قطعاً اسم کلیه و پانکراس یا همان لوزالمعده را شنیدهاید. هر کدام از اینها فعالیتهای عجیب و غریب و خاصی دارند که کم و زیاد بودنش میتواند خسارتهای عجیبی به بدن بزند و روی صورت، بدن و زندگی ما تأثیر مستقیم بگذارد. قطعاً شنیدهاید که افرادی بعد از اینکه یک سن خاصی را پشت سر میگذارند دچار دیابت میشوند و میگویند به خاطر خوردن قند زیاد است. اما من متوجه شدم — و دانشمندان بزرگی که این را به من گفتند — که بیشتر از هر چیزی دلایل دیگری غیر از این دارد. اما دلیلش چیست؟ مهمترین دلیلی که باعث میشود پانکراس نتواند انسولین کافی — همان مادهای که میآید و قند خون را کم و زیاد میکند که به بدن فشار وارد نشود — تولید کند، چیزی که باعث میشود این ماده کم شود و پانکراس ضعیف شود، در واقع نگه داشتن زیاد از حد ادرار در بدن است. داستان از اینجا شروع میشود که ادرار حاوی مواد سمی و اسیدی است که میتواند برنده و نابودکننده باشد. شما صرفاً تصورش را بکنید که وقتی کلیه حجم زیادی از ادرار را تولید کرده، نمیتواند بیشتر از آن دفع کند، زیرا ما خودمان دستشوییمان را نگه داشتهایم. ادرار، آن ماده اسیدی، در کلیه و نزدیک لوزالمعده میماند و این اسید بالا سلولهای درونی را تخریب میکند؛ به مرور زمان، وقتی که انسان سنش بالا برود و پیر بشود و یا حتی در سنین کمتر، شاهد آن خواهد بود که ادرارش کمرنگ میشود. یعنی زمان کمی را و کمتر اوقات ادرار تیرهرنگ یا همان زردرنگ دارد؛ بیشتر اوقات ادرارش رنگ آب است. زیرا کلیه دیگر آب را فقط تحویل میدهد و نمیتواند به آن صورت که میتواند، مواد اسیدی و آلوده را در ادرار بریزد و رنگ آن را زرد کند. و اینجور میشود که عمومًا افرادی که به واسطه شغلشان یا هر چیز دیگری، جایگاهی که دارند، نمیتوانند زیاد ادرار کنند و ساعتهای طولانی نگه میدارند، این ماده سمی در بدن میماند و تجمع میکند و باعث تخریب این اعضای رئیسی بدن میشود. کار به جایی میکشد که تصورش را بکنید افرادی که قند دارند و به اصطلاح بیماری دیابت دارند، عمومًا انگشتان پاهایشان و یا قسمت زیادی از پاهایشان و یا عمومًا مشکلات دیگری دارند که مثلاً پاهایشان کبود میشود؛ زیرا قندی که مصرف میکنند نمیتواند دفع شود و آن ماده سمی در بدن میماند، تجمع میکند.
درود بر امام رضا که فرمود حتی اگر سوار بر شتر هم بودی، پیاده شو و ادرارت را بکن و نگه ندار. و خداوند بزرگی که توصیه کرد که نماز شب را بخوانیم، زیرا این بیدار شدن باعث گردش خون در بدن و دفع شدن ادرار و سلامت بدن میشود. و خدای بزرگی که فرمود پنج وعده نمازتان را بخوانید و قبل از این که نماز بخوانید ادرار را انجام دهید تا بدنتان پاک شود و بعد نماز بگذارید. ای کاش بیشتر عمل بکنیم به توصیههای دین اسلام که بدن خودمان را حفاظت میکند. بله، اسلام آمد تا راز حفظ سلامت جسم در دنیا و آخرت را به ما بیاموزد. اما در واقع در دنیای امروز درمان خاصی برای کلیهها و درمان خاصی برای پانکراس وجود ندارد؛ صرفاً یک سری پیشگیریها و توصیههایی را میتوانیم انجام بدهیم.
یکی از وسایلی که میتوانیم انجام بدهیم، حدیثی است که از امام صادق فرموده شده که سنجد را بخورید که برای درمان کلیهها و ادرار مفید است. و در حدیث دیگری هم از آقا امام صادق آمده که سیب بخورید که اگر میدانستید در سیب چه میوهای هست یا چه خاصیتهایی دارد، فقط خودتان را و بیمارانتان را با سیب درمان میکردید. در داخل پرانتز بگویم که سیب را وقتی رنده میکنید بهترین حالت است که بیشترین ویتامین به آن میرسد و اگر بیشتر بجوید، خاصیتهای بیشتری از آن به بدن میرسد. و در نکتههای بعدی، خوردن کشمش روزانه و ناشتا در توصیههای امام علی است که خون را زیاد میکند و زیاد شدن خون قطعاً همان چیزی است که باعث گردش خون در کلیهها و مجاری بدن میشود. اما فارغ از همه اینها توصیه میشود زیاد خودتان را تشنه نگذارید و اگر تشنگی از حد بگذرد ممکن است کلیهها کوچک شود. بیش از حد هم نباید آب بخورید که ویتامینهای بدن را بیش از حد دفع نکند. همین دانشمندی که این نکته را به من گفت، این را هم به من گفت که هم حدیثش را داریم و هم علم ثابت کرده که ایستاده و سریع آب خوردن ضرر زیادی به پانکراس میرساند. پس سعی کنید بنشینید و با آرامش و آرامآرام آب بنوشید و حالا هر نوشیدنی دیگری. فارغ از همه این مسائل باید این را در نظر بگیریم که این خوراکیها علمی ثابت نشده، اما قطعاً بیتأثیر نیست. خوردن بورانی یا همان ماست و اسفناج، خوردن کدو و خوردن ماست ترشیده که اینها میتواند بر بهبود بدن تأثیر بگذارد.
اما داستان از این قرار است که ما یک سری خوراکیها را نباید بخوریم. مثلاً خوردن یک سری خوراکیها برای ما مجاز نیست. مردم فقط میبینند که افرادی که قند بالایی دارند یا چربی بالایی دارند یک سری خوراکیها را نمیخورند، اما حتی افراد سالم هم باید بپرهیزند. بگذارید مثال بزنم. خوردن شیرینیجات، قند و حتی شیره انگور و حتی بعضی از میوههای شیرین ظاهراً برای افراد سالم هیچ ایرادی ندارد؛ همه اینها را میتوانند بخورند. اما افرادی که این بیماریها را دارند و کلیه و پانکراسشان اشکال پیدا کرده، هر کدام از این میوهها را بخورند، حتی کمترین قند هم داشته باشد، بدنشان دچار مشکل میشود. در جایی که خوردن این میوههای قنددار برای بدن ضروری است، زیرا انسان با قند زنده است و این انرژی یعنی همان قند. پس باید چه کار کنیم؟ مشکل از چیست؟
در تعریفی شنیده بودیم که فرض بکنیم پانکراس هر روز میتواند حدود ده واحد — بر فرض مثال — سعی و تلاش بکند و انسولین تولید بکند، اما شما نباید از تمام واحدهای آن استفاده ببرید؛ باید از واحدهای کمتری از آن استفاده ببرید تا استراحتی داده باشید به پانکراس. مثلاً اگر یک جعبه شیرینی و کیک را جلوی شما گذاشتند، آن را یکباره نخورید؛ سعی کنید در وعدههای مختلف در روزهای مختلف بخورید، حتیالمقدور. و یا اگر گفتند که باید چیاینچیزها بخوری، سعی کن شیرینیجات طبیعی را بخوری، مثلاً شیره انگور یا میوهها. زیرا خداوند یک جوری طراحی کرده که اولویت بر این است که ما این محدودیت استفاده را برای غذاهای با ارزش غذایی بالا استفاده بکنیم، نه غذاهای با ارزش غذایی پایین مثل شیرینیجات با قند فراوان یا نوشابهها.
اما فارغ از همه این مسائل، خوردن میوهجات بسیار توصیه شده. در حدیثی از امام رضا داریم که ایشان پای سفره غذایی که سبزی در آن نبوده نمینشستند. پس یعنی خوردن سبزیجات — خصوصاً سبزیجات خام و پخته فرق نمیکند — خیلی توصیه میشد. خوردن میوهجات خام هم همینطور خیلی توصیه میکنند که زیاد بخوریم این میوهجات را، زیرا میوهجات هم اسیدی هستند، هم خوشمزه و هر چیز دیگری، و باعث میشود که گردش خون در بدن فراوان شود و به صورت طبیعی این چرخش به وجود بیاید. خوردن روغنها، نمکها و شکرها حتیالمقدور به محدودیت برسد؛ این بهترین توصیه است.
اما در مورد ورزش، ورزشهای سنگین اصلاً توصیه نمیشود، زیرا بدتر بدن را تحت فشار قرار میدهد. اما نرمشها و حرکات کششی بسیار توصیه میشود. و در کنار همه اینها خواب کافی هم ارزش بالایی دارد، اما نه خواب طولانیمدت، زیرا این خودش باعث میشود تجمع ادرار در بدن بیشتر شود؛ بلکه خوابهای میانهمیانه، میانروز را مثلاً بخوابیم. از همه اینها گذشته، یکی از نکاتی که خیلی ارزشمند است پیادهروی است، آن هم به صورت محدود، و بیشتر حرکات کششی انجام بدهیم و حرکات پرشی، نرمشی و سبک که گردش خون را در بدن زیاد میکند.