این پست خلاصه ای از تجربه مربیگری من است . برای مطالعه نسخه کامل علمی و راهنمای گام به گام والدین ، مقاله شطرنج برای بیش فعالی را در وب سایت شخصی الیاس میرزائیان بخوانید
بازی شطرنج فراتر از یک سرگرمی یا رقابت فکری ساده است. اگر تا به حال فکر کردهاید که شطرنج فقط برای تقویت هوش است، احتمالاً از یکی از جذابترین و کاربردیترین ابعاد آن یعنی «شطرنج درمانی» بیخبر هستید.

در سالها فعالیتم بهعنوان مربی شطرنج — بهویژه در باشگاه شطرنج هوش برتر — بارها شاهد بودهام که کودکان دارای علائم ADHD یا ضعف در تمرکز، پس از گذشت ۲ تا ۳ ماه تمرین مستمر و اصولی شطرنج، تغییرات ملموسی در کنترل تکانشگری، افزایش حوصله برای حل مسائل و بهبود دقت از خود نشان دادهاند.
شطرنج به آنها یاد میدهد که پیش از انجام هر کاری، ابتدا پیامدش را روی تخته ذهنشان تحلیل کنند؛ مهارتی که بهخوبی به زندگی روزمره و تحصیلیشان نیز منتقل میشود.
شطرنج درمانی استفاده هدفمند از این بازی برای بهبود تمرکز، مهارتهای شناختی، تنظیم هیجان و حل مسئله است.
در این روش، صفحه شطرنج به آینهای تبدیل میشود که فرد میتواند الگوهای رفتاری خود از جمله مدیریت زمان، میزان ریسکپذیری و نحوه واکنش به شکست را در آن مشاهده و اصلاح کند.
کودکان یا بزرگسالان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD) اغلب در حفظ تمرکز طولانیمدت و کنترل تکانهها دچار چالش هستند.
شطرنج به چند دلیل ساختاری به آنها کمک میکند:
قانون «دست به مهره » یا حتی تفکرِ صرف پیش از هر جابجایی، به مغز آموزش میدهد که رفتار تکانشی خود را مهار کند.
بازیکن باید در هر لحظه وضعیت فعلی، مهرههای حریف و نقشههای یکی دو حرکت بعد را در ذهن نگه دارد که این تمرین مستمر، حافظه کاری را به شدت تقویت میکند.
در فضای امن بازی، فرد یاد میگیرد که با باخت کنار بیاید، اشتباهاتش را تحلیل کند و بدون خشم، راه حل جدیدی پیدا کند.
نگاهی به پشتوانه علمی موضوع
بر اساس پژوهشهای منتشر شده در پایگاههای معتبر علمی مانند ScienceDirect و وبسایتهای مرجع روانشناسی نظیر Verywell Mind، تمرینات ساختاریافتهی شطرنج نقش بسزایی در بهبود عملکرد قشر پیشپیشانی مغز، افزایش تمرکز و کنترل تکانشگری دارند.
ضمنا دکتر حسن غرایاق زندی استادیار دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی دانشگاه تهران (+) به همراه چند تن از پژوهشگران و متخصصان مربوط به این حوزه تحقیقی رو انجام دادند و در دو ماهنامه علمی پژوهشی روانشناسی و روانپزشکی شناخت منتشر کردند (+) این پژوهش در ایران انجام شده و به نتیجه گیری زیر دست پیدا کردند
با توجه به تأثیر مثبت آموزش شطرنج بر علائم بیش فعالی / نقص توجه پیشنهاد میشود از آموزش شطرنج برای کاهش علائم بیش فعالی / نقص توجه استفاده شود
اگر شما نیز دغدغهی بهبود تمرکز فرزند خود را دارید یا میخواهید با ابعاد نوین روانشناسی شناختی این ورزش بیشتر آشنا شوید، پیشنهاد میکنم مقاله جامع و تخصصی ما را با عنوان شطرنج درمانی چیست؟ در وبسایت شخصی الیاس میرزائیان مطالعه کنید.