۷ نشانه بیشفعالی در بزرگسالان؛ شاید تنبل نیستید، ADHD دارید
آیا برای شروع کارها انگیزه زیادی دارید، اما بیشتر آنها نیمهکاره میمانند؟
وسایل ضروریتان را مدام گم میکنید؟
برای انجام یک کار ساده ساعتها وقت میگذارید، اما ناگهان متوجه میشوید زمان از دست رفته است؟
این رفتارها همیشه نشانه تنبلی، بیمسئولیتی یا بیبرنامگی نیستند. گاهی ممکن است بخشی از نشانههای اختلال نقص توجه و بیشفعالی در بزرگسالان یا ADHD باشند.
بیشفعالی فقط مربوط به کودکان پرتحرک نیست. بسیاری از افراد تا بزرگسالی متوجه نمیشوند که مشکلات تمرکز، بینظمی، اهمالکاری یا بیقراری ذهنی آنها ممکن است به ADHD مربوط باشد.
با این حال، مشاهده چند نشانه به معنی ابتلا به بیشفعالی نیست و تشخیص نهایی فقط باید توسط روانشناس یا روانپزشک انجام شود.
بیشفعالی بزرگسالان چیست؟
اختلال نقص توجه و بیشفعالی یک اختلال رشدی عصبی است که معمولاً نشانههای آن از کودکی آغاز میشود؛ اما ممکن است تا سالها تشخیص داده نشود.
نشانههای ADHD در بزرگسالان همیشه به شکل دویدن، تحرک زیاد یا رفتارهای آشکار دیده نمیشوند. در بسیاری از افراد، بیشفعالی به شکل بیقراری درونی، افکار سریع، دشواری در مدیریت زمان، فراموشی و ناتوانی در ادامهدادن کارها ظاهر میشود.
برخی افراد مبتلا ممکن است در موضوع موردعلاقه خود ساعتها تمرکز کنند، اما برای انجام کارهای تکراری یا کمجذابیت با مشکل جدی روبهرو شوند.
۱. کارهای زیادی را شروع میکنید، اما تمامشان نمیکنید
ممکن است برای شروع یک پروژه جدید هیجان زیادی داشته باشید، اما پس از مدت کوتاهی انگیزهتان کاهش پیدا کند و سراغ فعالیت دیگری بروید.
در این حالت، فرد معمولاً ایدههای زیادی دارد، اما برای برنامهریزی، اولویتبندی و به پایان رساندن کارها دچار مشکل میشود.
البته نیمهکاره گذاشتن چند کار بهتنهایی نشانه ADHD نیست. این الگو زمانی اهمیت پیدا میکند که بهطور مداوم در زندگی تحصیلی، شغلی یا شخصی تکرار شود.
۲. انجام کارها را تا آخرین لحظه عقب میاندازید
اهمالکاری در افراد دارای نشانههای ADHD همیشه از بیعلاقگی یا تنبلی ناشی نمیشود.
گاهی فرد نمیداند کار را از کجا آغاز کند یا یک وظیفه ساده در ذهنش بسیار بزرگ و پیچیده به نظر میرسد. به همین دلیل شروع کار را به تعویق میاندازد تا فشار زمان او را مجبور به اقدام کند.
ممکن است فرد بگوید:
«من فقط وقتی تحت فشار باشم، میتوانم کار کنم.»
در واقع، ضربالاجل نزدیک میتواند تمرکز را موقتاً افزایش دهد؛ اما ادامه این الگو معمولاً اضطراب و خستگی زیادی ایجاد میکند.
۳. زمان از دستتان خارج میشود
برخی بزرگسالان مبتلا به ADHD در تخمین زمان مشکل دارند. ممکن است تصور کنند انجام کاری فقط ده دقیقه طول میکشد، اما یک ساعت درگیر آن شوند.
گاهی نیز فرد آنقدر غرق یک فعالیت میشود که زمان، وعده غذایی، قرار ملاقات یا کارهای دیگر را فراموش میکند.
این مشکل میتواند باعث دیر رسیدن مکرر، عقب افتادن برنامهها و ایجاد سوءتفاهم در روابط شود.
۴. وسایل و قرارهای مهم را فراموش میکنید
گمکردن کلید، کارت بانکی، موبایل، مدارک یا فراموشکردن قرارها برای همه اتفاق میافتد؛ اما در ADHD ممکن است این اتفاق به شکلی مداوم و مختلکننده تکرار شود.
فرد شاید برای جبران این مشکل از چندین یادآور، تقویم و فهرست استفاده کند، اما باز هم بعضی کارها از ذهنش خارج شوند.
این فراموشی معمولاً به کمبود هوش یا اهمیتندادن مربوط نیست؛ بلکه میتواند با دشواری در حافظه کاری و مدیریت توجه ارتباط داشته باشد.
۵. ذهنتان همیشه شلوغ است
بیشفعالی در بزرگسالان ممکن است بیشتر ذهنی باشد تا جسمی.
فرد احساس میکند چند فکر همزمان در ذهنش حرکت میکنند. هنگام مکالمه، یک موضوع او را به موضوع دیگری میرساند و ممکن است رشته اصلی صحبت را گم کند.
این شلوغی ذهنی گاهی خوابیدن، تصمیمگیری و تمرکز روی یک فعالیت را دشوار میکند.
البته افکار سریع یا ذهن شلوغ میتوانند در اضطراب، کمخوابی و برخی اختلالات دیگر نیز دیده شوند؛ بنابراین نباید صرفاً بر اساس این نشانه خودتشخیصی کرد.
۶. بهراحتی حواستان پرت میشود
صدای پیام تلفن، صحبت دیگران، حرکت افراد یا حتی یک فکر ناگهانی ممکن است تمرکز شما را بههم بزند.
برخی افراد برای انجام کار به سکوت کامل نیاز دارند، اما عدهای دیگر فقط در محیطی با موسیقی یا صدای پسزمینه میتوانند تمرکز کنند.
مشکل اصلی معمولاً ناتوانی کامل در تمرکز نیست؛ بلکه دشواری در هدایت و حفظ توجه روی موضوع موردنیاز است.
۷. احساساتتان ناگهان شدید میشوند
بعضی افراد دارای نشانههای ADHD ممکن است در تنظیم هیجانها مشکل داشته باشند.
یک اتفاق کوچک میتواند باعث عصبانیت، ناامیدی یا آشفتگی شدید شود. فرد ممکن است خیلی سریع واکنش نشان دهد و کمی بعد از رفتار خود پشیمان شود.
حساسیت زیاد به انتقاد، تحمل پایین ناکامی و تغییر سریع خلق نیز ممکن است دیده شود؛ اما این نشانهها اختصاصی ADHD نیستند و در شرایط روانشناختی دیگر هم رخ میدهند.
تفاوت ADHD با اضطراب چیست؟
اضطراب و ADHD در بعضی نشانهها شبیه یکدیگرند. هر دو ممکن است باعث مشکل تمرکز، بیقراری، فراموشی و اختلال خواب شوند.
اما معمولاً در اضطراب، ذهن بیشتر درگیر نگرانی، پیشبینی اتفاقهای منفی و ترس است. در ADHD، مشکل توجه و مدیریت کارها ممکن است حتی زمانی که فرد نگرانی خاصی ندارد نیز وجود داشته باشد.
این دو وضعیت همچنین میتوانند همزمان در یک فرد وجود داشته باشند. به همین دلیل، تشخیص افتراقی توسط متخصص اهمیت زیادی دارد.
آیا آزمونهای اینترنتی ADHD قابلاعتمادند؟
آزمونهای آنلاین میتوانند فقط برای غربالگری اولیه مفید باشند. نتیجه آنها بهتنهایی تشخیص قطعی محسوب نمیشود.
کمخوابی، اضطراب، افسردگی، فرسودگی شغلی، مصرف برخی مواد، مشکلات تیروئید و شرایط دیگر نیز ممکن است نشانههایی شبیه ADHD ایجاد کنند.
تشخیص حرفهای معمولاً شامل بررسی تاریخچه کودکی، وضعیت تحصیلی و شغلی، روابط، شدت نشانهها و میزان اختلال ایجادشده در زندگی است.
چه زمانی بهتر است به روانشناس مراجعه کنیم؟
زمانی مراجعه به متخصص اهمیت پیدا میکند که مشکلات تمرکز، بینظمی یا فراموشی:
بهطور مداوم تکرار شوند؛
عملکرد شغلی یا تحصیلی را مختل کنند؛
باعث تنش در روابط شوند؛
موجب اضطراب، احساس شکست یا کاهش عزتنفس شوند؛
یا از دوران کودکی به شکلی در زندگی وجود داشته باشند.
هدف مراجعه فقط دریافت یک برچسب تشخیصی نیست. ارزیابی درست کمک میکند علت اصلی مشکلات مشخص و راهکار متناسب با شرایط فرد انتخاب شود.
آیا بیشفعالی بزرگسالان درمان میشود؟
ADHD قابلکنترل است. بسته به شرایط هر فرد، درمان ممکن است شامل رواندرمانی، آموزش مهارتهای مدیریت زمان، تنظیم محیط، اصلاح الگوی خواب و در صورت نیاز ارزیابی دارویی توسط روانپزشک باشد.
درمان شناختیرفتاری میتواند به فرد کمک کند الگوهای اهمالکاری، بینظمی، افکار منفی و مشکلات تنظیم هیجان را بهتر مدیریت کند.
جمعبندی
فراموشی، اهمالکاری یا حواسپرتی همیشه به معنی بیشفعالی نیست. اما اگر این مشکلات بهصورت مداوم زندگی روزمره را مختل کردهاند، بهتر است بهجای سرزنشکردن خود، موضوع را دقیقتر بررسی کنید.
ممکن است مسئله اصلی کمبود اراده نباشد؛ شاید ذهن شما برای تمرکز، برنامهریزی و مدیریت زمان به روش متفاوتی نیاز دارد.
نویسنده و بازبین تخصصی: فاطمه علیجانی لشکریانی، روانشناس و مشاور
این مطلب صرفاً با هدف آموزش عمومی تهیه شده است و جایگزین ارزیابی، تشخیص یا درمان تخصصی نیست.