
باسمه تعالی
مطالعه دوبارهی - سند تحول بنیادین آموزش و پرورش- بهانه ای شد تا دوباره سراغ تحلیل و بررسی آن بروم. سند را بعد از مدت نسبتاً طولانی مطالعه کردم.
چیزی که به خاطر میآورم این است که روزی تحلیلی بر این سند نوشتم و در نشریه دانشجویی -طلوع- منتشر کردم و در آن ، از این گفتم که این سند ، راهکار دقیق و مشخصی به ما نشان نمیدهد ، یعنی تک تک قدمها و ریزترین جزئیات را مطرح نمیکند بلکه یک سری کلیات و خطوط است که باید آنها را بیاموزیم و در روند حرکتمان آنها را در نظر بگیریم.
حالا هم ، نظر و برداشتم نزدیک به نظر گذشتهام است ، البته با توضیحاتی بیشتر. سند هم ادعایی ندارد که قرار باشد جزئیات را ترسیم کند بلکه اگر بخواهیم به زبان سادهتر آن را توضیح بدهیم ، سند یک سری خطوط سبز و عملاً به تبع آن ، خطوط قرمزی را مطرح میکند که لازم است در مسیر حرکت چشممان به آنها باشد و قدمهایمان را برای رسیدن به آنها برداریم و سعی در عملی شدن آنها داشته باشیم.
چیزی به سال ۱۴۰۴ و تمام شدن زمان تعیین شده برای این سند نمانده و اندک زمانی برای قضاوت نتیجه کافی است ؛ تقریباً شکست.
این سند آنقدرها به بدنهی آموزش و پرورش ننشست و مثل خیلی سند ها یا چشم اندازهای دیگر تغییر معناداری ایجاد نکرد و این جای تامل و نگرانی دارد.
برای آموزش و پرورش و مواجه اش با این سند ، میشود از این گفت که این مجموعه مهم و سنگین ، یک سری ضعفهای کلیدی دیگری داشت که اجازه نداد تمرکز و انرژی کافی برای سند تحول باقی بماند.
به عقیده من ، هر چند ناقص باشد ، این سند نیاز به این دارد که در مقابل معلم ها گذاشته شود ، در وسط جلسات و کارگروهها قرار بگیرد و آن وقت ، تحلیل و بررسی شود که مثلاً فلان موضوع که مطرح شده را چگونه میتوان اجرایی کرد. برایش برنامهریزی کرد و سعی در اجرایش داشت.
بدون شک هیچ ایده واحد و یک دستی برای اجرای تک تک بندها و بایدها و نبایدهای این سند وجود ندارد و میشود طرحهایی کلی پیشنهاد کرد ولی در نهایت معلم و دستاندرکاران هستند که بسته به شرایط و امکاناتشان آن را به اجرا میگذارند. اما این اصل تغییر نمیکند که لازم است همکارها بر مفاد این سند مسلط باشند و خط کلی آن را بدانند و بتوانند آن را توضیح بدهند یا اینکه برایش ایده پردازی کنند.
در هر صورت این توضیح لازم است که این سند لازم به بسط دادن دارد. باید به هماندیشی گذاشته شود ، دربارهاش گفتگو شود ، ایده پردازی شود. یعنی در هر مدرسه ، در هر اداره ، در هر منطقه به کمک اهرمهای تشویقی یا تنبیهی قوی ، همکارها را ملزم کرد که روی آن وقت بگذارند ، با هم تعامل داشته باشند ، طرح و برنامهریزی کنند ؛ یعنی تجربهها و دانستههای خودشان را در این فرایند دخیل کنند تا طرحها و ایدههای پیشنهادی به واقعیت و اجرا نزدیک شوند ، آنگاه همکاران در حیطهی وظایفی خود سراغ اجرای برنامه بروند و در زمانهای مشخص ، هماندیشیها و تبادل اطلاعات ادامه داشته باشد. با وجود فضای مجازی و البته اهمیت دیدارهای حضوری ، هر دوی این امکان وجود دارد. بعد هم ، پس از مدت مشخصی ، همکارها گزارش میدهند که چه کردند و کار چگونه پیش رفت. ارائه نتایج چه به صورت حضوری یا به صورت مجازی ، چه نوشتن و چه فیلم و عکس و به هر طریقی. این نتایج جمع آوری می گردد تا بشود بر اساس این دادهها قدم بعدی را ترسیم کرد و برداشت.
اجرا کردن سند تحول برای همه یکسان و به یک شکل نیست. احتمالاً افراط و تفریطهایی وجود خواهد داشت ، کم کاریها و یا تلاشهای دلسوزانه دیده خواهد شد ، خطاها و شکستها و موفقیتهایی در کار خواهد بود ولی باید توجه داشت که ایده پردازیها و فعالیتها گوناگون و متنوعی هم خواهد بود و میشود آنها را بر اساس خطوط سبز و قرمز سند بررسی و اصلاح کرد.
پس بیایم و به صورت واقعی تر و کاربردی تر روی سند کار کنیم و مفاد کلی آن را به پروژه ها و طرح های کوچک تر خورد کنیم و به اجرای آن بپردازیم ، شاید این بار تلاش هایمان افاقه کرد.
ولی باید یادآوری کنم که آن عواملی که به آن اشاره کوچکی کردم و گفتم که نمی گذارد آموزش و پرورش نگاهی متعالی تر داشته باشد و به سوی افق های بلندتر پرواز کند ، هنوز تا حدود زیادی سر جای خودش است و در حال بیمار کردن این مجموعهی مهم و حیاتی است. بررسی آن عوامل بحثی مجزا دارد کَمااینکه روضه اش بار ها و با دهان های مختلف خوانده شده است.