
توی کارتون داستان اسباببازی 4، «دوکی» که موتورسواری پرشی است، شخصیتی سرخورده و بیاعتماد بهنفس دارد که خیلی انگیزهای برای کارهای خارقالعاده ندارد؛ ماجرایش هم از این قرار است که زمان پخش تبلیغات این اسباببازی در تلویزیون، ارتفاع پرش آن با اغراق زیادی نمایش داده شده است. کودکی که «دوکی» را به عنوان هدیهی کریسمس گرفته بود، به محض امتحان کردن آن میفهمد که موتورسوار آنقدرها هم که توی تبلیغات نشان دادهاند نمیپرد و آن را کنار میگذارد. البته این اتفاق باعث میشود اسباببازی دوکی به مرور مشتریهای خودش را از دست بدهد و کمکم از بازار حذف شود.
بلیط چارتری شما را با جریمه پس میگیریم
دو روز پیش یکی از مشتریهای سایت فروش آنلاین بلیط علیبابا دقیقا مثال نقض تبلیغات اخیر این شرکت شد و دلخوری خود را از این برند، با توئیتی تند و تیز در فضای مجازی منتشر کرد؛ او چنین نقل میکند که در سفر اخیرش، روز چهارشنبه برای تهیهی بلیط به سایت علیبابا مراجعه کرده و برای روز بعد بلیط تهیه کردند اما بعد از صدور بلیط، متوجه میشود که تاریخ بلیط به جای فردا، برای هفتهی بعد ثبت شده است. البته این مسأله مورد بحث نیست؛ چون احتمال دارد که خود مشتری در این مورد اشتباه کرده باشد. او بلافاصله با پشتیبانی علیبابا تماس میگیرد و مشکل را با آنها در میان میگذارد اما پشتیبانی با زیر پا گذاشتن مشتریمداری، در وهلهی اول اشتباه مشتری را به روی او میآورد و در مرحلهی بعد که زمان پس گرفتن بلیط و اجرای شعار تبلیغاتی علیبابا میرسد، ورق برمیگردد و همهی آنچه با این شعار توی ذهن مشتری شکل گرفته بود، ویران میشود، به روایت این مشتری، علیبابا بلیط او را با 60درصد جریمه پس گرفت و این یعنی نقض واضح شعار تبلیغاتی این روزهای علیبابا و مهر بطلان زدن بر مشتریمداری.
لینک توئیت را اینجا ببینید:
تبلیغات به چه قیمت؟
معمولا شعارهای تبلیغاتی اغراقآمیز هستند اما این اغراق باید در چه حدی باشد؟ اگر شرکتها در تبلیغات خود بیش از حد غلو کنند و در نهایت نتوانند آن را در عمل اجرا کنند، چه بلایی سر اعتماد مشتریان آنها خواهد آمد؟ مشتریمداری به کجا خواهد رسید؟ علیبابا از چند وقت پیش شروع به تبلیغاتی با این شعار کرده که «بلیط شما را پس میگیریم؛ حتی بلیط چارتری»؛ برای ارائهی آن از هر امکان تبلیغاتی هم استفاده کرده است؛ از بیلیوردهای بیشمار در سطح شهر گرفته تا بنرهای کوچک تبلیغاتی گوشه و کنار سایتها. اولین مسألهای که این شعار به ذهن مشتری القاء میکند، هواداری از اوست؛ اینکه ما هوای شما را حتی تحت شرایط سخت هم داریم و مشتریها را با دلی آرام و قرص به سمت خود میکشاند. ولی امان از روزی که موقع عمل به وعدهها میرسد، دیگر مشتریمداری به یک جملهی زیبا و احساساتبرانگیز محدود میشود. نکتهای که در این مورد وجود دارد، این است که طبق اصول، اولا این وعده و شعار تبلیغاتی حتی اگر کامل و بیعیب و نقص هم اجرا شود، باز هم در راستای مشتریمداری، خدمت اضافهای به حساب نمیآید؛ ثانیا اینکه در عمل، این امکان وجود ندارد که بلیط چارتری را آنقدر بدون دردسر که در شعار تبلیغاتی علیبابا نشان داده شده پس گرفت. بلکه همیشه شرایطی برای پس گرفتن آن وجود دارد که لازم است به مشتری تفهیم شود که با چه شرایطی بلیط را از او پس خواهند گرفت. که البته در سایت علیبابا نمیتوان شرایط خاصی برای پس گرفتن بلیط چارتری به طور واضح پیدا کرد و 60درصد جریمهای که مشتری در توئیت خود نقل کرده، تنها نقل قول اوست.
آیا هرگز نباید شعار تبلیغاتی داد؟
کامنتهای زیر توئیت مشتری ناراضی علیبابا، باعث شده که این اتفاق، خیلی از کاربران این سایت را یاد درددلهایشان بیفتند و هرکس هر انتقادی از هر برندی در دل داشته زیر این توئیت بنویسد؛ چه علیبابا و چه هر برند دیگری. این حجم از انتقاد به سایتی که تمام تلاش خود را میکند که مشتریان را راضی نگه دارد به حق است؟ این حجمهی شدید انتقادات باعث شد که بنیانگذار علیبابا، واکنش نشان دهد. او در پاسخ به توئیت این مشتری، گلایه کرده است که ما علاقه به تخریب داریم و به شکل غیر مستقیم، بار این اتفاق را روی دوش مشتری انداخته است. بعد موضوع را به این سمت کشانده که وقتی یک برند در حال توسعه و رشد هستی، باید تلاش کنی حتی جلوی اشتباه مشتری را هم بگیری چون اگر این کار را نکنی باید تاوان بدهی. نکتهای که در این توئیت جوابیه آمده خیلی مهم است و اتفاقا ایراد کار را مشخص میکند. خدمات نوین علیبابا در حوزهی فروش آنلاین بلیط و حتی همین پس گرفتن بلیطهای چارتری، قابل انکار نیست اما ریشهی اینکه خدمات علیبابا اینچنین زیر سؤال رفته، در عملکرد خود این مجموعه است که به گفتهی بنیانگذار آن نه تنها جلوی اشتباه مشتری را نگرفته بلکه با شعار خود مشتری را به اشتباه انداخته است. آیا بهتر نبود علیبابا در کنار این شعار جذاب، یک توضیح کوتاه «با احراز یکسری شرایط» اضافه میکرد تا مشتری دلخوش به اتفاقات واهی نشود.
ماجرای بال درآوردن مشتریهای RedBull
تبلیغات واهی حتی اگر خیلی هم معلوم و واضح باشد، میتواند گروهی از مردم را به اشتباه بیاندازد و به اصطلاح با احساسات آنها بازی کند و این بازی با احساسات در برخی نقاط دنیا حتی قابل پیگیری قضایی است. چند سال پیش شرکت RedBull در تبلیغات خود شعاری با این محتوا داده بود: «RedBull به شما بال میدهد.» در پی این شعار، عدهای از این شرکت شکایت کردند که این نوشیدنی حتی به شکل معمولی هم نیروی ما را افزایش نمیدهد چه برسد به اینکه به ما بال بدهد. در حقیقت شکایاتی که علیه این شرکت راه افتاده بود این مضمون را داشت که شعار تبلیغاتی RedBull بار معنایی خیلی سنگینی دارد و حداقل باید اندکی این شعار به عمل نزدیک باشد، در حالی که طبق ادعای خیلی از مصرفکنندگان این برند، نوشیدن RedBull بعد از ده سال حتی نتوانسته ذرهای به قوای جسمانی آنها اضافه کند. و این ناهماهنگی شعار تبلیغاتی با اتفاقات در دنیای واقعی، پروندههای متعددی را علیه این برند در دادگاههای آمریکا به راه انداخت که مدتی سر تیتر خیلی از خبرها بود.

یکی از اصول اولیهی مشتریمداری صداقت با مشتری است که شعارهای تبلیغاتی قابل اجرا و صادقانه هم از مصادیق آن است که در این مورد علیبابا این نکته را کاملا نادیده گرفته است. حالا که احساسات مشتری بر اثر سوءتفاهم یا اشتباه جریحهدار شده، آیا بهتر نیست به شکل مهربانانهتری از او دلجویی شود؟ شاید علیبابا این نکته را نادیده گرفته که مشتریای که شکایت خود را به او انتقال میدهد یعنی هنوز به خدمات و پشتیبانی او امیدوار است، آیا بهتر نیست علیبابا این امید را ناامید نکند؟