محمدرضا جعفری

پررنگ کردن نقش مردم به شکل فرد-فرد یا به صورت انفرادی در تحولات طبیعت و تخریبی که محیط زیست و اکولوژی در سطح جهانی با آن روبروست نادیدهگرفتن همهی فرآیندهای ساختاری است که در نهایت به شکلها و نمودهای گوناگون به اضمحلال و از بین رفتن تعادل اکولوژی منجر میشود. مخاطب قراردادن مردم بدون آنکه حرفی از نقش ابرشرکتهای سرمایهداری، مصرفگرایی و جهانیشدن در انتشار گازهای گلخانهای و تغییر اقلیم و تغییر شکل طبیعت به میان آید سادهسازی، تقلیل و انحراف از اصل و اساس روندهای مخرب در نظام سیاسی-اقتصادی جهانی است. اغلبِ فعالان محیط زیست در ایران همپای جریانهای اصلی و رسانهدار محیط زیستی در دیگر کشورها همواره با نادیدهگرفتن عوامل ساختاری و نقش شیوهی تولید مبتنی بر خلق ارزش و سود که تمامیِ عرصههای طبیعی و زیستی را در راستای رشد نامحدود به شکل کالا وارد روند تولید میکند، وجدان انسانی را هدف قرار میدهند و با مسئول دانستن مردم راهحلهای پیشپا افتاده را ناجی زمین جا میزنند و به این ترتیب نقش هیاتهای مدیره، سرمایهگذاران و سرمایهداران و دولتهای حامی آنها را میپوشانند.
بر پایهی آمار، نه «بشقابهای مردم» که 100 ابرشرکت، عمدتاً شرکتهای استخراج و پالایش نفت و گاز مسئول 70 درصد انتشار گلخانهای در طول تاریخِ صنعتیشدن بودهاند (نشریه تغییر اقلیم به نقل از تسنیم). از این میان، تولید انرژی با 35 درصد، تولید صنعتی با 18 درصد و حمل و نقل با 14 درصد در انتشار گلخانهای سهم داشته و کشاورزی 14 درصد و جنگلزدایی 10 درصد از دیگر عوامل موثر در انتشار این گازها بودهاند(GIEC 2014 به نقل از سایت رادیو فرانسه). بنابر آمار ارائه شده از سوی "موسسه منابع جهانی(WRI)" و "هیئت بین دولتی تغییرات آب و هوایی(IPCC)" صنعت دامداری مسئول 5.1 درصد از انتشار گازهای گلخانهای است (زیستنیوز).
در کنار این مطابق برآورد مرکز آمار ایران، سرانه مصرف گوشت قرمز در میان ایرانیان از ۸.۷ کیلوگرم در سال ١٣٩٠ به حدود شش کیلوگرم در سال ١٣٩٦ رسیده است. در مقایسه لازم است اشاره شود در حال حاضر، مردم کشورهای در حال توسعه سالانه حدود ۳۲ کیلوگرم گوشت مصرف میکنند ولی این میزان در کشورهای توسعه یافته ۸۰ کیلوگرم است (یورونیوز). به گزارش نشریه Global Change Biology، حوزه دامداری مسئول بهوجود آمدن۲۳ درصد گرمایش زمین است (دویچهوله).
این آمار و ارقام نشان میدهد اگرچه اقدامات فردی و آگاهیسازی عمومی مهم است اما نمیتواند جای نقد و جایگزینی ساختار سودمحور و اقتصادِ مبتنی بر رشد نامحدود را بگیرد. اقدامات فعالان محیط زیست میبایست کلانساختارها را هدف قرار دهد و چشماندازی بگسترد برای تغییراتی کلان. راهحلها تلفیقی از تغییرات بنیادین در همهی عرصههاست. بدون توجه به فرآیند جهانیسازی و شیوهی تولید، فعالان محیط زیست با فردی نشان دادن تخریب محیط زیست تنها کار خود را راحت کرده، ژست حق به جانبگرفته و مسئولیت اجتماعی خود را انجام شده تلقی میکنند غافل از اینکه با ایجاد آگاهیِ کاذب و رواج شیوههای جزئینگر، فشاری بر شرکتهای صنعتی، نفتی و پتروشیمی، حمل و نقل و تولیدی برای تغییر مکانیزمها و هدفگذاریِ تولید وارد نمیشود. و چه دوستی بهتر از این فعالان برای آن شرکتها!