
اضطراب مشکل مشترک تمامی انسانها است. ریشه اکثر مشکلات روانی از جمله وسواس، پانیک، فوبیا، هراس اجتماعی (اضطراب اجتماعی)، اضطراب عملکرد و کمال گرایی را میتوان مستقیم و غیرمستقیم از اضطراب دانست. افرادی که دارای مشکلات روانی از نوع مشخص نمیباشند نیز بهنوعی کم و بیش با موضوع اضطراب دست به گریبان هستند.
کارکرد اضطراب را باید در بقای نسل دانست. در صورتی که پدر بزرگان ما اضطراب نداشتند، در هزاران سال پیش، زمانی که در جنگلها ساکن بودند چنان میآرمیدند که هیچگونه احساس خطری نمیکردند، و این آرامش نتیجهای جز دریده شدن توسط شیر و پلنگ نداشت.
فرد مضطرب وقایع بد آتی را پیشبینی کرده و تدابیری در عمل و اکثرا در ذهن در مقابله با آن اتخاذ میکند و به این ترتیب شانس بقای خود را افزایش میدهد. ولکن فردی که احتمالات را در نظر نمیگیرد و یا آن را خوشبینانه تصور میکند، احتمال بیشتری دارد که آسیب ببیند. پدر بزرگ ما بدلیل آنکه نگران قحطی بود و آن را پیشبینی میکرد توانست در هنگام کمبود غذا زنده بماند.
بشر کنونی در عصری زندگی میکند که تغییرات بیشمار مشخصه اصلی آن است و این تغییرات زیاد انسان را در پیشبینی آینده خود دچار تردید میکند. زندگی همانند گذشته دارای چنان ثباتی نیست که همه چیز از جمله شغل، موقعیت اجتماعی، ثروت و حتی همسر از پیش تعیین شده باشد. فرد باید همواره در مقابل احتمالات متفاوت پیش روی خود تصمیمگیری کند و این امر گرچه به او آزادی بیشتری میبخشد، ولیکن در عین حال اضطراب او را نیز بیشتر میکند.
تصمیمگیری درباره مسائل گوناگون شغل، ازدواج، تحصیل، محل زندگی … و پیشبینی نتایج آن فرد را دچار تردید و تشویش میکند، زیرا دیگر این تقدیر و سرنوشت نمیباشد که او را بهسویی میکشاند بلکه پیشبینیها و در نهایت تصمیمات فرد است که سرنوشت او را رقم میزند. بنابراین فرد استرس و در نتیجه اضطراب بیشتری را در عصر کنونی تحمل میکند. او همواره به آینده مینگرد و سعی بر آن دارد که خود را در رقابت با دیگران (و نه در رقابت با خود) فردی موفقتر بیابد؛ چه که در غیراینصورت احساس گناه میکند و غم بر او مستولی میشود. او مضطرب است تا موفق باشد.
پیش از پاسخ به این پرسشها لازم است که به تفاوت بین ترس، استرس و اضطراب اشاره کنیم. ترس عبارت است از درک یک خطر واقعی و فوری. شیری را میبینیم و میترسیم. «بنا بر تعریف سرگی کاهیلی کینگ، استرس عبارت است از هر تغییری که انسان تجربه میکند.» بنا بر این تعریف؛ تغییر کار، محل سکونت، ازدواج، افزایش و یا کاهش حقوق، موفقیتهای برجسته شغلی و … را میتوان استرس دانست. طبق تعریف ریچارد لازاروس، استرس حالتی از اضطراب است که وقتی تجربه میشود که مسئولیتها افزون بر مقداری باشد که انسان بتواند با آن کنار بیاید و به این جهت فرد فشاری را متحمل میشود.
اضطراب را میتوان درک خطر غیرواقعی و غیرفوری دانست. اگر مدتها پس از مواجهه با شیر همچنان همه جا خطر شیر را احساس میکنیم و یا تصویر و خاطره آن جلوی چشم ما ظاهر میشود، و یا اگر قرار است چندین سال آینده در امتحانی شرکت کنیم و از حالا ترس وجود ما را فراگرفته است، دچار اضطراب شدهایم.
زمانی که با استرسی مواجه میشویم- هرگونه تغییر در زندگی- درک ما از آن واقعه، تعیین می کند که به اضطراب دچار میشویم و یا خیر. در صورتی که آن واقعه را از سویی فاجعهآمیز در نظر بگیریم و از سویی دیگر خود را برای مقابله با آن ناتوان در نظر بگیریم، برآیند این دو مسلماً اضطراب خواهد بود. اضطراب لزوماً پس از تغییر محیط بیرونی روی نمیدهد، بلکه پیشبینی هرگونه تغییر نیز میتواند تولید اضطراب کند.
چه عواملی باعث میشود که استرس در فرد تبدیل به اضطراب شود؟ بر اساس نظر ادموند جی بورن (ص۶۷، تمرینات عملی برای درمان اضطراب و فوبیا)، عوامل زیر را میتوان برای اضطراب در نظر گرفت:
۱. عامل ارث و بیولوژیک
۲. شرایط کودکی
۳. استرس تراکمی. مثلا فردی که مدتهاست در عین حال که با ازدواج پرتنش خود دست و پنجه نرم میکند، تغییر شغل نیز میدهد و در فکر تغییر مکان زندگی خود نیز میباشد، میتواند به اضطراب دچار شود؛ شاید هیچیک از این موارد به تنهایی او را از پای درنیاورد ولکن تجمیع و انباشته شدن آنها، او را دچار اضطراب میکند.
۴. عوامل کوتاهمدت مانند تغییرات شدید در زندگی مثلا از دست دادن پدر، مادر و یا همسر، طلاق، از دست دادن شغل، بیماری و ...
۱. اختلال وحشتزدگی یا پانیک
۲. آگورافوبیا
۳. فوبیای اجتماعی
۴. فوبیای خاص
۵. اختلال اضطراب فراگیر
۶. وسواس فکری-عملی
۷. اختلال استرس پس از حادثه
منبع: https://dr-sanaie.com/اضطراب-چیست-و-نشانه-های-اضطراب/
سایت تخصصی روانشناسی دکتر کامیار سنایی