سلامی دوباره.
اینم ادامه بحث تنها راه کم کردن غم ها که بخش اولش رو قبلا خوندین.
واقعا بعضی آدما چقد خوب بلدن ببینن:
يا أَيُّهَا الْإِنْسان إِنَّكَ كادِحٌ اِلى رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقِيه؛ اى انسان تو با كوله بارى از رنج رو به سوى او دارى، آن هم چه رنجى. . . همين است كه به لقاء مىرسى و او را ملاقات خواهى كرد. (انشقاق آیه 6 )
از طرفی آدمی به اندازه مسوولیتش رنج میبرد و میزان مسوولیت او نیز به اندازه درک او از رابطه هایش میباشد.
گاهى رنج تو، رنج نان و آب و كرايه خانه خودت و خانواده ات است گاهی با افزایش رابطه ات رنج دوست و همسایه ات و گرفتاری او هم رنج تو میشود و در مرحله ای با آگاهی از ارتباطی که سرنوشت تو با سرنوشت کشورت دارد مشکلات کشورت هم برایت رنج ایجاد میکند و در مرحله ای در می یابی دورترين آدم در دورترين نقطهها به تو ربط دارد. تو در دنياى رابطهها هستى. اگر آنجا يك نفر وبا بگيرد، اين وبا به سراغ تو هم مىآيد و تو را هم مىسوزاند و با اين ارتباط تو را هم در بر مىگيرد. اينجاست كه غم تو ديگر غم نان و آب خودت نيست، كه خودِ تو بزرگ شده و با آگاهى تو از رابطهها وسعت گرفته و بارت را سنگين كرده.

كسى كه مىداند در دنياى رابطهها زندگى مىكند، نمىتواند بىتفاوت بماند. پايهى مسؤوليت همين نكته است. چيزى كه به من مربوط نيست، من مسؤولش نيستم، ولى اگر فهميدم با من رابطه دارد، نمىتوانم بىتفاوت بگذرم و اين است كه مىسوزم و اين است كه دردم زياد مىشود و بار نسلها بر شانهى من سنگينى مىكند.
گاهى از اين هم فراتر مىروى كه مسؤوليت تو فقط مسؤوليت نان و آب نيست، هر فكر خالى، هر قلب خالى، هر روح خسته و خالى هم كه بايد سرشار و پر شود با تو رابطه دارد و نمىتوانى بىتفاوت بمانى؛ اينجاست كه بار تو و درد تو تنها درد خودت نيست، درد نان و آب وآش نيست، كه تو با همهى وجود خودت و با همهى ابعادِ وجودِ ديگران مربوطى، پس مسؤولى، پس در فشارى و همراه درد و رنج.
با اين ديد ديگر چه تسليتى را مىپذيرى و چه دروغى را باور مىكنى. مگرمىتوان اين دردهاى بزرگتر از نان و آب و عظيمتر از يك تاريخ را با چند تا جملهى تكرارى درمان كرد. مگر مىتوان اين غمها را كم كرده و در برابر درد به جزع يا به تحمل و تسليم اكتفا نمود.
كسى كه تسليت آدمها را شنيده و خسته شده و از همان تسليت دادنها رنجيده و صدمه خورده، مىتواند زيبايى تسليت خدا را در اين سورهى انشراح (باز شدن) احساس كند و مىتواند از عمق آن به اعجاز ديگرى از قرآن دست بيابد.
أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكْ وَ وَضَعْنا عَنْكَ وِزْرَكْ أَلَّذى أَنْقَضَ ظَهْرَكَ
اين شروع شركت دادن مخاطب در مسأله است. با او شروع كردن است و او را با اقرارش به راه آوردن.
در اين جملهها خبر مىدهد در حالى كه اقرار گرفته و مىپرسد در حالى كه خبر داده كه ما بارهاى سنگين، وزر و رنجهاى بزرگ تو را كه كمرت را مىشكستند، برداشتيم. چگونه؟ آيا با كم جلوه دادن غمها؟ نه. با بزرگ كردن خود تو، با باز كردن سينهى تو. غمها را نمىتوان كم كرد، بايد خودت را زياد كنى، بايد سينهات را گسترده كنى. آنوقت غمهاى بزرگ در اين سينهى بزرگتر از هستى و عظيمتر از دريا هيچ طوفانى نمىآورند و هيچ بحرانى نمىزايند.
اين بينش قرآن است. اين تسليت خداست. در برابر دردهاى بزرگ وبارهاى سنگين يك راه بيشتر نيست، آن هم زياد كردن خودِ تو و باز كردن سينهى تو و وسعت دادن به ظرفيت تو.
آنجا كه نمىتوان غمها را كم كرد بايد ظرفيتها را گستردهتر ساخت تا بتوان از همانچه كه ما را مىشكند، نيرو بدست آورد.
بازوهاى تو مىتوانند از همان وزنههايى كه خستگى مىآوردند و زحمت داشتند، به قدرت برسند و نيرو بگيرند. همانطور كه وزنهها بدن تو را شكل مىدهند و نيروى تو را زياد مىكنند، همان رنجها هم روح تو، سينهى تو، صدر تو، ظرفيت تو را زيادتر و گستردهتر و نيرومندتر مىسازند.
تو در برابر بلاء و رنج، در برابر بارهاى سنگين، جزع ندارى. بالاتر، تحمل و صبر ندارى، كه به بهره بردارى و شكر رسيدهاى (اللهم لک الحمد حمدالشاکرین علی مصابهم ) و از درد درسهايش را گرفتهاى و از غمها قدرتها را بيرون آوردهاى.
رفعنا لك ذكرك.
كسى كه به رفعت ذكر، به بالا رفتن توجه و آگاهى رسيده، همراه درد و رنج، راحتى را مىبيند. كسى كه با اين بينش همراه شده، از درد درس مىگيرد و به جاى جزع و صبر، شكر و بهره بردارى و حتى طلب و آمادگى دارد؛ چون مىبيند با اين درگيرىها، با اين فشارها، به سلامت، به قدرت، مىرسد.

ف تفریع و نتیجه گیری در اینجا بیان میکند که این بالا رفتن توجه باعث میشود همراه با هر رنج و نه بعد از آن (تعبیر مع ، معیت و همراهی را میرساند) راحتی را دریابی و آن هم دو راحتی تکرار یسر به صورت نکره در دو جمله در حالی که عسر به صورت معرفه آمده است نشانه همراهی دو راحتی با یک رنج است و همچنین با استفاده از آیه 7 سوره طلاق “سیجعل الله بعد عسر یسرا” استفاده میشود که پس از هر سختی نیز یک آسانی است پس با هر سختی سه آسانی است دو تا همراه آن و یکی پس از آن.
همراه رنج جريان است و ورزيدگى و نشاط است و قدرت و در پايان هم بهره است و مزد پاداش. پس با اين ديد كه يسر سه برابر عسر باشد ديگر چه بحرانى و چه ضعف اعصابى، كه اين وجود با همين دردها ساخته شده و قدرت گرفته. با همين ضربهها به آزادى رسيده و از بتهايش رهيده.
كسى رنج مىبرد كه رفعت ذكر ندارد. كسى رنج مىبرد كه خيال مىكند براى خوشى آمده. كسى كه مىداند بيشتر از خوشى مايه دارد و استعداد دارد ديگر به خوشى، به تكرار و تنوع قانع نمىشود.
در سورهى انفال آیه هفت از جنگ اول صحابهى رسول توضيح مىدهد كه خدا وعده مىداد كه يكى از دو دسته براى شماست؛ يا پيروزى و يا غنيمت. و شما مىخواستيد آنچه خار ندارد و تيغ ندارد، آن براى شما باشد و خدامىخواست كه حق را تحقق بدهد و پابرجا كند و ريشهى باقى ماندهى كافرها را ببرّد.
اين خواستهى ماست كه بدون خار و تيغ به مقصود برسيم و اين هم خواستهى اوست كه ما را بسازد، حق را جايگزين كند و ريشهى باطلها را ببرد.
رنجها از اين دوگانگى واقعيت و خواستهى ما برمىخيزد. آنجا كه رفعت ذكر و بالا رفتن توجه اين دوگانگى را حل كرد، آن وقت تو همراه رنج راحتى را مىبينى.
و با اين ديد است كه رنجها تو را نمىشكنند كه تو سينهات وسعت يافته، پس به فراغت مىرسى و با اين فراغت و با اين ظرفيت تكليف جديد دارى و رنجى دوباره. . .

فَإِذا فَرَغْتَ فَأنْصَبْ. همين كه به فراغت رسيدى آماده باش براى كارى ديگر و رنجى ديگر و بپاداشتن و رنج بردنى ديگر، كه نصب بپاداشتن است و در اين برپا كردن، رنجها و نصيبهاست. در نصيب، نصب و رنج بسيار است. رسولى كه رسالتهايش را به عهده گرفته و درگيرىها توانش را بريدهاند و پشتش را شكستهاند، اين گونه به رفعت ذكر و وسعت صدر و فراغت مىرسد. و در اين فراغت است كه بايد رسالتها را ادامه بدهد و برپا بدارد و رنج بزرگتر و درگيرى بيشتر را آماده باشد، كه جاى درنگ نيست. هر چه بدهند بازدهاش را مىخواهند. تمام فرصت، يك عمر است و در اين عمر جاى سهلانگارى و استراحت نيست.اين فرصتها براى آن راه بلند چيزى نيست.
با اين آگاهىها به وسعت مىرسى و با اين وسعت به فراغت مىرسى.
تو با فراغت و وسعت و آگاهىات بايد رنج بكشى و برپا بدارى آنچه را كه بايد به پا داشت. و در اين بپا داشتن بايد رو به پروردگارت داشته باشى، نه اين كه چشمت مستِ وسعت و فراغت و اقدام خودت بشود، كه الى ربك فارغب ؛ پس رغبت و ميل تو و كشش تو به سوى اوست، نه در رنج ماندهاى و نه در خودت، كه به او روى آوردهاى و به سوى او گام برداشتهاى.
?برگرفته از تفسیر سوره انشراح استاد علی صفایی حایری کتاب تطهیر با جاری قرآن جلد سوم