بعد از مدتها میخواهم پستی بنویسم.
امروز در کافه «برج اول» نشستهام؛ کنار یکی از دوستان صمیمیام. وقتی به چهرهاش نگاه میکنم، ناگهان هفت سال به عقب برمیگردم؛ به روزی که دکتر هاشمی سراسیمه با من تماس گرفت و گفت:
«پسر مظلومی است، بیماری دارد، اماس دارد؛ کمکش کن که نمره بگیرد.»
آن روز برای من، روز انتخابهای بزرگ بود؛ انتخاب میان اجرای خشک و سفتوسختِ وظیفه و انسانیت. باید تعادلی پیدا میکردم؛ تعادلی که هم عدالت آموزشی حفظ شود و هم دانشجویی که با بیماری دستوپنجه نرم میکند، آسیب نبیند. بعدها اسم این نگاه را برای خودم گذاشتم: **«تعادل و انعطافپذیری در دنیای استادی»**؛ یعنی بتوانی هم قانون را رعایت کنی و هم انسان را فراموش نکنی.
ماجرا تمام شد و پنج سال گذشت. در تمام این سالها، این دانشجو همیشه به من لطف داشت و من هم در دل، نگران حالش بودم.
تا اینکه یک روز در یکی از کارها به او گفتم: «بیا با هم کار کنیم.»
و از همانجا، دوستی ما آغاز شد.
در ظاهر، پسری بود با دمپایی، کلاه ورزشی و لباسهایی که شاید چندان به اتو علاقه نداشتند! اما خیلی زود فهمیدم که ظاهر برایش اهمیت چندانی ندارد؛ چیزی که برایش مهم بود، **آدمها و ارتباط با آنها** بود.
وقتی او را برای کاری دعوت کردم، کمکم با دنیای درونیاش آشنا شدم. فهمیدم که اساساً به حسابداری علاقهای نداشته است. روحیهای متفاوت داشت و حتی گاهی به نظر میرسید بیشتر از آنکه دنبال کار باشد، دنبال فرار از تنهایی و پیدا کردن آدمهایی برای همصحبتی است.
او زخمی بود؛ انسانی زخمی و تشنه محبت.
اما مشکل اینجا بود که بلد نبود دنیا را از زاویه دید دیگران ببیند. تصور میکرد همه انسانها همان اندازه که او تشنه محبتاند، تشنه محبت هستند. خودش بیش از اندازه برای دیگران وقت و انرژی میگذاشت و انتظار داشت همان اندازه محبت دریافت کند؛ غافل از اینکه آدمها شبیه هم نیستند و ظرفیتها و نیازهایشان متفاوت است.
این زخمها مثل زنجیری دستوپای فکرش را بسته بودند.
یکبار وقتی او را برای کار به هتل معرفی کردم، شرایط بهگونهای پیش رفت که حتی آبروی من هم در میان بود. او هنوز آمادگی لازم برای کار را نداشت؛ آمده بود، اما بیشتر برای سرگرمی و فرار از تنهایی تا کار کردن.
آن روزها برای من هم سخت بود. از یک طرف در برابر او احساس مسئولیت میکردم و از طرف دیگر، خودم را در برابر خدا مسئول میدانستم. با این حال، باز هم سعی کردم آنچه از دستم برمیآید انجام دهم.
کمکم که بیشتر با او آشنا شدم، فهمیدم در دنیایی ذهنی زندگی میکند که قواعد خودش را دارد؛ دنیایی که در آن محبت و توجه، جایگاه بسیار بزرگی دارند.
او دائماً منتظر محبت و توجه بود؛ دوست داشت کسی همیشه کنارش باشد. در روابطش، گاهی آنقدر محبت میخواست که وقتی دریافتش نمیکرد، بهشدت آسیب میدید.
دوستان زیادی وارد زندگیاش شدند. بعضیها ابتدا با احساس ترحم یا همدلی به او نزدیک شدند؛ اما بعد که تفاوت نگاهها و نیازهایشان آشکار شد، رابطه از هم پاشید. او دوباره آسیب میدید، گریه میکرد، خودش را سرزنش میکرد و تلاش میکرد رابطه را برگرداند.
بارها که با او صحبت کردم، احساس کردم ریشه بسیاری از این رفتارها به سالهای کودکی و تجربههای گذشتهاش برمیگردد.
اما من به یک چیز باور دارم:
**هیچ زخمی در این دنیا لزوماً بدون درمان نیست.**
زندگی کمکم انسان را پختهتر میکند. روزگار، اگرچه گاهی سخت و بیرحم است، اما میتواند آدم را پوستکلفتتر، عمیقتر و آگاهتر کند.
برای من جالب بود که چگونه شرایط تربیتی، محیط زندگی و تجربههای کودکی میتوانند انسانی را با دنیایی متفاوت وارد جامعه کنند. ممکن است کاری که از نظر بیشتر مردم کاملاً عادی است، برای انسانی دیگر بسیار سنگین و حتی فاجعهآمیز باشد؛ چون هرکس جهان را از پنجره تجربههای خودش میبیند.
او حتی از صبح که بیدار میشود، درباره روابط انسانی مطالعه میکند؛ اینکه چرا فلان دوست او را ترک کرد، چرا رابطهای شکست خورد و چگونه میتواند رابطه بعدی را حفظ کند. گاهی احساس میکنم به جای اینکه به دنبال درمان ریشه درد باشد، مدام به دنبال انسان جدیدی میگردد تا برای مدتی تشنهگی محبتش را آرام کند.
یک بار به او گفتم:
**«اگر به جای این همه گدایی محبت از آدمها، کمی بیشتر گدایی خدا را میکردی، شاید خیلی از جاهایی که دنبال رسیدن بودی، خودت به مقصد میرسیدی.»**
آدمهای زیادی ممکن است از ضعفهای او استفاده کنند. و من هر روز که او را میبینم، آرزو میکنم کمتر زخمی و بیشتر آرام شود.
آرزو میکنم خدا نجاتش دهد.
آرزو میکنم روزی برسد که خودش را همانگونه که هست دوست داشته باشد، قدر خودش را بداند و اعتمادبهنفس و عزتنفسش را دوباره پیدا کند.
من امروز هم دوست او هستم و هم، تا جایی که بتوانم، سعی میکنم مانند یک معلم بزرگتر راهنماییاش کنم. اما من هم انسانم؛ زمان، انرژی و توانم محدود است. نمیتوانم تمام زخمهای یک انسان را درمان کنم.
دلم و قلبم برایش میسوزد، اما میدانم بعضی مسیرها را فقط خود انسان و خدا باید طی کنند.
خدایا، تو از توان و محدودیتهای ما آگاهی. به حق حلالیت، به حق همه جوانانی که درگیر زخمهای پنهان زندگیاند، کمکشان کن. دستشان را بگیر و راه درست را نشانشان بده.
اما این دانشجو، بیش از آنکه چیزی از من یاد گرفته باشد، **به من چیزهای زیادی یاد داده است.**
به من یاد داد که گاهی پشت یک ظاهر ساده، دنیایی پیچیده پنهان است.
یاد داد که همه رفتارها را نباید با معیارهای شخصی خودمان قضاوت کنیم.
یاد داد که **استاد فقط کسی نیست که درس بدهد؛ گاهی باید انسان را ببیند.**
به من ادب یاد داد، محبت یاد داد و مهمتر از همه، به من یاد داد که میتوانم با دانشجو دوست شوم، دنیای او را ببینم و مشکلاتش را از زاویه نگاه خودش بفهمم.
و شاید مهمترین درسی که از این ماجرا گرفتم، مربوط به خودِ دانشگاه باشد.
این دانشجو اساساً به حسابداری علاقهای نداشت. به روانشناسی علاقه داشت؛ اما به دلیل فشار خانواده و توصیه اطرافیان، وارد رشتهای شد که با روحیه و استعدادش سازگار نبود. چهار سال از عمرش در مسیری گذشت که انتخاب قلب و استعداد خودش نبود و امروز دوباره به سمت روانشناسی رفته است.
**شاید بد نباشد قبل از آنکه فرزندانمان را به دانشگاه بفرستیم، یک سؤال ساده از آنها بپرسیم:
«تو واقعاً چه چیزی را دوست داری؟»**
نه اینکه فقط بپرسیم: «کدام رشته آینده شغلی بهتری دارد؟»
گاهی انتخاب اشتباه رشته، فقط تغییر یک عنوان در مدرک نیست؛ میتواند چهار سال، پنج سال یا حتی بخش مهمی از زندگی یک انسان را با خود ببرد.
امروز، کنار همین دوست نشستهام و به هفت سال گذشته فکر میکنم.
از یک دانشجو تا یک دوست.
از یک تماس اضطراری تا یک دوستی عمیق.
از نمره و کلاس و دانشگاه تا زخمهای پنهان یک انسان.
و در پایان، فقط یک دعا دارم:
**خدایا، خودت بهترین دوست او باش.
کمکش کن خودش را پیدا کند، خودش را دوست داشته باشد و روزی برسد که دیگر برای محبت، درِ خانه هیچکس را گدایی نکند؛ چون بداند منبع حقیقی محبت، همیشه نزدیکتر از چیزی است که فکر میکرده است.**
شاید این داستان برای من یک خاطره باشد، اما امیدوارم برای یک نفر، یک درس باشد.
انشاءالله که مفید بوده باشد.
