
چند شب قبل از خواب، کتاب «بادها» نوشتهی ماریو بارگاس یوسا را گوش دادم. عادت کردهام کتابهایی را که خواب را از سر میپرانند، درست قبل از خواب گوش بدهم!
کل کتاب دو ساعت و سیوهفت دقیقه بود و آقای رضا عمرانی ــ که اگر اهل کتاب صوتی باشید، صدایش را خوب میشناسید ــ آن را روایت کرده بود. عمرانی با اجرایی دقیق و بیاغراق، چنان در قالب پیرمرد داستان فرو میرود که گویی خود او سالهاست با پیری و مشکلات آن زندگی کرده است.
کتاب با خارج شدن باد از بدن پیرمرد آغاز میشود. وقتی عمرانی با صدای پیرمرد گفت: «تلنگم در رفت!»، نمیدانستم باید بخندم یا گریه کنم. همانجا فهمیدم یوسا بیدلیل نام این کتاب را «بادها» نگذاشته است؛ همانطور که بیهوده هم داستان را با همین «باد» آغاز نمیکند.
پیرمرد داستان مدام با بادهایی که از خودش در میرود دستوپنجه نرم میکند و دست آخر که راه خانه را فراموش کرده و در خیابانها سرگردان است خودش را هم خراب میکند. آخ! آخ! پیری چقدر میتواند نکبتبار باشد. شاید بیدلیل نباشد که بعضیها یکی از ترسهای ارنست همینگوی را پیری و فرسودگی میدانند. شاید میترسید روزی بادهای پیری، غرورش را بشکنند.
یکی از موضوعاتی که سالهاست از کتابهای مختلف دربارهاش فیش برمیدارم، پیری است. از چند ده کتاب یادداشت جمع کردهام و هنوز خیال دارم روزی کتابی دربارهی آن بنویسم. البته هنوز انگیزه و توان کافی برای اینکار در من وجود ندارد. قرار بود این نوشته هم فقط یکی از همان فیشهای منتشرنشده باشد، اما منتشرش کردم؛ شاید کمی سبک شوم.
پیش از خواندن این کتاب هم از پیری میترسیدم؛ بهویژه من که از سالهای جوانی، بهدلیل تصادف، با بعضی از نشانههای پیری گلاویز بودهام و هستم. حالا باید در کنار پیری، از بادها هم بترسم.
بادی که به خاطر پیری از انسان خارج میشود؛
بادی که جوانی و نشاط را با خود به تاراج میبرد؛
بادِ مدرنیته که استخوانهای سنت را درهم میشکند؛
بادی که حافظه را میروبد، خاطرهها را میبرد و سرانجام، خودِ انسان را.
