آیا تا به حال برای خودتان این سؤال را پرسیده‌اید که چرا با وجود اینکه بارها و بارها با سوزِ دل دعا کرده‌ایم، گویی پاسخ‌ها با تأخیر مواجه می‌شوند یا همان‌طور که می‌گوییم، «به گوش نمی‌رسند»؟
چرا باید دعا را در حال «اضطرار» بخوانیم؟
نوشته‌ی: پروفسور محمود صالحی‌راد
آیا تا به حال برای خودتان این سؤال را پرسیده‌اید که چرا با وجود اینکه بارها و بارها با سوزِ دل دعا کرده‌ایم، گویی پاسخ‌ها با تأخیر مواجه می‌شوند یا همان‌طور که می‌گوییم، «به گوش نمی‌رسند»؟
بسیاری از ما، دعا را با «اضطراب» می‌خوانیم، در حالی که خداوند از ما «اضطرار» می‌خواهد. این دو کلمه، تفاوتِ میانِ یک «تلاش پر زحمت» و یک «اجابت آرامش بخش» است. در این مقاله، قصد دارم با نگاهی به روان‌شناسی و معنویت، این مرز باریک اما حیاتی را برای شما روشن کنم.
البته شرط اول قدم آن است که مضطر باشیم.
اضطراب حال روحی و روانی انسان را متلاطم می‌کند.
با این وجود خداوند ما را در هر حالی که باشیم به سوی خودش فراخوانده است.
وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ ۚ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ
و پروردگارتان گفت: مرا بخوانید تا شما را اجابت کنم، آنان که از عبادت من تکبّر ورزند، به زودی خوار و رسوا به دوزخ درآیند.
آیه ۶۰ سوره غافر
وقتی شما با اضطراب دعا می‌کنید، در واقع دارید از ترسِ آینده یا از دردِ حال، به سمت خدا می‌دوید. در حالت اضطراب، ذهن شما دچار آشوب است و تمام تمرکز شما روی «خودتان» و «مشکلتان» است.
* تمرکز بر «منِ» آسیب‌پذیر: شما می‌گویید: «خدایا، من می‌ترسم این اتفاق بیفتد!» یا «خدایا، من نمی‌توانم این رنج را تحمل کنم!».
* انرژیِ پراکنده: در اضطراب، شما در حالِ جنگ با واقعیت هستید. انرژیِ دعای شما به جای اینکه به سمتِ عظمتِ خداوند برود، در تلاطمِ ترس‌های خودتان غرق می‌شود.
* نتیجه: شما در حالِ درخواستِ «امنیت» هستید، نه در حالِ وصل شدن به «منبع امنیت».
اما اضطرار، حکایتِ دیگری دارد. اضطرار یعنی رسیدن به نقطه‌ای که انسان می‌فهمد خودش هیچ قدرتی ندارد و تنها تکیه‌گاهش، هستیِ مطلق است. اضطرار یعنی رسیدن به مقامِ «بی‌کسیِ مطلق» در برابرِ «همه-چیزی بودنِ خدا».
* عبور از «خود»: در اضطرار، شما دیگر از ترسِ مشکل حرف نمی‌زنید؛ بلکه از عمقِ نیازِ خود به حضورِ خدا می‌گویید.
* یکپارچگیِ وجود: در اضطرار، «منِ» مغرور و «منِ» ترسیده، کنار می‌رود و تنها یک «نیازمندِ خالص» باقی می‌ماند.
* تمرکزِ مطلق: وقتی در اضطرار هستید، تمامِ هستیِ شما در یک نقطه (خداوند) متمرکز شده است. این یعنی رسیدن به آن سطح از تمرکز که در فلسفه، آن را «اتصالِ هستی» می‌نامند.
این حقیقت را در کلامِ خداوند و اهل‌بیت (ع) نیز می‌بینیم. خداوند در قرآن کریم صراحتاً می‌فرماید:
> «أَمَّن يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ»
> (آیا کسی که در حال اضطرار است، وقتی او را می‌خواند، اجابت می‌کند؟)
ببینید! خداوند صراحتاً می‌فرماید که کلیدِ اجابت، در «اضطرار» نهفته است. در روایات نیز آمده است که خداوند، صدایِ آن کسی را که در نهایتِ نیاز و بی‌کسی (اضطرار) به درگاه او آمده، بسیار نزدیک‌تر و شنیدنی‌تر می‌بیند.
برای اینکه دعاهای شما بویِ اجابت بدهد، این سه گام عملی را تمرین کنید:
1. تسلیمِ ترس‌ها: ابتدا باید اضطراب را از خود دور کنید. بپذیرید که کنترلِ جهان در دست شما نیست. وقتی پذیرفتید که «هیچ» هستید، اضطرابِ ناشی از تلاش برای کنترل، فرو می‌ریزد.
2. تغییر جهتِ نگاه: به جای اینکه بگویید «خدایا، این مشکل را از من بگیر»، بگویید «خدایا، من بدونِ تو هیچ هستم». تمرکز را از «مشکل» به سمت «خدا» ببرید.
3. حضورِ قلب: سعی نکنید فقط کلمات را تکرار کنید. در لحظه‌ی دعا، تمامِ وجودتان را در برابرِ عظمتِ خدا احساس کنید.
دوستان عزیز، اگر می‌خواهید دعاهایتان پاسخ شنیده شود، از حالتِ «مشتکی به خدا از سرِ ترس» (اضطراب) خارج شوید و به حالتِ «محتاج بودن به خدا از سرِ نیازِ هستی» (اضطرار) وارد شوید.
به یاد داشته باشید: دعا را برای فرار از ترس (اضطراب) نخوانید؛ دعا را از سرِ اشتیاق برای رسیدن به حقیقت (اضطرار) بخوانید.
منبع: آموزه‌های پروفسور محمود صالحی‌راد (فردای هستی‌شناسی و روان‌شناسی معنوی)
کلمات کلیدی:
اجابت دعا، تفاوت اضطراب و اضطرار، پروفسور محمود صالحی‌راد، روان‌شناسی معنویت، چگونه دعا مستجاب شود، معنویت اسلامی.
محمود صالحی راد مبدع هستی‌شناسی زنده، بنیان‌گذار مکتب زنده جهانی محمود صالحی راد و دانشگاه جهانی هستی‌شناسی زنده و صاحب صالحی‌رادنامه
