
جراحی اسلیو معده (Sleeve Gastrectomy) یکی از موفقترین روشهای جراحی برای درمان چاقی مفرط است. این عمل با کاهش حجم معده، موجب کم شدن اشتها و در نتیجه کاهش وزن میشود. اما جراحی اسلیو تنها به کاهش حجم معده ختم نمیشود؛ بلکه تغییرات عمیقی در متابولیسم، هورمونها و فرآیندهای فیزیولوژیک بدن ایجاد میکند. تغییرات هورمونی بعد از عمل نقش مهمی در کاهش وزن، کنترل اشتها، بهبود دیابت نوع ۲ و حتی سلامت روان دارند. در این مقاله به بررسی دقیق این تغییرات هورمونی و تأثیر آنها بر بدن میپردازیم.
یکی از مهمترین تغییرات هورمونی پس از عمل اسلیو، کاهش سطح گرلین (Ghrelin) است. گرلین که به «هورمون گرسنگی» مشهور است، عمدتاً در بخش فوندوس معده تولید میشود؛ همان بخشی که طی عمل اسلیو معده برداشته میشود.
نقش گرلین: تحریک اشتها، افزایش ذخیره چربی، کاهش مصرف انرژی.
بعد از عمل: با برداشتن محل اصلی تولید گرلین، سطح این هورمون بهطور قابلتوجهی کاهش مییابد که منجر به کاهش احساس گرسنگی و تمایل به پرخوری میشود.
این کاهش در سطح گرلین یکی از دلایل اصلی موفقیت بلندمدت اسلیو در کنترل اشتها و تثبیت وزن است.
عمل اسلیو باعث افزایش ترشح دو هورمون مهم به نامهای GLP-1 (Glucagon-Like Peptide-1) و PYY (Peptide YY) میشود.
از روده باریک ترشح میشود.
نقش کلیدی در افزایش ترشح انسولین، کاهش گلوکاگون، کاهش سرعت تخلیه معده و افزایش احساس سیری دارد.
پس از عمل اسلیو، ترشح آن افزایش مییابد، که در نتیجه اشتها کم شده و کنترل قند خون بهبود مییابد.
در پاسخ به دریافت غذا از روده آزاد میشود.
اثر مهارکننده بر اشتها دارد و سیری را افزایش میدهد.
میزان این هورمون پس از جراحی افزایش مییابد.
این دو هورمون با ایجاد تعادل بهتر در مصرف غذا و کنترل قند خون، نقش مهمی در موفقیت عمل ایفا میکنند.

بسیاری از بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ پس از عمل اسلیو، کاهش یا حتی قطع مصرف داروهای دیابت را تجربه میکنند. این پدیده نهتنها به کاهش وزن مربوط است، بلکه به تغییرات هورمونی نیز وابسته است.
افزایش GLP-1 باعث ترشح مؤثرتر انسولین میشود.
کاهش چربی احشایی نیز حساسیت سلولها به انسولین را بهبود میدهد.
کاهش مقاومت به انسولین یکی از دستاوردهای مهم تغییرات متابولیکی پس از عمل است.
در واقع، جراحی اسلیو در برخی موارد میتواند دیابت نوع ۲ را در مراحل اولیه معکوس کند، حتی قبل از آنکه کاهش وزن چشمگیری اتفاق بیفتد.
هورمونهای تیروئید مانند T3 و T4 نقش حیاتی در تنظیم سوختوساز بدن دارند. پس از کاهش وزن شدید، سطح این هورمونها ممکن است موقتی کاهش یابد که به عنوان سازوکار محافظتی بدن در برابر گرسنگی تلقی میشود.
با این حال، برخی افراد دچار کاهش فعالیت تیروئید (هیپوتیروئیدیسم) میشوند که ممکن است نیازمند بررسی و درمان دارویی باشد. پایش منظم هورمونهای تیروئیدی پس از جراحی اهمیت دارد، بهویژه اگر فرد دچار خستگی، ریزش مو یا اختلال در کاهش وزن شود.
چاقی مفرط میتواند باعث اختلال در تولید هورمونهای جنسی در مردان و زنان شود. بعد از عمل اسلیو و کاهش وزن، معمولاً تعادل این هورمونها بهبود مییابد.
تخمکگذاری منظمتر میشود.
علائم سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) کاهش مییابد.
سطح استروژن و پروژسترون متعادل میگردد.
افزایش سطح تستوسترون دیده میشود.
عملکرد جنسی بهبود مییابد.
کیفیت اسپرم افزایش پیدا میکند.
بهبود هورمونهای جنسی همچنین میتواند بر خلقوخو، انرژی و سلامت روان تأثیر مثبت داشته باشد.
هورمونهایی مانند کورتیزول و سروتونین نیز پس از عمل اسلیو تغییر میکنند. چاقی با افزایش مزمن سطح کورتیزول (هورمون استرس) همراه است که میتواند باعث خوردن احساسی و افزایش چربی شکمی شود.
کاهش وزن موجب کاهش سطح کورتیزول و بهبود پاسخ بدن به استرس میشود.
همچنین، ترشح سروتونین (هورمون شادی) افزایش مییابد که به بهبود خلقوخو کمک میکند.
افرادی که پس از جراحی سبک زندگی سالم، خواب کافی، ورزش و تغذیه مناسب را دنبال میکنند، معمولاً بهبود قابلتوجهی در وضعیت روانی تجربه میکنند.
لپتین هورمونی است که توسط سلولهای چربی ترشح میشود و نقش بازخوردی در کنترل اشتها و انرژی ایفا میکند. در افراد چاق، سطح لپتین بالاست ولی بدن نسبت به آن مقاومت دارد؛ یعنی مغز سیگنال سیری را دریافت نمیکند.
پس از عمل:
سطح لپتین کاهش مییابد.
مقاومت به لپتین کم میشود.
مغز بهتر پیام سیری را درک میکند.
همچنین، با کاهش وزن و ترشح مناسب GLP-1، سطح انسولین و حساسیت بدن به آن نیز تنظیم میشود.
هورمونها پس از جراحی نقش مهمی در تثبیت وزن دارند. اگر فرد رفتارهای سالم مانند رژیم غذایی متعادل، ورزش و خواب کافی را ادامه دهد، تعادل هورمونی حفظ شده و احتمال بازگشت وزن کاهش مییابد.
اما در صورت بازگشت به عادات ناسالم، ممکن است تعادل هورمونی مختل شده و اشتها مجدداً افزایش یابد.
تغییرات هورمونی بعد از جراحی اسلیو معده یکی از عوامل کلیدی در موفقیت بلندمدت این روش محسوب میشود. این تغییرات نهتنها به کاهش اشتها کمک میکنند، بلکه در بهبود بیماریهایی مانند دیابت نوع ۲، اختلالات هورمونی جنسی، افسردگی و مقاومت به انسولین نیز نقش دارند. شناخت این فرآیندها به بیماران کمک میکند تا اهمیت تغییر سبک زندگی و پایبندی به توصیههای پزشکی را بهتر درک کنند. جراحی تنها آغاز راه است؛ حفظ تعادل هورمونی و سلامت پایدار نیازمند تلاش مداوم و همراهی با تیم درمانی است.