قصه‌ها همیشه از پشت میز نویسنده آغاز نمی‌شوند. بعضی قصه‌ها سال‌ها و گاه قرن‌ها در حافظه‌ی مردم زندگی کرده‌اند؛ از دهانی به دهان دیگر رسیده‌اند و هر نسل چیزی به آن‌ها افزوده است.
«بچهٔ فندقی» یکی از همین قصه‌هاست؛ روایتی عامیانه از بوکووینا در اروپای شرقی که هاینریش فون وِلیسلوکی آن را در سال ۱۸۹۱ ثبت و منتشر کرد. اندرو لَنگ نیز این داستان را در سال ۱۸۹۴ در مجموعه‌ی مشهور The Yellow Fairy Book منتشر کرد.
اندرو لَنگ (۱۸۴۴–۱۹۱۲)، نویسنده و پژوهشگر فولکلور اسکاتلندی، با مجموعه‌ی دوازده‌جلدی «کتاب‌های پریان اندرو لَنگ» بسیاری از افسانه‌های مردمی را گردآوری و به نسل‌های تازه معرفی کرد.
و حالا، بیش از یک قرن بعد، «بچهٔ فندقی» دوباره از زبانی به زبان دیگر سفر می‌کند؛ این بار برای خواننده‌ای فارسی‌زبان.
قصه‌ی کودکی کوچک با دنیایی بزرگ در دلش؛ کودکی که اندازه‌اش به یک فندق می‌رسد، اما جسارت و آرزوهایش به اندازه‌ی تمام جهان است.
حالا قصه را آغاز کنیم...
بچهٔ فندقی
روزی روزگاری، زن و شوهری بودند که هیچ فرزندی نداشتند. آن‌قدر آرزوی داشتن کودکی را در دل می‌پروراندند که می‌گفتند:
«خدا فقط یک فرزند به ما بدهد؛ فرقی نمی‌کند چقدر کوچک باشد، حتی اگر از یک فندق هم بزرگ‌تر نباشد.»
تا اینکه روزی، آرزویشان برآورده شد و پسری به دنیا آمد؛ پسری درست به اندازه‌ی یک فندق.
شادی و شگفتی پدر و مادر وصف‌ناپذیر بود. اما کودک همان‌قدر کوچک ماند و هرگز ذره‌ای بزرگ‌تر نشد.
پدر و مادرش با همه‌ی وجود از او مراقبت می‌کردند و با عشق بزرگش می‌کردند.
فندقی، با وجود جثه‌ی کوچکش، هوشی سرشار داشت. آن‌قدر باهوش و خردمند بود که هر کس با او سخن می‌گفت، از عقل و درایتش شگفت‌زده می‌شد.
وقتی پانزده ساله شد، یک روز در حالی که درون نیمه‌ای از یک پوست تخم‌مرغ، روی میز کنار مادرش نشسته بود، مادر گفت:
«پسرم، حالا پانزده ساله شده‌ای. پدر و من همیشه به این فکر می‌کنیم که در آینده چطور می‌خواهی زندگی‌ات را بگذرانی؟»
فندقی بی‌درنگ پاسخ داد:
«می‌خواهم قاصد شوم.»
مادر با تعجب گفت:
«قاصد؟ پسرم، کمی واقع‌بین باش. با این پاهای کوچولو، یک ساعت طول می‌کشد تا مسافتی را بروی که یک آدم معمولی در یک دقیقه طی می‌کند.»
اما فندقی لبخند زد و گفت:
«با این حال، تصمیمم را گرفته‌ام. مرا جایی بفرست تا پیغامی برسانم. آن‌وقت می‌بینی که خیلی زود برمی‌گردم.»
مادر گفت:
«باشد. شانه‌ام را گم کرده‌ام. پیش خاله‌ات در روستای کناری برو و از او یک شانه برایم بگیر.»
فندقی با چابکی از پوست تخم‌مرغ بیرون پرید و راه افتاد.
در راه، مردی را دید که سوار بر اسب به همان روستا می‌رفت. آرام از پای اسب بالا رفت و زیر زین پنهان شد.
اسب با صدای «تَق‌تَق، تَق‌تَق» در جاده می‌تاخت و خیلی زود به روستا رسید.
همین که اسب آرام شد، فندقی پایین پرید و خودش را به خانه‌ی خاله رساند.
خاله با دیدن خواهرزاده‌ی کوچکش شگفت‌زده شد. باورش نمی‌شد که او به‌تنهایی این همه راه را آمده باشد.
با خوشحالی شانه‌ای به او داد تا برای مادرش ببرد.
در راه بازگشت، فندقی سوارکار دیگری را دید که به سوی خانه‌ی او می‌رفت. مثل دفعه‌ی قبل، بی‌آنکه کسی متوجه شود، از پای اسب بالا رفت و زیر زین پنهان شد.
وقتی به خانه رسید، شانه را به مادرش داد.
مادر با شگفتی پرسید:
«اما چطور توانستی این همه راه را این‌قدر زود بروی و برگردی؟»
فندقی لبخند زد و گفت:
«دیدی مادر؟ از همان اول هم می‌گفتم که برای قاصدی ساخته شده‌ام.»
پدر فندقی گاهی اسبش را برای چرا به دشت می‌برد. یک روز، فندقی را هم با خود برد.
نزدیک ظهر، پدر گفت:
«پسرم، تو همین‌جا بمان و مواظب اسب باش تا من سری به خانه بزنم. زود برمی‌گردم.»
هنوز مدت زیادی نگذشته بود که دزدی از آنجا گذشت. اسب را دید که بی‌نگهبان در دشت می‌چرد؛ اما فندقی را که میان علف‌ها پنهان شده بود، نمی‌دید.
دزد بی‌درنگ روی اسب پرید و تاخت.
اما فندقی، که چابکی‌اش زبانزد بود، از دم اسب بالا رفت، از پشتش گذشت و خودش را به گوش حیوان رساند.
آرام و پیوسته چیزی در گوش اسب زمزمه کرد.
اسب دیگر به فرمان‌های دزد گوش نداد. هرچه دزد لگام را می‌کشید، اسب سرسختانه راه خودش را می‌رفت و با تمام سرعت به سوی خانه می‌تاخت.
وقتی اسب وارد حیاط شد، پدر با دیدن مرد غریبه بر پشت اسبش حیرت کرد.
در همان لحظه، فندقی از پشت اسب پایین پرید و همه‌ی ماجرا را برای پدر تعریف کرد.
پدر بی‌درنگ دزد را گرفت و تحویل مأموران داد. دزد هم روانه‌ی زندان شد.
چند سال بعد، در یکی از روزهای پاییز، وقتی فندقی بیست‌ساله شد، رو به پدر و مادرش کرد و گفت:
«پدر... مادر...
وقت آن رسیده که راهی دنیا شوم.
می‌روم تا ثروتمند شوم و روزی با دست پُر نزد شما برگردم.»
پدر و مادر با مهربانی به او نگاه کردند. ته دلشان باور نمی‌کردند این پسر کوچک بتواند چنین کاری انجام دهد؛ اما با این حال، با عشق بدرقه‌اش کردند و برایش آرزوی موفقیت داشتند.
آن شب، فندقی روی پشت‌بام رفت؛ همان‌جایی که هر سال دو لک‌لک لانه می‌ساختند.
لک‌لک‌ها خواب بودند.
فندقی آرام روی پشت لک‌لک نر خزید و با نخ ابریشمی نازکی خودش را به بال او بست. سپس میان پرهای نرمش خزید و همان‌جا خوابش برد.
صبح روز بعد، با فرا رسیدن سرمای پاییز، لک‌لک‌ها برای کوچ به سرزمین‌های گرم بال گشودند.
فندقی بر پشت لک‌لک، در آسمان اوج گرفت.
تا آن روز، فندقی چنین سفر شگفت‌انگیزی را تجربه نکرده بود.
لک‌لک‌ها پس از سفری طولانی به سرزمین‌های گرم جنوب رسیدند؛ جایی که هر سال، لک‌لک‌های بسیاری از گوشه‌وکنار جهان برای گذراندن زمستان در مردابی نزدیک پایتخت گرد هم می‌آمدند.
چند کشاورز که برای کار به آن حوالی آمده بودند، ناگهان چشمشان به موجود کوچکی افتاد که میان پرهای لک‌لک پنهان شده بود.
با ناباوری، او را برداشتند و همراه لک‌لک نزد پادشاه بردند.
پادشاه، همین که فندقی را دید، از دیدن آن موجود کوچک و شگفت‌انگیز به وجد آمد.
او را نزد خود نگه داشت و از همان روز، فندقی به یکی از نزدیک‌ترین هم‌صحبتانش تبدیل شد.
فندقی، با آن جثه‌ی کوچک، ذهنی تیز و زبانی سنجیده داشت.
هرگاه مسئله‌ای پیش می‌آمد، پادشاه نظر او را می‌پرسید و هر بار از پاسخ‌های خردمندانه‌اش شگفت‌زده می‌شد.
رفته‌رفته، اعتماد پادشاه به او چنان زیاد شد که در بسیاری از کارهای مهم کشور، پیش از هر تصمیمی با او مشورت می‌کرد.
محبت پادشاه روزبه‌روز بیشتر می‌شد؛ تا آنجا که روزی الماسی به او بخشید؛ الماسی که چهار برابر قد و قامت خود فندقی بود.
زمستان گذشت.
هوا رو به گرمی رفت و لک‌لک‌ها آماده‌ی بازگشت به سرزمین‌های شمالی شدند.
فندقی نیز تصمیم گرفت همراه دوستان پرنده‌اش به خانه بازگردد.
او الماس بزرگ را با روبانی محکم زیر گردن لک‌لک بست تا در طول راه آسیبی نبیند.
سپس هر سه راه خانه را در پیش گرفتند.
پس از روزها پرواز، سرانجام لک‌لک‌ها بر همان پشت‌بامی فرود آمدند که هر سال لانه‌شان را روی آن می‌ساختند.
فندقی روبان را باز کرد.
الماس سنگین با صدایی کوتاه روی زمین افتاد.
او برای آنکه کسی متوجه درخشش آن نشود، رویش را با شن و چند تکه سنگ پوشاند.
بعد با تمام توان به سوی خانه دوید تا پدر و مادرش را خبر کند.
خودش آن‌قدر کوچک بود که حتی نمی‌توانست الماس را از زمین بلند کند.
پدر و مادر با تعجب دنبالش آمدند.
وقتی چشمشان به آن الماس عظیم افتاد، خشکانشان زد.
آن را برداشتند و به خانه بردند.
پدر و مادر با افتخار به پسر کوچکشان نگاه کردند و گفتند:
«تو شاید به اندازه‌ی یک فندق باشی، اما کارهایی که انجام داده‌ای، از کار هر آدم بزرگی بزرگ‌تر است.»
آن‌ها پسرشان را با مهربانی در آغوش گرفتند و نوازشش کردند.
و از آن پس، فندقی و پدر و مادرش، در کنار یکدیگر، با آسایش و شادی زندگی کردند.
پایان
منبع:
متن انگلیسی داستان «The Hazel-nut Child» از World Stories Bank
برگرفته از: The Yellow Fairy Book، اثر Andrew Lang، 1894.
ترجمه و بازنویسی فارسی: شیما نصیری
