
گاهی یک اتفاق کوچک میتواند صبح یک روز معمولی را به تجربهای پرتنش تبدیل کند. ممکن است کودک بهانه بگیرد، از انجام کاری سر باز بزند یا ناگهان گریه و فریاد کند. در چنین موقعیتی، واکنش والدین نقش مهمی در ادامه ماجرا دارد. اگر ما نیز عصبانی شویم و صدایمان را بالا ببریم، احتمال دارد تنش بیشتر شود؛ اما اگر بتوانیم آرامش خود را حفظ کنیم، به کودک کمک میکنیم او هم کمکم آرامتر شود.
یکی از روشهای کاربردی در این موقعیتها، همآرامسازی است؛ یعنی والد به کودک کمک میکند در لحظات دشوار، احساس امنیت بیشتری داشته باشد و آرامشدن را با همراهی یک بزرگسال تمرین کند. کودکان خردسال هنوز در حال یادگیری مدیریت احساسات خود هستند و در بسیاری از موقعیتها به حمایت و راهنمایی والدین نیاز دارند.
در ادامه، پنج راهکار عملی را بررسی میکنیم که میتوانید در خانه، هنگام بازی یا در موقعیتهای پراسترس روزمره به کار بگیرید.
۱. به کودک نزدیک شوید و همسطح او قرار بگیرید
وقتی کودک ناراحت است، ایستادن بالای سر او، دستبهکمر ایستادن یا حرکتهای ناگهانی ممکن است احساس فشار بیشتری به او بدهد. بهجای این رفتارها، ابتدا سعی کنید تنش بدن خود را کاهش دهید و با آرامش به کودک نزدیک شوید.
برای مثال، اگر فرزندتان پس از تمامشدن زمان بازی گریه میکند، میتوانید کنار او زانو بزنید و با لحنی ملایم بگویید:
«میدونم هنوز دوست داشتی بازی کنی. بیا یکم کنار هم بشینیم.»
گاهی حضور آرام شما، یک تماس ملایم و پذیرفتهشده یا نشستن در کنار کودک میتواند به او احساس امنیت بدهد. البته همه کودکان در زمان ناراحتی به تماس بدنی علاقه ندارند؛ بنابراین به واکنش فرزندتان توجه کنید و به او فرصت دهید فاصله مناسب خودش را انتخاب کند.
هدف این نیست که با نزدیکشدن، کودک را مجبور به آرامشدن کنیم؛ بلکه میخواهیم به او نشان دهیم در لحظات دشوار تنها نیست.
۲. صدای خود را پایین بیاورید
وقتی کودک فریاد میزند، ممکن است ناخودآگاه شما هم صدایتان را بالا ببرید تا او را ساکت کنید یا کنترل موقعیت را به دست بگیرید. اما بلندتر صحبتکردن همیشه به معنای تأثیرگذاری بیشتر نیست و گاهی تنش را افزایش میدهد.
در چنین لحظهای، پیش از پاسخدادن چند ثانیه مکث کنید، یک نفس آرام بکشید و آهستهتر صحبت کنید. لازم نیست پچپچ کنید یا با لحنی غیرطبیعی حرف بزنید؛ کافی است صدایتان آرام، شمرده و قابلفهم باشد.
برای نمونه، اگر کودک به دلیل نرسیدن به خواستهاش فریاد میزند، بهجای بلندکردن صدا بگویید:
«میفهمم که خیلی عصبانی هستی. من آمادهام وقتی کمی آرومتر شدیم، با هم حرف بزنیم.»
آرام صحبتکردن به معنای نادیدهگرفتن رفتار نامناسب نیست. میتوانید در عین حفظ آرامش، حدومرز خود را نیز روشن بیان کنید:
«اجازه نمیدم به کسی ضربه بزنی. من اینجام تا کمک کنم آرومتر بشی.»
کودک با تکرار چنین تجربههایی فرصت پیدا میکند ببیند که حتی هنگام ناراحتی شدید هم میتوان بدون فریادزدن با دیگران ارتباط برقرار کرد.
۳. تنفس آرام را با هم تمرین کنید
وقتی کودک عصبانی، مضطرب یا آشفته است، گفتن جملههایی مانند «آروم باش» همیشه به او کمک نمیکند. بهتر است یک روش ساده و قابلاجرا به او نشان دهید.
یکی از این روشها، تنفس آرام و عمیق است. کنار کودک بنشینید و از او دعوت کنید دستش را روی شکمش بگذارد. سپس با هم بهآرامی نفس بکشید و بیرون بدهید.
میتوانید آن را به شکل یک بازی اجرا کنید:
«بیا تصور کنیم داریم بوی یک گل قشنگ رو حس میکنیم... حالا خیلی آروم فوت میکنیم تا پرهای یک جوجه کوچولو تکون بخوره.»
یا تصور کنید شکم شما بادکنکی است که هنگام دم آرام بزرگ و هنگام بازدم کوچک میشود.
لازم نیست کودک تعداد مشخصی نفس بکشد یا تمرین را بینقص انجام دهد. در ابتدا، همراهی شما و تجربهکردن این روش در زمانی آرام اهمیت بیشتری دارد. وقتی کودک با این تمرین آشنا شود، ممکن است در موقعیتهای دشوار نیز راحتتر به یادش بیاورد.
البته تنفس عمیق تنها روش آرامسازی نیست. بعضی کودکان با حرکتکردن، نقاشی، گوشدادن به یک داستان یا نشستن در محیطی آرام بهتر میشوند. واکنش فرزندتان را مشاهده کنید و روش مناسب او را بهتدریج پیدا کنید.
۴. کمی کمتر صحبت کنید و بیشتر گوش دهید
وقتی کودک گریه میکند یا عصبانی است، ممکن است والدین بخواهند با توضیحهای طولانی، نصیحت یا پرسیدن سؤالهای پیدرپی او را آرام کنند. اما در بسیاری از موقعیتها، کودک ابتدا به فرصتی برای بیان احساساتش نیاز دارد.
به او زمان بدهید و با پرسشهای ساده، راه گفتوگو را باز کنید:
· «چی ناراحتت کرده؟»
· «دوست داری برام تعریف کنی چه اتفاقی افتاده؟»
· «الان بیشتر عصبانی هستی یا غمگین؟»
· «چه چیزی میتونه کمکت کنه؟»
اگر کودک هنوز نمیتواند احساسش را با کلمات توضیح دهد، از او انتظار نداشته باشید همهچیز را روشن بیان کند. میتوانید از تصویر چهرههای مختلف، نقاشی یا انتخاب میان چند احساس کمک بگیرید.
برای مثال، چند تصویر از چهره شاد، غمگین، ترسیده و عصبانی نشان دهید و بپرسید: «الان بیشتر شبیه کدومیکی هستی؟»
اگر کودک تمایلی به حرفزدن ندارد، مجبورش نکنید. گاهی کافی است کنارش بمانید و بگویید:
«لازم نیست همین الان حرف بزنی. هر وقت آماده بودی، من گوش میدم.»
گوشدادن به معنای پذیرش تمام رفتارهای کودک نیست؛ شما میتوانید احساس او را بشنوید و همزمان مرزهای رفتاری را حفظ کنید.
۵. در لحظات پرتنش، کمی مکث کنید
گاهی هرچه بیشتر تلاش میکنیم کودک را به انجام کاری وادار کنیم، مقاومت او بیشتر میشود. برای مثال، ممکن است کودک هنگام پوشیدن لباس، نشستن در صندلی خودرو یا ترککردن پارک مقاومت کند.
در چنین موقعیتهایی، اگر شرایط ایمن است، برای چند لحظه مکث کنید. دست از اصرار مداوم بردارید، کمی فاصله بگیرید و به خودتان و کودک فرصت دهید آرامتر شوید.
میتوانید بگویید:
«میبینم که هر دومون ناراحت شدیم. بیا چند لحظه مکث کنیم و بعد دوباره امتحان کنیم.»
البته مکثکردن به معنای کنارگذاشتن مسئولیت یا نادیدهگرفتن نیازهای ضروری نیست. اگر کودک در موقعیت خطرناکی قرار دارد، ابتدا باید امنیت او را تأمین کنید. اما در شرایطی که فرصت دارید، کاهش فشار و ایجاد وقفه کوتاه میتواند به هر دو نفر کمک کند واکنش سنجیدهتری داشته باشند.
مهم است که در این فرایند، کودک احساس نکند به دلیل ناراحتیاش تنبیه یا طرد شده است. هدف این است که به او بیاموزیم در شرایط دشوار میتوانیم مکث کنیم، دوباره تلاش کنیم و راه دیگری پیدا کنیم.
همآرامسازی به چه معناست و چه تفاوتی با آرامکردن اجباری دارد؟
در همآرامسازی، والد به کودک کمک میکند در کنار یک بزرگسال آرام و قابلاعتماد، هیجان شدید خود را پشت سر بگذارد. این روش به معنای وادارکردن کودک به سکوت، متوقفکردن فوری گریه یا نادیدهگرفتن احساسات او نیست.
ممکن است کودک پس از همراهی شما همچنان ناراحت باشد. این موضوع لزوماً به معنای شکست روش نیست. هدف آن است که کودک احساس کند در زمان ناراحتی حمایت میشود و میتواند بهتدریج راههای سالمتری برای کنارآمدن با احساساتش یاد بگیرد.
همچنین لازم نیست والدین همیشه آرام و بیاشتباه باشند. اگر شما هم عصبانی شدید یا صدایتان را بالا بردید، پس از آرامشدن میتوانید مسئولیت رفتار خود را بپذیرید و درباره آن با کودک صحبت کنید:
«من هم عصبانی شدم و صدایم رو بالا بردم. بهتر بود قبل از حرفزدن مکث میکردم. دفعه بعد سعی میکنم آرومتر صحبت کنم.»
چنین رفتاری به کودک نشان میدهد که مدیریت احساسات مهارتی است که همه ما در طول زندگی آن را تمرین میکنیم.
فیلوپیا؛ فرصتی برای تمرین آرامش و شناخت احساسات
کودکان خردسال بسیاری از مهارتهای عاطفی خود را از طریق بازی، داستان، مشاهده و تجربه یاد میگیرند. به همین دلیل، آموزش آرامشدن فقط نباید به زمان عصبانیت کودک محدود شود؛ بهتر است در لحظات آرام نیز فرصت تمرین فراهم کنیم.
در فیلوپیا، شخصیتهای داستانی میتوانند زمینهای برای گفتوگو درباره احساسات و شیوههای کنارآمدن با آنها باشند. برای مثال، وقتی کودک با شخصیتی روبهرو میشود که ترسیده یا عصبانی است، میتوانید از او بپرسید:
· «فکر میکنی چرا این شخصیت عصبانی شده؟»
· «چه چیزی میتونه بهش کمک کنه آرومتر بشه؟»
· «اگه تو جای اون بودی، دوست داشتی کسی چطور کمکت کنه؟»
پس از داستان نیز میتوانید با بازی و تمرین، یک روش آرامسازی را همراه کودک امتحان کنید؛ مانند نفسکشیدن آرام، شمردن تا چند عدد، درخواست کمک از بزرگسال یا رفتن به محیطی آرام.
برای مثال، کودک میتواند با شخصیت داستان تمرین کند که وقتی از خرابشدن نقاشیاش ناراحت میشود، چند لحظه مکث کند، احساسش را به زبان بیاورد و سپس تصمیم بگیرد دوباره تلاش کند یا کمک بخواهد.
نکته مهم این است که تمرینها باید متناسب با سن و آمادگی کودک باشند و در آنها هیچ احساسی سرزنش نشود. قرار نیست کودک همیشه آرام باشد؛ هدف این است که احساساتش را بهتر بشناسد و راههای سالمتری برای بیان و مدیریت آنها بیاموزد.
همراهی والدین، گفتوگو درباره تجربههای روزمره و تکرار تمرینها به کودک فرصت میدهد مهارتهایی را که در داستان و بازی تجربه کرده است، کمکم در زندگی واقعی نیز به کار ببرد.
جمعبندی: پیش از آرامکردن کودک، آرامش خود را پیدا کنید
وقتی کودک با احساسات شدیدی روبهرو میشود، واکنش والدین میتواند بر مسیر ادامه موقعیت اثر بگذارد. نزدیکشدن با آرامش، پایینآوردن صدا، تمرین تنفس، گوشدادن بدون قضاوت و مکث در لحظات پرتنش، پنج راهکار برای همراهی با کودک هستند.
به یاد داشته باشید که همآرامسازی یک راهحل فوری برای متوقفکردن همه گریهها و عصبانیتها نیست. این روش فرصتی برای ایجاد احساس امنیت و تمرین تدریجی مهارتهای عاطفی فراهم میکند.
هر بار که بهجای تشدید تنش، به کودک کمک میکنیم احساسش را بشناسد و راه سالمتری برای واکنش پیدا کند، قدمی در مسیر رشد خودآگاهی و مدیریت احساسات او برداشتهایم.
منبع اصلی: ۵ راهکار برای استفاده از همآرامسازی و آرامکردن کودک و والد – iMOM
نویسنده مطلب اصلی: اَبی واتس (Abby Watts)
بازنویسی و تنظیم برای انتشار: شبکه اوقات فراغت