایی و قابل احترام بودن همه نظرات). ما باید یاد بگیریم که باورهایمان را بازبینی کنیم، منابعِ آنها را بشناسیم، از شتابِ داوری بپرهیزیم و میانِ دیدن و پنداشتن فرق بگذاریم. اخلاق می‌پرسد: با این شناخت، چگونه زندگی کنم که نیرویم را افزایش دهم، نه کاهش؟ چگونه رفتار کنم که نه خودم را کوچک کنم، نه دیگری را؟ اخلاقِ اصیل، اخلاقِ ترس نیست؛ اخلاقِ افزایشِ توانِ زیستن است. و سیاست، در نهایت، می‌پرسد: چه ترتیبی از جهان، چه نظمی از کار و زبان و فضا و آموزش و زیست، امکان می‌دهد که انسان‌ها کمتر دروغ بگویند، کمتر تحقیر شوند، کمتر اسیرِ نمایش شوند و بیشتر به فعلیتِ خویش نزدیک شوند؟ سبک زندگی بدون این چهار ساحت، یا خودپرستی است یا سادگیِ بی‌فکر...
اما شاید مهم‌ترین چیز، آموزشِ نگاه(نگاه استعاره از دریافت میباشد) باشد. باید یاد بگیری که به جهان با نگرشی رادیکال(پایه ای و شدتمند) و مهرطلب بنگری:رادیکال، تا فریب نخوری و قطعیتت را به کار گیری (برای سقوط نکردن به نسبی گرایی)؛ مهرطلب، تا در داوری جهان، معیارت را وزنه نکنی(برای سقوط نکردن به جزم اندیشی). تیزبینی یعنی دیدنِ جزئیات، نه در مقامِ ریزه کاریِ ظاهری، بلکه به‌عنوان دریچه‌ای به کلیت. یک حرکتِ کوچک، یک مکثِ کوتاه، یک شیوه حرف زدن، یک اضطرابِ تکرارشونده، یک انتخابِ لباس، یک عادتِ نانوشته، همه می‌توانند از ساختارِ درونیِ یک زندگی خبر دهند. هیچ چیزِ انسانی صرفاً کوچک نیست. جهان در جزئیات لانه می‌کند و آنکه جزئیات را نمی‌بیند، کلّ را نیز نخواهد فهمید. سبک زندگی، از همین‌رو، تنها مجموعه‌ای از توصیه‌ها یا یک کتاب به خصوص نیست؛ یک فنِ خواندن است. خواندنِ خود، خواندنِ شهر، خواندنِ زمانه، خواندنِ نشانه‌ها. زیرا هر عصر، نشانه‌هایی دارد که اگر آنها را نخوانی، به اسارتِ همان عصر درمی‌آیی. امروز، بسیاری از مردم (من هم در همین مردمم) در میانِ انبوهِ تصویرها زندگی می‌کنند، اما نمی‌بینند. انبوهِ پیام‌ها را می‌خوانند، اما نمی‌فهمند. به همین سبب سبک زندگیِ حقیقی، تمرینِ آهستگی در جهانی شتاب‌زده است. آهستگی نه به معنای عقب‌ماندگی، بلکه به معنای امکانِ دیدن. چون هر فهمِ اصیل، نیازمندِ مکث است و هر مکث، دشمنِ هیجانِ مصنوعی است...
پس اگر بخواهم در یک جمله بگویم سبک زندگی چیست، می‌گویم که سبک زندگی، هنرِ تبدیل کردنِ ضرورت‌های بیرونی به فرمِ درونیِ آزاد است. این هنر، از تو می‌خواهد که همزمان فیلسوف، هنرمند، باغبان، جنگجو و زاهدِ خندان باشی؛ فیلسوف، تا بفهمی؛ هنرمند، تا شکل بدهی؛ باغبان، تا صبور باشی و رشد را بشناسی؛ جنگجو، تا در برابرِ نیروهای پراکندگی، تحقیر و فریب مقاومت کنی؛ و زاهدِ خندان، تا بدانی که نفیِ زیادی‌ها، نه از نفرت از زندگی، بلکه از عشق به ژرفای آن می‌آید... زندگیِ بی‌سبک، زندگیِ رها شده به امواج است؛ زندگیِ با سبک، زندگی‌ای است که در آن امواج هنوز هستند، اما قایق، سکان دارد. سکان، همان آگاهی است؛ آگاهی‌ای که نه فقط می‌بیند، بلکه می‌سنجد؛ نه فقط می‌سنجد، بلکه انتخاب می‌کند؛ و نه فقط انتخاب می‌کند، بلکه از انتخابِ خود، جهان می‌سازد...
این جهانِ ساخته‌شده، البته کامل نیست. هیچ سبک زندگیِ حقیقی، ادعای کمال نمی‌کند. کمال‌گراییِ خام، اغلب نقابی برای ترس است. سبک زندگیِ اصیل، از شکست‌هایش می‌آموزد، از لغزش‌هایش شکل می‌گیرد، از بازگشت‌ها نیرو می‌گیرد. انسان باید بتواند بارها از نو آغاز کند، بی‌آنکه هر آغازِ تازه را خیانت به گذشته بداند. گذشته را باید حمل کرد، نه پرستید؛ باید از آن نیرو گرفت، نه در آن مرد... و همینجا است که زندگی به چیزی شبیه نگارش بدل میشود... هر روز، هر عادت، هر تصمیم، هر سکوت، یک جمله است؛ و هر هفته، یک بند؛ و هر سال، یک فصل. بعضی زندگی‌ها کتاب‌های بی‌نظم‌اند... صفحه‌ها در هم، جمله‌ها بریده، فصل‌ها نامعلوم. اما انسانی که سبک زندگی ساخته، کتابی است که شاید هنوز پایان ندارد، اما آهنگ دارد و همین آهنگ، ارزشِ زیستن است...
متن اصلی در همینجا به اتمام رسیده بود اما شاید میتوان به جهاتی از متن عمق بیشتری داد (که البته هر جهتش امتدادی انسانیست ولی فضایی در ادامه بازصورت بندی میشود و امیدوارم موجه کننده بهتری برای متن اصلی باشد. شاید حتی بتوان به عنوان متنی جدا به آن نگاه کرد
اما این متن، اگر بخواهد زنده بماند و نه صرفاً خوانده شود، باید یاد بگیرد که چگونه از سطحِ جمله به عمقِ زیست فرو برود؛ زیرا آنچه ما فکر می‌نامیم، اگر در هوایِ بی تأمل معلق بماند، خیلی زود به پژواکِ صداهای بیرونی بدل میشود، به بازتابی از هزاران فرمانِ نامرئی، به تقلیدِ ظریفی از آنچه پیش‌تر به‌جای ما اندیشیده‌اند. اندیشه، آنگاه اندیشه است که از هیاهوی جهان جدا شود، نه برای آنکه از جهان بگریزد، بلکه برای آنکه بتواند جهان را از نو ببیند و این جدایی، گاه به سکوت نیاز دارد، به نشستنِ طولانی، به مکث، به فروکاستنِ سروصدای درون تا آن هسته‌ای که هنوز می‌تواند صادقانه بپرسد، آشکار شود. چه بسیار کسانی که گمان کرده‌اند فکر می‌کنند، حال آنکه فقط درونِ خویش را با صداهای بیرونی پر کرده‌اند؛ و چه بسیار کسانی که در هیاهوی دانش، از نخستین شرطِ دانستن غافل مانده‌اند... توانِ خاموش شدن. کسی که هر لحظه در معرضِ هجومِ تصویر، پیام، اضطراب و شتاب است...
چگونه می‌تواند حقیقتی را که تنها در آهستگی رخ می‌نماید، ببیند؟
از همینجا است که تمرینِ مراقبه، در معنایِ ژرف و غیرنمایشی‌اش، نه یک ضمیمه لوکس برای زندگی، بلکه شرطِ امکانِ اندیشیدن میشود. مراقبه، اگر درست فهم شود، نه فرار از زندگی است و نه فرو رفتن در خوابِ روحانی؛ مراقبه نوعی تربیتِ توجه است، تربیتِ حضور، تربیتِ فاصله گرفتن از نخستین واکنش (مراقبت از آگاهی). آن متفکری را به یاد بیاور که در برابرِ آتش، در اتاقی بسته، با خود و با جهان چانه می‌زد تا از فروپاشیِ یقین‌های کهنه، یک یقینِ تازه بسازد؛ یا آن دیگری را که در خلوتِ اتاقی سرد یا در حاشیه‌ی جنگلی خاموش، هر روز به پرسیدن از امکانِ بودنِ اصیل بازمی‌گشت؛ یا آنان را که ساعت‌ها در قدم‌زدن، در سکوتِ راه، در تکرارِ نفس، در ریتمِ آهسته‌ی بدن، خود را به انضباطی نرم می‌سپردند تا فکرشان از اسارتِ آشوب بیرون آید. برخی از این‌ها شاید با واژه مراقبه هم نام نبودند، اما جانِ کارشان همان بود... ساختنِ فضایی در خود که در آن، اندیشه از تصادف و هیجانِ کور جدا شود و به تماشا و تشخیص برسد...
اندیشه، بدون تمرین، به آسانی به توهمِ فکر بدل میشود. همان‌گونه که بدن بدون تمرین، به‌جای نیروی آزاد، به انباری از تنبلی، دردهای مبهم، گرفتگی‌های مزمن و عادت‌های فروپاشیده تبدیل میشود، ذهن نیز بدون تمرینِ سکوت و بازگشت، به انبوهی از واکنش‌های نیمه‌هوشیار فرو می‌غلتد. باید این را با صراحت گفت که اندیشه یک تواناییِ صرفاً انتزاعی نیست که هر جا و هر وقت و در هر وضعی، به یکسان شکوفا شود. اندیشه نیز بدن دارد؛ ریتم دارد؛ روز، شب، گرسنگی، اضطراب، خواب و مسیرِ تنفس دارد؛ و اگر این تن به هم ریخته باشد، اندیشه نیز به هم ریخته خواهد بود. پس آنچه نامش مراقبه است، در عمیق‌ترین معنایش، نوعی بازگرداندنِ سوژه به خویشتنِ بدن‌مندِ خویش است؛ بازگرداندنِ انسان از پراکندگیِ جهانِ بیرون به کانونی که در آن، توجه بار دیگر بتواند از نو شکل بگیرد. و این بازگشت، خود نوعی انضباط است، اما انضباطی که با خشونت و تحقیر فرق دارد... انضباطِ ساختنِ امکان، نه انضباطِ خرد کردنِ امکان. تو اگر هر روز برای چند دقیقه، در سکوت بنشینی، بدن را ببینی، هجومِ فکرها را بدون اطاعت یا واکنش مشاهده کنی، به بدن بازگردی و بگذاری که آگاهی همچون چراغی لرزان، به‌جای آنکه کورکورانه بدرخشد، آهسته و دقیق روشن شود، در واقع به بنیادِ خودآیینی نزدیک می‌شوی؛ زیرا کسی که نتواند با ذهنِ خود بنشیند، چگونه می‌خواهد بر زندگیِ خود فرمان براند؟
خودآیینی، در اینجا، به‌معنایِ خودبسندگیِ مغرورانه نیست... خودآیینی یعنی اینکه اراده تو از امواجِ بیرونی و هیاهوی محرک‌ها صرفاً تبعیت نکند؛ یعنی میانِ میل و عمل، میانِ هوس و انتخاب، میانِ تحریک و پاسخ، یک فاصله‌ی زنده ایجاد شود... این فاصله، همان جایی است که انسان می‌تواند به‌جای واکنش، نسبت بسازد. و نسبت ساختن، از هر فضیلتی بنیادی‌تر است، زیرا کسی که نسبت ندارد، گرفتارِ هر صدایی میشود؛ اما کسی که نسبت دارد، حتی در طوفان نیز مرکزِ ثقلش را از دست نمی‌دهد. خودآیینی یعنی بتوانی بگویی که این خواسته از کجا آمده؟ این شتاب از چه زخمی تغذیه می‌کند؟ این ترس، مالِ کدام گذشته است؟ این میل، از کدام کمبود، از کدام تقلید، از کدام فروریزیِ درونی برمی‌خیزد؟ و اگر پاسخی به این پرسش‌ها نداری، دست‌کم از پاسخ‌های عجولانه دست بکش. زیرا بسیاری از انتخاب‌هایی که ما به نامِ خود انجام می‌دهیم، در واقع بیعت هایی هستند با بیرون؛ بیعت با جمع، با چشمِ دیگران، با ترس از عقب‌ماندگی، با عطشِ دیده‌شدن، با زخمی که نامش را من گذاشته‌ایم. خودآیینی، درست برخلافِ آن ظاهرِ سرد و تحکمی که گاه به آن نسبت می‌دهند، نوعی ظرافتِ روحی است... توانِ شنیدنِ لایه‌های مختلفِ میل، بدون آنکه فوراً به یکی از آنها تسلیم شوی...
از اینجا است که انضباط معنا می‌گیرد. انضباط، اگر صرفاً از بیرون تحمیل شود، همان زنجیرِ کهنه است که فقط شکلش عوض شده؛ اما اگر از فهمِ نیروهای درونی برخیزد، اگر از فهمِ ظرفیت‌ها، محدودیت‌ها، ریتم‌ها، و نیز از شناختِ این حقیقت که زندگی با پراکندگی پیش نمی‌رود، سربرآورد، آنگاه دیگر ابزارِ سرکوب نیست، بلکه ابزارِ آزادسازی است. نظم، در این معنا، دشمنِ زندگی نیست؛ دشمنِ زندگی، آشوبِ بی‌تمایز است. تو اگر هر روز از نو در برابرِ وسوسه‌ی بی‌قوامِ جهان تسلیم شوی، در ظاهر شاید آزاد باشی، اما در واقع هر چیزی تو را به سمت خودش می‌کشاند. لحظه‌ای آغاز میشود که بتوانی میانِ امکان‌ها تفاوت بگذاری، وزن‌ها را بسنجی، اولویت را بشناسی و از خودت بپرسی... امروز کدام کار، کدام فکر، کدام رابطه، کدام تمرین، کدام سکوت، به‌راستی مرا به آن چیزی که می‌خواهم بشوم نزدیک‌تر می‌کند؟ اولویت‌بندی، همین سؤالِ به‌ظاهر ساده، یکی از بزرگ‌ترین هنرهای روح است. زیرا زندگی، نه با کمبودِ کار، بلکه با فزونیِ کارهای بی‌تشخیص فرسوده میشود. انسانِ بی‌اولویت، انسانی است که انرژی‌اش در هزار شاخه پخش میشود؛ او هرگز به تنه نمی‌رسد، هرگز به ژرفا نمی‌رسد، هرگز نمی‌تواند از میانِ انبوهِ کارهای فوری، کارِ مهم را تمیز دهد. اولویت، یعنی جرأتِ نادیده گرفتنِ بسیاری از فریادهای بی‌ارزش برای شنیدنِ یک صدای ضروری. و این خود، نوعی شجاعت است؛ شجاعتِ آهستگی در برابرِ اضطرابِ همگانی...
اینجا باید به بدن بازگشت، اما نه به‌عنوانِ چیزی زیردستِ ذهن، بلکه به‌عنوانِ خودِ صحنه‌ی ظهورِ اراده، ادراک، میل، خستگی، توان و معنا. بدن، یک کلیتِ خاموش نیست؛ بدن می‌فهمد، به‌نحوی که گاه ذهن از فهمِ آن عاجز است. بدن، حافظه دارد. در شانه‌های سفت، در قفسه‌ی سینه‌ی بسته، در گردنِ منقبض، در فکِ فشرده، در کمرِ خسته، در الگویِ تنفسِ سطحی، در نگاهِ گریزان، در نحوه‌ی نشستن، در سرعتِ قدم‌ها، در لرزشِ دست‌ها، تاریخِ یک زندگی نوشته شده است. هیچ اندیشه‌ای بی‌نسبت با وضعیتِ بدن نیست...
کسی که بدنِ خود را تمرین نمی‌دهد، گمان می‌کند که تنها در سطحِ فکری زندگی می‌کند، حال آنکه ضعفِ عضلانی، بی‌تحرکی، خوابِ آشفته، تغذیه بی‌نظم و ناتوانیِ تن در تحملِ فشار، به‌تدریج حتی شریف‌ترین ایده‌ها را نیز تهی می‌کنند. از اینجا است که تمرینِ بدنمند، نه به‌منزله پرستشِ ظاهر، بلکه به‌منزله تربیتِ نیرو، اهمیت پیدا می‌کند. انسان باید بدنِ خود را همچون یک سرزمینِ زنده ببیند که اگر رها شود، به ویرانه بدل میشود و اگر با آگاهی، ریتم، حرکت، کشش، تنفس، خوابِ درست و تغذیه مناسب پاسداری شود، به قدرتی آرام و بی‌ادعا تبدیل می‌گردد.
بدن‌مندیِ راستین، چیزی فراتر از ورزشِ نمایشی یا وسواسِ تناسبِ اندام است... بدن‌مندی یعنی به یاد آوردنِ این حقیقت که انسان با ایستادن، راه رفتن، نشستن، دویدن، کشش، تعادل، مقاومت و بازیابیِ نفس، از نو خود را می‌سازد. در این معنا، تمرینِ جسمانی فقط برای قوی‌تر شدن نیست؛ برای صادق‌تر شدن است. زیرا بدنِ تمرین‌دیده، به تو دروغ نمی‌گوید... اگر تنبل شده‌ای، حسش می‌کنی؛ اگر زیاده‌روی کرده‌ای، حسش می‌کنی؛ اگر از حد خود عبور کرده‌ای، حسش می‌کنی؛ اگر توانت را آهسته و پیوسته بالا برده‌ای، حسش می‌کنی. در بدن، مانند اخلاق، فریب دوام نمی‌آورد. هر ادعایی باید از میانِ واقعیتِ مقاومت عبور کند. و چه کسی این را بهتر می‌فهمد از آن روحِ ستایشگرِ نیرو که می‌خواست انسان را نه به آرامشِ بی‌خطر، بلکه به آری‌گوییِ سترگِ زندگی برساند؟ آری‌گوییِ سترگ، بدون بدنِ نیرومند، به شعار تبدیل میشود. انسان باید بتواند سنگینی را حمل کند، نه فقط در معنا، بلکه در عضله، در مفصل، در تکرارِ حرکت، در انضباطِ صبحگاهی، در بیدار شدنِ پیش از خواب‌آلودگیِ جمعی، در قدم‌زدن‌های طولانی، در تحملِ تمرین، در نفسِ عمیق. تنها در این صورت است که اندیشه نیز از رخوت جدا میشود. زیرا ذهنِ نیرومند، اغلب در بدنی نیرومند خانه دارد؛ و بدنی که آموزش دیده، فقط ابزارِ فکر نیست، هم‌پیمانِ فکر است... (اقتباس از نیچه)
پس آن یکپارچگیِ راستین که باید میانِ اندیشه و بدن برقرار شود،آغاز گاه هر روز میشود بخشی از خود را به سکوت بسپاری، بخشی را به حرکت، بخشی را به نظم، بخشی را به تأمل و بخشی را به رهاشدگیِ سنجیده. نه آن چنان انزواطلب شوی که از جهان بریده شوی، و نه آن چنان گشاده‌روی که از خویشتن تهی شوی. انسانِ کامل‌تر، انسانی نیست که فقط بیشتر بداند؛ انسانی است که بهتر می‌تواند نیروهایِ خود را تنظیم کند. این تنظیم، هم به تمرکز نیاز دارد و هم به انعطاف. بدنِ ناتوان، اغلب یا سفت است یا شل؛ یا در انقباضِ ترس می‌ماند یا در رهاشدگیِ بی‌دفاع. اما بدنِ تمرین‌دیده، می‌تواند نیرو را در جای درست نگاه دارد. این همان چیزی است که برخی حکمت‌های شرقی از آن به هماهنگیِ میانِ سختی و نرمی، میانِ عدمِ مداخله‌ی شتاب‌زده و حضورِ فعال سخن گفته‌اند. نه جنگِ بی‌وقفه، نه تسلیمِ بی‌اثر؛ بلکه نوعی ماندن در مسیرِ نیرو، بدون آنکه با آن ستیزِ بی‌حاصل کنی. در چنین نگاهی، حکمتِ بدن همان حکمتِ رود است... می‌رود، اما از راهِ خود؛ نرم است، اما نفوذ می‌کند؛ فروتن است، اما کوه را می‌تراشد. (دائو)
و اینجاست که تاب‌آوری معنا پیدا می‌کند. تاب‌آوری، به‌هیچ‌وجه به معنایِ تحملِ کور یا عادت کردن به درد نیست. تاب‌آوری یعنی توانِ بازگشت به شکلِ خود، پس از ضربه. یعنی فرو نریختن در نخستین شکست و نیز گیر نکردن در شکست به‌عنوانِ هویت. انسانِ تاب‌آور، آن کسی نیست که هیچ‌گاه زمین نمی‌خورد؛ او کسی است که از زمین خوردن، شیوه برخاستن را می‌آموزد. اما برخاستن، اگر به معنا نباشد، می‌تواند فقط تکرارِ مکانیکیِ رنج باشد. پس تاب‌آوریِ راستین، با معنا گره خورده است. تو باید بدانی برای چه چیزی مقاومت می‌کنی. برای چه چیزی از لذتِ آنی می‌گذری. برای چه چیزی دیرتر می‌سازی تا بهتر بسازی. برای چه چیزی خودت را از آشفتگیِ لحظه‌ای بیرون می‌کشی. اگر معنا نباشد، مقاومت تبدیل به اخمِ بی‌ثمر میشود؛ اگر معنا باشد، مقاومت به نیرویِ شکل‌دهنده بدل می‌گردد. و این معنا، اغلب نه در شعارهای بزرگ، بلکه در جزئیاتِ کوچک پدیدار میشود... در ادامه‌دادنِ تمرین در روزی که حوصله نداری؛ در بازگشت به خواندن در زمانی که ذهن آشفته است؛ در خاموش کردنِ دستگاهی که می‌خواهد تو را به سطح بکشاند؛ در نگفتنِ حرفی که فقط برای خودنمایی است؛ در گفتنِ نه به چیزی که تو را از مسیرِ خودت دور می‌کند... (مثال عرفی هم زدم که ساده باشه)
از این منظر، خودآیینی، انضباط، اولویت‌بندی و تاب‌آوری، چهار چهره یک حقیقت‌اند... حقیقتِ ساختنِ خویشتن. اما ساختنِ خویشتن، نه به‌معنایِ اختراعِ خود از هیچ، بلکه به‌معنایِ استخراجِ صورتِ نهفته از دلِ آشوبِ داده‌ها، زخم‌ها، وراثت‌ها و امکانات است. انسان هیچ‌گاه بی‌مواد خام نیست؛ مسئله این است که با این مواد خام چه می‌کند. برخی از آنها به اسارت در آمده‌اند، برخی تحریف شده‌اند، برخی نادیده گرفته شده‌اند و برخی هنوز نیرویی خام و مهارنشده‌اند. هنرِ زیستن، در اینجا، شبیه کارِ مجسمه‌ساز است... او ماده را از بیرون به زور شکل نمی‌دهد، بلکه از دلِ ماده، پیکره را آزاد می‌کند. به همین دلیل است که بهترین زندگی‌ها اغلب نه از حذفِ کاملِ ضعف، بلکه از تبدیلِ ضعف به ریتم، از تبدیلِ زخم به بینش، از تبدیلِ آشوب به سبک، از تبدیلِ پراکندگی به معماری پدید می‌آیند. آنچه تو را می‌سازد، نه پاکیِ موهوم، بلکه کارِ صبورانه بر نیروهای ناقصِ خودت است... (اقتباسی از مقاله قصه گو)
اینجا باید درباره‌ی نسبتِ انسان با خواستن نیز گفت. انسانِ بی‌تمرین، هر خواسته‌ای را حقیقت می‌پندارد؛ هر میلِ تازه‌ای را فرمان می‌گیرد؛ هر محرکی را پاسخ می‌دهد؛ هر فقدانی را با خریدن، هر بی‌حوصلگی‌ای را با مصرف کردن، هر خلأیی را با صدا پر می‌کند. اما انسانِ تربیت‌شده می‌داند که خواستن، همیشه صدایِ خودِ او نیست. بسیاری از خواسته‌ها از بیرون می‌آیند، از مقایسه، از ترس، از چشم، از بازار، از یادآوریِ دائمیِ کمبود. پس نخستین کار، شنیدن است. پیش از آنکه بخواهی، باید بشنوی که چه چیزی در تو می‌خواهد. این شنیدن، بدون تامل ممکن نیست؛ بدون سکوت ممکن نیست؛ بدون بدنِ آرام و ذهنِ ناظر ممکن نیست. زیرا میل وقتی درست جهت یابد، به نیرو بدل میشود. و نیرو، وقتی درست جهت یابد، به خلق بدل می‌گردد. انسانی که میلِ خود را فهمیده، از اسارتِ هوس به سویِ آفرینش حرکت می‌کند. این آفرینش، گاه در نوشتن است، گاه در کار، گاه در رابطه، گاه در پرورشِ بدن، گاه در سکوتِ سنجیده، گاه در ساختنِ یک عادتِ کوچک که بعداً ستونِ یک زندگی میشود. چیزی که ابتدا همچون نظمِ ساده به نظر می‌رسد، در واقع آغازِ یک سرنوشت است.
و از اینجا به خودِ سرنوشت می‌رسیم. سرنوشت، اگر درست فهمیده شود، تقدیرِ خشک نیست؛ فرمِ مواجهه‌ی تو با نیروهایی است که پیش از تو آغاز شده‌اند. تو نه از صفر می‌آیی، نه در خلأ زندگی می‌کنی، نه بی‌تاریخ هستی، نه بی‌بدن، نه بی‌زبان، نه بی‌زخم. اما در عین حال، تو محکوم نیستی که صرفاً ادامه همان چیزی باشی که به تو رسیده است. در میانِ ضرورت‌ها، می‌توانی صورت بسازی. در میانِ محدودیت‌ها، می‌توانی سبک بسازی. در میانِ فشارها، می‌توانی ریتم بسازی و این ساختن، در عمیق‌ترین لایه‌اش، همان چیزی است که انسان را از موجودی واکنشی به موجودی خلاق بدل می‌کند. خلاقیت، تنها نوشتنِ کتاب یا ساختنِ اثر نیست؛ خلاقیت، شیوه زندگی است. اینکه چگونه از خواب بیدار می‌شوی، چگونه با وسوسه روبه‌رو می‌شوی، چگونه شکست را جذب می‌کنی، چگونه با دیگری وارد نسبت می‌شوی، چگونه تنها می‌مانی، چگونه می‌خوانی، چگونه راه می‌روی، چگونه تمرکز می‌کنی، چگونه بدن را به حرکت درمی‌آوری، چگونه می‌گذاری اندیشه از دلِ سکوت زاده شود، همه‌ی این‌ها خلاقیت‌اند... (شاید هم اسم دیگری دارند ولی فعلا میتوان روی اسم رمز خلاقیت ماند)
پس آن کاراکترِ تیزبینی که قرار است در این متن زاده شود، کاراکتری نیست که فقط خوب حرف بزند یا به زیبایی استدلال کند؛ او کسی است که جهان را با جزئیاتش می‌خواند، اما در جزئیات گم نمی‌شود؛ کسی است که می‌تواند از وضعیتِ بدن، از ریتمِ نگاه، از نحوه‌ی نشستن، از کیفیتِ تنفس، از انتخابِ واژه، از شیوه سکوت، از ترس های پنهان، از عادت های کوچک، از نوعِ خستگی، از نوعِ بیداری، از جایگاهِ میل و از فرمِ رنج، به کلیتِ یک زندگی برسد. او کسی است که می‌داند اندیشه بدون تمرینِ مراقبه، به فلسفه نمایشی بدل میشود؛ و بدن بدون تمرینِ آگاهانه، به ابزارِ فرسوده زندگی. او می‌داند که خودآیینی، انضباط، اولویت‌بندی و تاب‌آوری، نه فضایلِ تزئینی، بلکه ارکانِ یک زیستِ عمیق‌اند. او می‌داند که انسان، اگر بخواهد چیزی بیش از بازتابِ زمانه باشد، باید هر روز، از نو، خود را بسازد؛ نه با نفرت از جهان، نه با فرار از زندگی، بلکه با پذیرشِ خاموشِ این حقیقت که زندگی، تنها وقتی به هنر بدل میشود که در آن، نیروها صورت پیدا کنند، صورت‌ها معنا پیدا کنند و معناها در بدن، در زبان، در عمل، در سکوت، در خواندن و در ایستادگی، رسوب کنند... (همچنان بنیامین و تجربه)
