زیاد کارکردن در فرهنگ ما معمولا نشانه تعهد و جدیت حساب میشه. کسی که مرخصی نمیگیره و تا دیروقت مشغوله تحسین میشه، حتی وقتی این سبک زندگی سلامتی و کیفیت تصمیمهاش رو از بین میبره. به همین دلیل اعتیاد به کار برخلاف بسیاری از اعتیادهای دیگه، بهراحتی پنهان میمونه.
این نوشته درباره رابطه کار و استراحته: چرا اضافهکاری رو ارزشمند میدونیم، چرا استراحتکردن برامون عذاب وجدان میسازه و چطور میشه بهجای انجام همه کارها، روی کارهایی تمرکز کرد که بیشترین ارزش رو ایجاد میکنن.

قبل از اینکه این اپیزود رو شروع کنم بگم که کم کم داریم وارد ۵ سالگی کارکست میشیم و باهمدیگه داریم فصل ۵م رو شروع میکنیم. ازتون ممنونم که توی تمام این مدت کنار ما بودید، بهمون محبت زیادی داشتید. واقعا باورنکردنیه برای من که اون پروژهای که من توی شروع قرنطینههای کورونا شروع کردم، ۵سالی ازش گذشته و روزانه هزاران نفر به حرفهایی که داریم اینجا میزنیم گوش میکنن. خلاصه که این پادکست بدون لطف و محبت شما امکان پذیر نبوده و مایهی افتخار ماست که شما بهش گوش میکنید.
این اپیزود نتیجهی نیاز شخصی من به استراحته. به دور و بر خودم که نگاه میکنم، اکثر آدمایی که میبینم بخش بزرگی از زندگیشون رو به کار کردن میگذرونن و از اونجایی که هم کار کردن چیز ارزشمندیه توی فرهنگ ما و هم اینکه اوضاع اقتصادیمون چندان جالب نیست، اکثر آدمایی که میبینم به اصطلاح Burn out شدن. یعنی انگار انقدر خستهن که مغزشون نیمسوز شده. اکثر آدمایی که میبینم هم از جمله خودم حتی، خیلی وقتا متوجه نمیشیم که انقدر به خودمون فشار آوردیم که بخش زیادی از توانایی کار کردنمون رو از دست دادیم و فکر میکنیم جواب درجا زدنمون ساعتهای بیشتری رو به کار کردن گذروندنه. یعنی از بیرون که نگاهش میکنی، قشنگ میبینی که چقدر توی این ساعتها میشه کارهای بیشتری رو به نتیجه رسوند، ولی انگار از دسترسمون خارجه این قضیه.
این شد که من رفتم سراغ این مقالهها که درمورد خستگی و کار و استراحت صحبت کنم، چون واقعا میبینم که خیلیامون بهش نیاز داریم. میگم مخصوصا خودم. حالا دیگه این مقدمه رو طولانی نکنم، فقط بگم که توی این ایپزود ما از ۲ تا مقاله از مجلهی هاروارد بیزنس ریویو استفاده کردیم که توی سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۵ منتشر شدن و دیگه چون تعداد زیاده نویسندههاشون رو معرفی نمیکنم. مقالهی اول میره سراغ اینکه اصلا چی میشه که ما فکر میکنیم زیادی کار کردن ارزشمنده، بعد یه تعدادی راهحل و اینها بهمون نشون میده. بعد هم میریم سراغ یه مقالهای در مورد اینکه چرا خیلی از آدما فکر میکنن همهی کارا رو باید خودشون انجام بدن و چجوری میتونیم انتخاب کنیم که کدوم کارها رو خودمون انجام بدیم و کدومها رو به دیگران محول کنیم.
دیگه بریم سراغ اینکه ببینیم این مقالهها چی میخوان بگن.
نویسندهی مقاله اول حرفش رو با یه آمار از آمریکا شروع میکنه. میگه که حدود نصف آدمایی که توی آمریکا کار میکنن، از همهی روزهای مرخصی سالیانشون استفاده نمیکنن. وقتی ازشون میپرسن که خب دلیلش چیه؟ اکثرا یا میگن کلی کار داریم که باید انجام بدیم، یا میگن اگه مرخصی بگیریم از کارامون عقب میفتیم و دیگه نمیشه به این راحتی جمعش کرد، یا اینکه میگن برامون راحت نیست به همکارامون بگیم که بخشی از کار مارو هم انجام بدن وقتی که نیستیم. ولی چیزی که حتی از این مهم تره اینه که اکثر ما ترجیح میدیم که سرمون زیادی شلوغ باشه نه اینکه سرمون خلوت باشه! وقتی که سرمون با کار شلوغه یه جورایی حس ارزشمند بودن میکنیم، و وقتی که کار نمیکنیم انگار کمتر احساس میکنیم که ارزشمندیم. یعنی یه جورایی انگار با کار کردن هم به خودمون هم به دیگران اثبات میکنیم که آدم ارزشمندی هستیم.
ما توی اپیزودهای مختلف در مورد همین احساس ارزشمند بودن به شکلهای مختلف حرف زدیم. به شکلهای مختلف گفتیم چقدر مهمه و خلاصه اینکه اگه ما هویتمون رو از اینکه چقدر کار میکنیم بگیریم، این باعث میشه که هرچقدر هم که کار کنیم به نظرمون کافی نباشه. این حس غرق کردن خودمون توی کار باعث میشه که استرس کمتری داشته باشیم، حس ناکافی بودنمون کم بشه و کمتر احساس تنهایی، غم و خالی بودن بکنیم. ما از اینکه حوصلمون سر بره وحشت داریم و به هرشکلی که شده ازش فرار میکنیم، حتی وقتایی که از کارمون لذت نمیبریم یا خیلی انگیزهای برای انجام دادنش نداریم، بازم اکثرا حس میکنیم که وقتی کار میکنیم استرس کمتری داریم تا اینکه یه کار دیگه بکنیم.
یه دقیقه شما به حرفی که زدیم دوباره فکر کنید. کار کردن باعث میشه که استرس کمتری داشته باشیم، حس ناکافی بودن کمتر سراغمون بیاد و کمتر احساس تنهایی و غم کنیم. من الان اگه به جای کار کردن میگفتم مواد مخدر، این جمله کامل معنی داشت. پس وقتی میگن workoholism، اعتیاد به کار کردن، خب همون خواص اعتیاد رو هم داره این قضیه. حالا الان شما ممکنه بگید خب الان تو داری میگی که یه چیز شبیه مخدر پیدا کردیم، که نه تنها اعتیاد نیست، بلکه بابتش بهمون پول هم میدن، الان اصلا مشکلش چیه که من زیاد کار کنم؟
مشکل از اونجایی میاد که کار کردن زیاد، اولش باعث میشه علاقهمون به کاری که انجام میدیم کم بشه، بعدش باعث میشه که عملکردمون کم و کمتر بشه، و در نهایت Burn out بشیم، یه جورایی مغزمون انگار نیمسوز شده، فکر کنم تجربهش رو داشته باشید فراتر از این حرفا، همون ۵۵ ساعت کار در هفته که اول اپیزود گفتم باعث مشکلات قلبی و سکته میشه. یعنی این اعتیاد به کار نه تنها از نظر روانی خواص اعتیاد گونه داره، بلکه از نظر فیزیکی هم خواص اعتیاد گونه داره! دوتا فرق اساسی فقط با اعتیادهای دیگه داره که هرجفتشون هم یه جورایی هم راستائن. یکی اینکه خب بابت این اعتیاد بهمون پول میدن، و از اونجایی که بیشتر پول درآوردن توی جامعه چیز خوبیه، جامعه هم تشویقمون میکنه و بهمون نمیگه معتاد. حالا اون ارزش فرهنگی کار کردن برای ما هم کنار این قضیه میاد. نابرده رنج گنج میسر نمیشود و اینا.
غلط نیستا، تلاش باید کرد حتما، ولی ضرر خودش رو هم داره. وقتی یکی بیاد سروقت ما بگه چرا انقدر کار میکنی، احتمالا جوابامون از این جنسه که چمیدونم من کارم رو خیلی دوست دارم، مثل تفریح میمونه برام، اینکه به دیگران کمک کنم برام خیلی ارزشمنده، ولی ته داستان باید متوجه بشیم که مادهی مخدری که برای خودمون انتخاب کردیم، اسمش کاره!
خلاصهی داستان، این بحث رو ببندیم بریم سراغ راه حل ها، اینکه چطوری میتونیم با این اعتیاد خودمون به کار مواجه بشیم.
اولین قدم اینه که ببینیم اصلا چقدر این اعتیاد، این حس استرس که از کار نکردن توی ما هست، قویه. چیزی رو که نشناسیم و حس نکنیم رو خب معلومه که نمیتونیم کنترل کنیم. باید چندتا تا سوال از خودمون بپرسیم.این سوالا چیه حالا؟ اینکه اصلا وقتی ساعتهای طولانی کار میکنیم چقدر تمرکز داریم؟ چقدر احساس خستگی میکنیم؟ تاثیر این کار کردن روی مود و احساسمون چیه؟ این حجم کار کردن ما چه تاثیری روی اطرافیانمون گذاشته؟
لازمه که وقتی به این سوالها جواب میدیم یه مقدار بدبین باشیم به شرایط، چون گفتیم دیگه ما توجیه میکنیم خودمون رو که کار درست اینه. بعد از اینکه به سوالها جواب دادیم و تازه میتونیم ببینیم که خب چقدر به خودمون فشار اضافه آوردیم. قدم اول برای کم کردن این فشار اینه که ورزش کردن و خوابیدنمون رو درست کنیم. اکثر آدما به بیش از ۷ ساعت خواب نیاز دارن، پس باید اول خوابمون رو درست کنیم. حواسمون باشه که به اندازهی کافی بخوابیم، به خودمون قول بدیم که کم نمیخوابیم. بعد از اون هم باید ورزش کردن رو وارد برنامهمون بکنیم. روزی ۲۰ دقیقه، نیم ساعت. اینم باید از جنس به خودمون قول دادن باشه. اگه یه روتینی از ورزش کردن هرچقدر هم کوتاه که باشه اضافه کنیم به زندگیمون، خیلی به اینکه جلوی زیادی کار کردن رو بگیره کمک میکنه.
قدم سوم اینه که یه کاری رو توی زندگی پیدا کنیم که عمیقا بهمون احساس خوشحالی میده. این کاره باید یه چیزی باشه که باعث بشه شدیدا احساس آزادی از فشار کاری که بهمون وارد میشه رو باهاش بکنیم. حالا این ممکنه برای هرکسی یه چیزی باشه. نویسنده میگه مثلا من تنیس بازی میکنم، یا ممکنه مثلا مدیتیشن باشه برای یه نفر، برای خود من مدیتیشن چیز واقعا جالبیه، باعث میشه که احساس کنم کنترل خودم رو بدست آوردم و احساس رهایی بهم دست بده. میگه مهم نیست اون کاره چیه، هرچی که هست براش برنامهی مشخص داشته باشید و توی برنامهریزی روزانتون براش وقت مخصوص داشته باشید.
در نهایت باید حواسمون به بدنمون باشه. اینکه بعد از اینکه ساعتها کار میکنیم چه احساسی بهمون دست میده. یا کلا توی بدنمون چه حسی داریم. آدمیزاد شبیه کامپیوتر درست نشده که بتونه ساعتهای زیاد و بدون استراحت کار کنه. ما نیاز داریم حداکثر هر ۹۰ دقیقه یکبار استراحت کنیم. اگه حواسمون به بدنمون باشه، اصلا خودش بهمون میگه که الان خسته شدیم و باید استراحت کنیم. یه کاری که من بعضی وقتا انجام میدم و خیلی کمکم میکنه اینه که وقتی میشینم سر کاری، یه تایمر ۴۵ دقیقهای یا یه ساعته میذارم و حینش هم دست به گوشیم نمیزنم و وقتی هم که تایمر زنگ خورد، بلند میشم میرم یه مقدار استراحت میکنم. اینطوری خودم تونستم تا حدی کنترل کنم که فشار اضافی که باعث خستگی شدید میشه به خودم نیارم.
خب این پس بخش اول حرفمون، اینکه حواسمون به خودمون باشه و استراحت کنیم. حالا توی بخش بعدی اپیزود میخوام برم سراغ یه مقالهای در مورد اینکه آقا حالا استراحت به کنار، چطوری کارهایی که میخوایم بکنیم رو انتخاب کنیم که به خودمون فشار اضافی و الکی نیاریم!
مقالهی دوم حرفش رو اینطوری شروع میکنه که میشه شرکتها و تیمها رو گسترش داد، ولی هر آدمی یه حد محدودی از توانایی داره. ۲۴ ساعت روز رو که نمیشه زیاد کرد. دوباره این مقاله هم روی حرفای قبلیی که زدیم تاکید میکنه، میگه ببینید شما اگه ساعتهای بیشتری رو کار کنید توی بلند مدت کمتر کار خواهید کرد و خب این از دو جهت بده دیگه، هم کم کار میکنیم هم بیشتر خسته میشیم. حالا خلاصه. نویسندهها میخوان بهمون یاد بدن کار کردن خودمون رو چطوری مدیریت کنیم که بهتر کار کنیم. با یه تئوری قدیمی شروع میکنن به اسم تئوری comparative advantage. ترجمهش میشه مزیت نسبی. اگه مثلا عبارت competitive advantage رو شنیده باشید، این هم خیلی معنی مشابهی داره.
این تئوری رو یه آقایی درست کرده به اسم دیوید ریکاردو، توی قرن ۱۹ میلادی. سال ۱۸۱۷، به شمسی بگیم ۱۲۰۰ شمسی مثلا، اون حدودا، میشه حوالی زمان ۱۳-۱۴ سال قبل از به سلطنت رسیدن ناصرالدین شاه! حالا این آقای اقتصاددان چی میگه؟ میگه کشورها باید فقط کالاهایی رو صادر کنن که نسبت به کشوری که کالا رو بهش صادر میکنن، توش بهتر هستن. مثلا پرتغالیها شراب میبرن به انگلیس چون هوای آفتابی پرتغال باعث میشه انگورهای خوبی عمل بیاد، ولی اگه بخوان شراب به ایتالیا صادرکنن، فایده نداره، اونا خودشون انگورهای خوب دارن. همون زیره به کرمون بردن دیگه. خب اینکه خیلی بدیهیه، آدم با خودش ۳۰ ثانیه فکر کنه، متوجه قضیه میشه، ربطش به ما و کار کردن چیه؟
مسئله اینه که اکثر ماها مخصوصا اگه کارمون مدیریت دیگران باشه، میایم کارها رو از مهم به کم اهمیت مرتب میکنیم، بعد مهم ها رو هرچقدرش رو که بشه توی برنامهی خودمون جا میدیم، بقیه رو میدیم به آدمای دیگه. مسئله اینجا اینه که ما آیا برای انجام مهمترین کارها نسبت به بقیه مزیت نسبی داریم؟ یا به عبارت دیگه، هرکسی توی تیم باید اونکارایی رو بکنه که بقیه نمیتونن انجامش بدن. اگه حالا اینکارا تموم شد، بعدش میشه کارهای دیگه رو هم قبول کرد. ولی وقتی یه کاری هست که مثلا فقط مدیر ارشد فلان تیم میتونه انجامش بده، حتی اگه مهمترین کار نباشه هم احتمالا منطقیه که همون آدم انجامش بده. حالا توی این مقاله نویسندهها هی میان از تجربیات خودشون توی شرکتهای بزرگ برای ما تعریف میکنن که ببینیم اون مدیران ارشد چقدر توی این کار بد بودن.
مثلا میگه ما توی شرکت P&G رفتیم سال ۲۰۰۰ که بهشون کمک کنیم. چون شاید ما توی ایران نشناسیم این شرکت رو یه سری برندهایی که ازشون میشناسیم رو بگم. مثلا ژیلت، تاید، براون، اورال بی، کرست، هد اند شولدرز. زیاده برنداشون. اینا توی سال ۲۰۰۰ بعد از ۶ ماه از گذشت سال به اهداف درآمدیشون نرسیده بودن و ارزش این شرکت توی بازار سهام هم توی ۶ ماه نصف شده بود. یکی از نویسندههای این مقاله رو سال ۲۰۰۰ میکنن مدیرعامل این شرکت، و تا سال ۲۰۰۹ هم مدیرعامل میمونه. بعد دوباره میره، سال ۲۰۱۳ برش میگردونن که تا ۲۰۱۵ مدیرعامل باشه.
اون یکی نویسنده هم یه کوچولو بخوایم معرفیش کنیم، رئیس بیزنس اسکول دانشگاه تورنتو بوده، و این دانشگاه توی سال ۱۹۹۸ که این آقا میشه رئیسش یه جای نسبتا درب و داغونی بوده، مهمترین چیز توی بیزینس اسکول ها اعتباره و شبکهی فارغالتحصیلها که این دانشگاه توی جفتش اوضاعش خراب بوده. اوضاع انقد خراب بوده که بین مردم به جای دانشکدهی مدیریت معروف بوده به دانشکدهی سو مدیریت!
این آقای مدیرعامل P&G به دیگرانی هم کمک کرده که شرکتشون رو نجات بدن و اون آقای مدیر دانشکده مدیریت هم مشاور اون مدیرعامل جادویی لگو بود که ازش حرف زدیم. خلاصه توی این اپیزود اینا هم خاطرات خودشون رو میگن، هم اون کسایی رو که بهشون کمک کردن. خلاصهی حرفشون ۴ تا قدمه برای اینکه بتونیم برنامهی کاریمون رو مرتب کنیم. اول میگه باید کارها رو حذف کنیم. بعد کارای جدید اضافه کنیم.
خب بریم سراغ قدم اول. حذف کردن کارهایی که توشون یه مزیت قطعی نداریم. وقتی راجر رئیس دانشکده مدیریت دانشگاه تورنتو میشه، همه بهش میگن ببین وظیفهی اصلی رئیس دانشکده اینه که استادهای خیلی عالی استخدام کنه و تو باید توی تمام مراحل استخدام کردن استادها درگیر باشی. این یه نمونه از کارهاییه که بهمون میگن لازمه انجام بدی. به اکثر مدیرها میگن شما لازمه فلان کار رو انجام بدی چون این روشیه که ما همیشه اینجا داشتیم. ولی خب راجر میدونست برای اینکه این دانشکدهی سو مدیریت رو جهتش رو عوض کنه، نمیتونه که مثل نفرهای قبلی خودش کار کنه. رئیس دانشکده ۵۰ روز از سالش رو بیش از ۲ ماه کاری رو همیشه درگیر استخدام استادهای جدید بوده و راجر با خودش میبینه این معاونی که داره آدم بسیار تواناییه و میتونه استعدادهای استادهای جوون رو به خوبی ببینه و از نظر علمی هم آدم خیلی قوییه.
ولی برای اینکه این کار استخدام رو بده به معاونش باید اول رئیس کل منابع انسانی دانشگاه رو متقاعد میکرده که بذاره معاونش اختیار کامل در این زمینه داشته باشه. علاوه بر این لازم داشته با معاونش جلسه بره تا باهم به این نتیجه برسن که برای تغییراتی که میخوان توی دانشکده ایجاد کنن نیاز به چه جور آدمایی دارن. چطوری میخوان فرآیند استخدام رو عوض کنن که مناسب این فضای جدیدی که میخوان بسازن باشه. از اون طرف آقای AG که مدیر عامل P&G شده بوده هم یه مشکل نسبتا مشابهی داشته. بار دوم که برش میگردونن توی سال ۲۰۱۳، میاد میبینه اون شرکتی که ساخته بوده حسابی بهم ریخته زیر نظر مدیرعامل قبلی و شرایط خوب نیست.
از اون ور اوضاع شرکت توی بازار سهام بد بوده و مثل اکثر شرکتها وقتی اوضاع خراب میشه از مدیرعامل انتظار دارن که با سهامدارهای اصلی صحبت کنه و متقاعدشون کنه که شرکت توی مسیر درستیه. این آقای AG میبینه که خب مدیرارشد مالیی که خودش استخدام کرده بوده هنوز توی شرکته و توی دوره قبلی تمام این مدت رو کنارش بوده و اگه ازش مسلطتر نباشه در زمینهی مالی، هم اندازهی خودش مسلطه. میدونسته از نظر تواناییهای صحبت کردن و متقاعد کردن هم این آقا کارش رو بلده و میتونه با سرمایهگذارها و خبرنگارها خوب کنار بیاد. بعد تازه این کار رو یه مدت کوتاهی که بسپره به این مدیرمالیش کلی تجربه به دست میاره این آقا که جاهای دیگهی شرکت هم بدردشون میخوره. این میشه که با محول کردن این کار به معاون مالیش، یه بخش زیادی از کارهایی که لازمه انجام بده رو از روی دوش خودش برمیداره.
گفتم هرکدوم اینا به یه شرکتی هم کمک کردن در این زمینه که توی مقاله نوشتنش. آقای AG به شرکت FIGS کمک میکرده مدتی. میگه اینا یه جلسهای داشتن ۳شنبه ها که همیشه مدیرعامل مسئول برگذاریش بود و خود مدیرعامل اصلا این رو ایجاد کرده بوده. هدفش این بوده که یه طوری فرهنگ سازمانی رو باهاش بهتر کنه و خیلی هم موفق بوده. وقتی خب این آقای AG که میاد بهش میگه ببین، تو مدیران خوبی داری که از اینجا میتونن این کار رو از تو تحویل بگیرن و بسیار مناسب اجراش کنن. اینطوری مدیرعامل میتونه فقط توی وقتهای حیاتی این جلسه رو مدیریت کنه و یه طوری موقعیت خودش رو برای بحران حفظ کنه تا وقتی شرایط سخت میشه با برگشتن خودش به جلسه همه بدونن که کار چقدر جدیتر شده توی این موقعیت شرکت.
توی لگو هم که راجر کمکشون میکرده، همون رئیس دانشکده مدیریت تورنتو، دوباره یه چیز اینطوری وجود داشته. مدیرعاملا همیشه توی جلسات هیئت مدیرهی تمام شرکتهای زیرمجموعهی لگو شرکت میکردن. اینا خیلی تعدادشون زیاد بوده و همش جلسه پشت جلسه بوده. این رو هم میذارن کنار براش از آدمای دیگهی سازمان استفاده میکنن.
پس این قدم اول اینکه ببینید چه کاریه که شما قطعا بهتر از دیگران انجامش نمیدید و سعی کنید بذاریدش کنار.
حالا قدم دوم، کارهایی که یه کمی بهتر از دیگران انجامشون میدید رو هم باید بذارید کنار.
وقتی که کارایی که میکردیم و هیچ مزیتی نسبت به دیگران توشون نداشتیم رو گذاشتیم کنار، قدم بعدیش میشه اینکه، بیایم کارهایی رو که فقط تا یه حد نسبتا کمی توشون از بقیه بهتریم رو کنار بذاریم. مثلا برای آقای AG که مدیرعامل P&G بود این نوع کار، جلسات تحلیل برند بود. حالا اینا چه جلساتی بودن؟ جلساتی که توشون میومدن متنهایی که برای تبلیغات بوده رو بررسی میکردن، یا خود فرم و ظاهر تبلیغاتشون رو چک میکردن. همیشه توی P&G مدیرعامل توی این جلسات شرکت میکرده. این آقای AG متخصص مارکتینگ بوده اصلا و خب خیلی هم همه برای نظرش ارزش قائل بودن چون کارش رو خیلی خوب بلد بوده، ولی با خودش میگه که من اونقدری از بقیه بهتر نیستم که بخوام وقتم رو اینجا بذارم. این میشه که کلا از این جلسات خودش رو حذف میکنه.
میگه تازه این احساس اعتماد رو که مدیرهاش ازش میگیرن، باعث میشه که بهتر از قبل هم کار بکنن، چون اعتماد به نفسشون بیشتر هم شده بوده.
برای راجر توی مدیریت دانشکده مدیریت تورنتو چیزی که تصمیم گرفت وقت کمتری براش بذاره امور مالی بود. برای مدیرای قبل از خودش این هم حدود ۲ ماه کاری از سال رو میگرفت. یه مدیر ارشد اجرایی داشته که خیلی آدم کاردرستی بوده و راجر میبینه این تواناییش اینجا داره به درستی استفاده نمیشه ، این میشه که بهش میگه بیا بحثهای مالی رو بذاریم زیرمجموعهی تو. اولش این مدیر اجراییه، ناراحت میشه، فکر میکنه راجر براش بحث مالی مهم نیست، و میخواد کلا یه سری کار بی اهمیت رو بندازه رو دوش معاونش. راجر بهش میگه از قضا بحث مالی برای من خیلی مهمه، من میخوام اصلا مدلی که پول جمع میکنیم برای دانشکده رو عوض کنم، ولی میخوام من برم دنبال پول، تو پول رو مدیریت کنی.
این میشه که توی ۶ ماه اول یه وقت حسابی میذاره با این مدیراجراییش که راه و چاه کار بیاد دستش، بعدش دیگه در طول سالهای بعدی کمتر از ۵ روز در سال رو به بحثهای مالی اختصاص میداده. اینم پس یه نمونهی دیگهی این داستانه.
مسئله توی لگو از جنس منابع انسانی بوده. خانوادهی مالک لگو براشون خیلی مهم بوده که بهترین مدیرهای دنیا رو داشته باشن و شرکت یه طوری باشه که هر مدیر ارشدی از شرکت میره بیرون، یه نفر جایگزین براش وجود داشته باشه داخل شرکت. این میشه که مدیرعامل میاد یه مدیر منابع انسانی قوی از بیرون استخدام میکنه و بهش میگه که یه مدیر ارشد داخلی برای شرکت استخدام کنه که بحثهای مربوط به تکنولوژی رو پیش ببره. اینطوری هم بحث منابع انسانی یه صاحب حرفهای پیدا میکنه هم بحث تکنولوژی. در ادامه هم میاد با کمک همین دونفر وقتی خودش میخواد از شرکت خارج بشه، یه مدیرعامل جدید برای شرکت پیدا میکنه.
دوباره همون حرف قبلی دیگه، کارهایی که مدیرعامل خودش توش متخصص بوده، ولی یه متخصصی با توانایی یه مقدار کمتر از خودش میتونسته پیدا کنه که کار رو به اون بسپره به جای اینکه همش روی دوش خودش باشه.
حالا دیگه اون یه شرکت رو نمیگم، ازروش بپریم، بریم سراغ مورد سوم، تمرکز کردن روی کارهایی که توشون مزیت نسبی زیادی داریم.
تا اینجا ما با سلسله مراتب کارها و چیزهایی که در شرکت روتینه مواجه شدیم تا بذاریمشون کنار، نتیجهش میشه اینکه یه بخش خوبی از وقتمون رو آزاد کردیم. حالا که وقت آزاد داریم، میتونیم به این فکر کنیم که چه کارهایی رو باید انجام بدیم. تازه انگار آزادی عمل پیدا میکنیم. راجر که مدیر دانشکده میشه، میبینه که نفرات قبلی هی میرفتن با کسایی که از دانشگاه فارغ التحصیل شدن و پولدارن، جلسه میذارن که ازشون کمک مالی بگیرن برای مدیریت دانشگاه. فکرش این بوده که این کار جواب نمیده که، ما هم دانشگاه خوبی نبودیم، ملت ازمون خاطرات خوبی ندارن، هم توی این مدت با فارغ التحصیلها در ارتباط نبودیم، اینکه بریم باهاشون جلسه بذاریم که پول بگیریم ازشون چیز منطقیی نیست. این میشه که میگه من باید یه راهی پیدا کنم که ارزش دانشکدهمون رو بالا ببرم. آبرو و اعتبار برای دانشکده درست کنم.
باید برندمون رو تبدیل به جایی کنم که مردم هم از عضوی ازش بودن لذت ببرن و هم بهش افتخار کنن. این میشه که شروع میکنه به مقاله و کتاب منتشر کردن توی جاهای معتبر. کتابها و مقالات که تحقیقات جدید علمی رو به گوش مدیرها برسونه و براشون ارزشمند باشه. حتی علاوه بر این میره توی کنفرانسهای مختلف شرکت میکنه، دورههای آموزشی برگزار میکنه که باهاشون بیاد و یه اعتباری برای کاری که دارن توی دانشگاه انجام میدن، درست کنه. وقتی رئیس دانشکده بوده، ۹ تا کتاب منتشر میکنن، ۱۴ بار مقالاتشون توی مجلهی هاروارد بیزینس ریویو چاپ میشه، بجز اون ۴۰۰ تا مقالهی دیگه منتشر میشه از دانشکده و سر جمع سالی توی بین ۲۵ تا ۵۰ تا کنفرانس شرکت میکنن.
راجر قبلا مشاوره کسب و کار بوده، بعدش هم که استاد دانشگاه بوده، در زمینهی علمی و آموزشی آدم واقعا قویی بوده و دیگرانی که توی این حوزه کار میکردن هم دوست داشتن که باهاش کار کنن. این اون مزیت نسبیای بوده که به دیگران داشته. هم بلد بوده بنویسه، هم از نظر علمی قوی بوده و هم بلد بوده به دیگران چیز یاد بده. ترکیب اینا میشه یه ترکیب برندهای برای اینکاری که راجر شروع کرده.
کارایی که شروع میکنه نتیجهش این میشه که توی ۱۵ سالی که رئیس دانشکده بوده حدود ۲۵۰ میلیون دلار پول اعانه جمع میکنه برای دانشکده و وقتی ازش میپرسیدن برای جمع کردن این پول چقدر از وقتت رو میذاری، میگفته دوتا جواب دارم براش، یکیش ۱۰۰٪ وقتم، یکیش ۵٪ وقتم. میگه من توی تمام وقتم داشتم به این فکر میکردم که چطوری میتونیم با بالابردن اعتبارمون پول بیشتری جمع کنیم و براش کار میکردم و همهچی ولی از اونور در واقع فقط ۵٪ وقتم رو با دیگران جلسه میذاشتم که ازشون پول بگیرم. پس هم ۱۰۰٪ هم ۵٪.
از اونور AG مدیرعامل P&G، این وقت خالیش رو صرف نوآوری میکنه و اینکه محصولاتی بسازن که با توجه خیلی زیاد به نیازهای مشتریها درست شدن. مزیت نسبیش این بوده که فرآیند تبدیل کردن insightهایی که درمورد مشتری داشتن به محصول رو بسیار خوب بلد بوده و توش متخصص بوده. خود مدیرعامل به صورت شخصی هم با مشتریها حرف میزده و وقت میگذرونده هم با کسایی که کارشون ساختن محصولات نوآورانه بوده، اینطوری میتونسته دقیقا ببینه که مشتری چطوری از محصولشون استفاده میکنه و چه چالشها و کاستیهایی وجود داره، و با این اطلاعات به کسایی که توی شرکت محصول میساختن کمک کنه که بتونن محصول رو طراحی کنن، توی تبلیغات شرکت موثر این محصول جدید رو معرفی کنن و در نهایت تبدیلش کنن به یه موفقیت تجاری.
توی همین مسیر متوجه میشه که باید محصولات بیشتری رو از بیرون بیارن و با استفاده این توانایی بالایی که توی تجاری کردن محصول دارن بفروشنشون. متوجه میشه که محصول جدید درست کردنشون خوبه ولی کافی نیست و قدرت تجاری سازیشون از تعداد محصولاتی که دارن درست میکنن خیلی خیلی بیشتره. این مسئله انقدر براش مهم بوده که وقتی میره یه سفری چین، میبینه یه سری خانم دارن بغل رودخونه لباس میشورن. میره باهاشون حرف بزنه و کارشون رو ببینه که بتونن محصول بهتری برای این خانمها درست کنن.
یه دقیقه میخوام اینجا مقاله رو متوقف کنم یه حرفی از خودم بزنم. یه خطی رو وصل کنم که نویسندهها مستقیما وصل نکردن. نگاه کنید این آقای AG وقتش رو چطوری خالی کرده بود؟ جلسات تحلیل برند رو حذف کرده بود، جلسات بینالمللی که بین بخشهای مختلف شرکت میرفت رو حذف کرده بود، ارتباطش با سرمایهگذارها رو قطع کرده بود. جاش مثلا چیکار کرده بود؟ با یه سری خانم بغل رودخونه توی چین حرف میزد. با نگاه همینجوری سادهی خودمون اگه به قضیه نگاه کنیم، حتما تعجب میکنیم، طرف جلسه با هیئت مدیرهی شرکت نمیره، بعد میاد بغل رودخونه با کسایی که لباس میشورن حرف میزنه؟ صرفا میخوام توجهتون رو به این جلب کنم، که انجام دادن این کاره به سادگی این حرفی که من دارم اینجا براتون تعریف میکنم نیست.
خیلی ظریفه که مدیریت کنیم این کار رو وقتی دیگران حتما قضاوتمون میکنن که انگار داریم وقتمون رو تلف میکنیم.
حالا برگردیم به مقاله. شرکت لگو هم داستان جالبی داره توی این قضیه. اینا زیر نظر مدیرعامل جدید سعی میکنن لگو رو بازتعریف کنن. یه سری شهربازی با تم لگو داشتن که اجازهی ساخت و بهرهبرداری ازش رو به یه شرکتی داده بودن به اسم مرلین. مرلین ۴ تا پارک رو که گرفته بودن تا سال ۲۰۰۵ تبدیلش کرده بودن به ۱۲ تا مجتمع تفریحی و ۳۰ تا شهربازی سرپوشیده. سالی هم حدود ۳۰ میلیون نفر آدم میرفتن توی این پارکها. مدیرعامل این رو فرصت خوبی میبینه که بیاد و با استفاده از این موقعیت هم برای بزرگسال ها یه تجربهای از لگو بسازه و هم برای خانوادههایی که بچه دارن. کلی با مدیرهای این شرکت مرلین جلسه میره که باهم به استراتژیهایی برسن که برای جفتشون سودده باشه و هم اینکه اصلا باهم تصمیم میگیرن لگو این شرکت رو از بازار سهام بخره و تبدیل به یه شرکت خصوصی زیرمجموعهی لگو بکنه.
این آقای مدیرعامل میگه ۳۰٪ وقت منو این کار میگرفت. باز داریم میگیم چی؟ داریم میگیم مدیرعامل اومده خودش رو درگیر یه پروژهای کرده که از نظر مدیرای قبلی انقدر مهم نبوده که کلا با جاش فروختن به یه شرکت دیگه رفته. پس کلا این حرفی که داریم میزنیم کار سختیه. ولی خب مهمه.
در نهایت بریم سراغ قدم آخر، کارهایی که فقط ما میتونیم انجام بدیم.
ایلان ماسک میگه که اصلا مدیرعامل یه شرکت بودن، عین این میمونه که به نیستی نگاه کنی و شیشه بخوری! حالا چرا؟ چون همهی کارهایی که از هیچکس دیگهای توی سازمان ما برنمیاد میشه وظیفهی اون آدم. حالا لزوما برای همهی شرکتها قضیه انقدر هم سخت نیست. همین مدیرعامل P&G که ازش حرف زدیم، میگه که یکی از کارایی فقط خود من میتونستم انجام بدم ساختن روابط استراتژیک شرکت بود. با خریدارهای عمده، با کسایی که تامینکنندهی مواد اولیه بودن، هرکسی که میتونست توی فرآیند نوآوری به شرکت کمک کنه، حتی کسایی که رقیب شرکت هستن. یکی از کارهایی که همین آقا انجام داد که شاید خیلی بدیهی نباشه که وظیفهشه، جذب و تربیت نیروهاییه که آیندهی شرکت رو میسازن.
مثلا با وجود اینکه این آقا از جلسات فراری بوده، هر سه ماه یه بار با تمام مدیرهای ارشدی که رئیس شرکتهای زیرمجموعهشون بودن به صورت یک به یک جلسه میذاشته تا هم توی فرآیند کارشون راهنماییشون کنه. این میشده هر سه ماهی بین ۱۵ تا ۳۰ ساعت. توی سال میشده یه چیزی بین یک تا دوهفتهی کاری. برنامهی این جلسات رو هم همین مدیرهای زیرمجموعهها تنظیم میکردن. هدفش این بوده که اونا هم انگیزه بگیرن چون بدونن که انقدر مهمن که مدیرعامل براشون یه وقتی خالی کرده که هرجور که صلاح میدونن از وقته استفاده کنن و هم اینکه بتونه بهشون کمک کنه درک استراتژیک درستی از کسب و کار زیرمجموعهشون و ربطش به اهداف شرکت داشته باشن تا هم به صورت شخصی بهتر بشن و هم بتونن شرکت رو جلو ببرن. این مدل کارها کاراییه که جز خود مدیرعامل کس دیگهای نمیتونسته انجامشون بده.
حتی این آقا میاد یه دورهی داخلی مدیریتی درست میکنه به کمک اونیکی نویسنده، آقای راجر که باهم بیان ۳۶ نفر از بهترین مدیران شرکت رو به صورت فشرده، ۸ روز آموزش بدن تا به پیشرفت شخصیشون کمک کنن. مدیرعامل حال حاضر P&G و یکی از مدیران ارشدی که الان مدیرعامل تعداد زیادی از شرکتهای زیرمجموعهی P&Gه جزو شرکت کنندههای این کلاسه بودن. ۸ روز از زمان مدیرعامل و مدیرهای ارشد چیز واقعا ارزشمندیه و نشون میده الویت بندی چقدر عوض شده بوده توی شرکت.
راجر هم کارهای مشابهی کرده، مثلا اومده با نوشتن همون کتاب شخصیت بیرون دنیای آکادمی برای دانشکدشون درست کرده. اینطوری اعتبار دانشکده و فارغ التحصیلهاش بالا رفته. راجر هم برای رشد شرکت با تک تک استادها به صورت شخصی جلسه میذاشته تا بهشون توضیح بده چطوری میتونن توی برنامهی دانشکده نقش موثرتری داشته باشن و به پیشرفت برنامههاش کمک کنن. وقتی این کار رو شروع میکنه ۳۶ تا استاد بودن که باهاشون جلسه میرفته و وقتی از دانشکده میاد بیرون این ۳۶ نفر تبدیل به ۱۲۰ نفر شده بودن! این جلسهها باعث میشده که هم استادهای کمتری از دانشکده جدا بشن و بتونن بهترین استادهاشون رو حفظ کنن و شکایتهای استادهاشون به شرایط دانشکده به حداقل برسه.
توی لگو داستان این شکلی پیش رفته که مدیرعامل وقت خودش رو از اون آجرهای فیزیکی لگو که بیزینس اصلی شرکت بوده گرفته و صرف این کرده که کسب و کارهای جدید رو به نتیجه برسونه. مثلا بخش آموزشی لگو، بخش بازیهای دیجیتالی لگو و چیزهای دیگه. خلاصه یه تیم نوآوری کوچیک درست کرده با چند نفر دیگه که باهم بتونن این کسب و کارهای نوآورانه جلو ببرن.
من دیگه اینجا حرفای مقاله رو ببندم، بریم چیزاهایی که شنیدیم رو جمع بندی کنیم. خیلی حرف پیچیدهای نزدیم، کلیت حرفمون ساده بود ولی خب استفاده کردن ازشه که کار مشکلیه!
خب حرفامون رو جمع بندی کنیم. اپیزود نسبتا طولانی بود این اپیزود رو، از اینکه اصلا چی میشه توی فضای کار به خودمون فشار میاریم شروع کردیم، بعد رفتیم سراغ استراحت کردن و در نهایت هم الویت بندی زمانی توی محیط کار. اول اپیزود در مورد این حرف زدیم که ما اصلا به کار اعتیاد داریم خیلیهامون و عملکرد کار برامون مثل مواد مخدره. باعث میشه استرسمون کم بشه، حس مفید بودن داشته باشیم ولی این مدل کار کردن بدون هزینه و عواقب نیست. دیدیم که تحقیقات نشون داده زیاد کار کردن باعث افزایش ابتلا به بیماریهای قلبی میشه و حتی احتمال مرگ رو زیاد میکنه! علاوه بر این وقتی که زیاد کار میکنیم کیفیت کار کردنمون هم پایین میاد. ینی هم به خودمون آسیب میزنیم و هم نتیجهی کمتری از کارکردنمون میگیریم.
مثل مواد مخدر هم دور شدن از کار باعث بیقراری و استرس میشه، و خب برای مواجهه باهاش گفتیم اولین قدم اینه که درک کنیم چقدر از کارنکردن استرس میگیریم وبه فرآیندش توی بدنمون دقت کنیم. بهمون توصیه کردن که یه سری سوال از خودمون بپرسیم، مثلا، وقتی ساعتهای طولانی کار میکنیم چقدر تمرکز داریم؟ چقدر احساس خستگی میکنیم؟ تاثیر این کار کردن روی مود و احساسمون چیه؟ این حجم کار کردن ما چه تاثیری روی اطرافیانمون گذاشته؟
وقتی به این سوالا جواب دادیم و شدت Burn Out بودن خودمون رو درک کردیم، پیشنهاد اول نویسندهها این بود که روی خواب و ورزش تمرکز کنیم. ساعت خواب رو به حداقل ۷ ساعت در روز برسونیم، اونقدری که خودمون میدونیم خواب لازم داریم، برای نیم ساعت در روز هم برنامهی ورزش داشته باشیم که به صورت منظم ورزش کنیم. قدم سوم این بود که برای خودمون یه چیزی که برامون عمیقا لذت بخشه پیدا کنیم و براش وقت مشخص داشته باشیم. مثلا خود مقاله مثال از تنیس بازی کردن یا مدیتیشن زد. در نهایت هم تاکید دوباره داشتن به اینکه روی بدنمون تمرکز کنیم در حین کار کردن و ساعتهای طولانی کار نکنیم و وسطش به خودمون استراحت بدیم. درک کنیم که حین کار چه حس و حالی داریم.
این قسمت اول اپیزود بود. بعد رفتیم سراغ اینکه حالا میریم سر کار، چطوری کار کنیم؟ رفتیم سراغ مفهموم مزیت نسبی. گفتیم باید کاری رو بکنیم که توش نسبت به دیگران یه مزیتی داریم. قضیه رو هم اینطوری باز کردیم که اول باید اون کارهایی که مزیت نسبی توشون نداریم رو کامل بذاریم کنار، بعد بریم سراغ چیزهایی که توشون مزیت نسبی کمی داریم، اونا رو هم به دیگران بسپریم، بعد که وقتمون آزاد شد تمرکز کنیم روی کارهایی که توشون مزیت نسبی زیادی داریم و کارهایی که فقط از عهدهی ما برمیاد. اینطوری هم فشار کار روی خودمون رو مدیریت میکنیم و هم نتیجهی بهتری از کار کردن میگیریم.
منبع اصلی مقاله
منبع اصلی مقاله