تجربه یک مدیر مارکتینگ از توسعه فرانچایز در اصفهان
در چند سال اخیر در نقش مدیر مارکتینگ، مسیر توسعه فرانچایز را در دو برند ۳۰بن و حاجمحمدجعفر در شهر اصفهان همراهی کردهام. حاصل این مسیر، فروش ۲۹ فرانچایز در حدود ۲۴ ماه بود؛ عددی که در شرایط اقتصادی پرنوسان این سالها، میتواند یک شاخص قابلتوجه در صنعت فرانچایز غذایی باشد.
این نوشته گزارش موفقیت نیست؛ مجموعهای از تجربهها، اشتباهات احتمالی و نکاتی است که فکر میکنم برای هر کسبوکاری که به فرانچایز فکر میکند، کاربردی است. اگر قصد دارید برند خود را به فرانچایز تبدیل کنید یا در این حوزه فعالیت میکنید، امیدوارم بخشی از این نکات به کارتان بیاید.

اولین و شاید سختترین تصمیم، انتخاب محصولی است که واقعاً قابلیت توسعه از طریق فرانچایز را داشته باشد. محصول خوب برای یک شعبه، لزوماً محصول خوب برای ۵۰ شعبه نیست. محصول فرانچایزپذیر باید چند ویژگی داشته باشد:
قابلیت استانداردسازی: کیفیت در همه شعب یکسان تولید شود و وابسته به مهارت یک نفر خاص نباشد.
زنجیره تأمین قابلاتکا: مواد اولیه و متریال بهراحتی و با هزینه منطقی به شعب برسد.
اقتصاد روشن برای فرانچایزگیرنده: سرمایهگذار باید بتواند بازگشت سرمایه را محاسبه کند و به آن اطمینان داشته باشد.
تقاضای پایدار: محصول باید فقط یک موج زودگذر نباشد.
یک نکته مهمتر از خود محصول، فرهنگ و فهم توسعه در کسبوکار است. بعضی مجموعهها محصول خوبی دارند، اما مدیریتشان آمادگی توسعه ندارد؛ یعنی نمیدانند فرانچایز یک رابطه برد–برد بلندمدت است، نه صرفاً فروش یک امتیاز.
یکی از آسیبهای رایج این است که پس از فروش چند فرانچایز اول، تیم مدیریت دچار غرور میشود. نتیجهاش معمولاً این میشود:
سختگیریهای بیمورد در قرارداد و فرآیند
نداشتن انعطاف در هزینههای فرانچایزگیرنده
رفتار «ما انتخاب میکنیم، شما متقاضی هستید»
این رفتارها سرعت توسعه را کاهش میدهد. فرانچایزگیرنده شریک شماست، نه مشتری یکبارمصرف. انعطاف منطقی در هزینهها و شرایط، نهتنها به ضرر برند نیست، بلکه موتور رشد آن است.
سؤالی که در ابتدای مسیر مطرح میشود این است: آیا باید توسعه فرانچایز را از تهران شروع کرد یا از استانهای دیگر؟
اگر برند شما در استان دیگری مستقر است، شروع از تهران چالشهای جدی دارد:
هزینههای بالای راهاندازی و اجاره مغازه در تهران بسیار بیشتر است.
هزینه و پیچیدگی ارسال متریال از شهر مبدأ به تهران میتواند سنگین و دشوار باشد.
پشتیبانی و نظارت از راه دور سختتر میشود.
راهاندازی کسبوکار غذایی در شهرهایی که گردشگر زیادی دارند، مزیت دیگری هم دارد: برند خود را در معرض دید مسافران قرار میدهد. مسافری که در اصفهان، شیراز، رشت، ساری، کیش یا قشم از برند شما تجربه خوبی میگیرد، ممکن است به این فکر بیفتد که همین کسبوکار را در شهر خودش راهاندازی کند. به این ترتیب، فصلهای سفر بهصورت غیرمستقیم به یک کانال جذب متقاضی فرانچایز تبدیل میشود.
به نظر من پاسخ قطعی «تهران یا غیرتهران» وجود ندارد؛ اما شروع از شهری با ترافیک گردشگری بالا و هزینههای کمتر، برای برندهای منطقهای انتخاب هوشمندانهای است.
استراتژی مهمترین دارایی یک شرکت است، اما شگفتآور است که بسیاری از شرکتها هر سال بدون استراتژی سال بعد وارد میشوند. دلایل رایج این اتفاق:
نداشتن اطلاعات و آگاهی کافی درباره اهمیت برنامهریزی راهبردی
باور اشتباه به اینکه شرکت به مدیر استراتژی یا توسعه نیاز ندارد
درگیری روزمره واحدهای مختلف و فراموش شدن برنامهریزی بلندمدت
گاهی مشکل نبود استراتژی نیست، بلکه اجرای استراتژی نادرست است. نمونه شاخص آن، تمرکز بر توسعه در دوران بحران است. کشور ما در سالهای اخیر با بحرانهای متعددی مثل تحریم، جنگ و درگیری و اعتراضات روبهرو بوده است. در چنین شرایطی، بسته به ساختار و توان مالی سازمان، گاهی نگهداشت و حفظ وضعیت موجود بسیار عاقلانهتر از توسعه است.
یک استراتژی خوب یعنی بدانیم:
چه زمانی باید شتاب بگیریم؛
چه زمانی باید سرعت را کم کنیم و از داراییها (تیم، برند، شعب فعلی) محافظت کنیم؛
و چطور بین این دو حالت جابهجا شویم.
توسعه بیموقع در بحران میتواند سازمان را از پا بیندازد؛ نگهداشت هوشمندانه، سازمان را برای فرصت بعدی زنده نگه میدارد.
یکی از جالبترین مشاهدات من در این سالها، رابطه بین نوسان بازارهای مالی و میزان استقبال از فرانچایز بود.
زمان رشد و نوسان شدید دلار و طلا: تماسها و فروش فرانچایز کاهش مییافت. سرمایهها به سمت این داراییها میرفت یا افراد منتظر ثبات میماندند.
زمان ریزش این بازارها: تماسها و استقبال از فرانچایز افزایش پیدا میکرد. سرمایهگذاران بهدنبال فرصتهای کسبوکاری واقعی و درآمدزا میرفتند.
این روند را بهصورت ملموس در تماسهای واحد کالسنتر مشاهده میکردیم. این یعنی دادههای کالسنتر فقط ابزار پاسخگویی نیست؛ یک شاخص پیشرو برای فهم رفتار بازار سرمایه است و میتواند به برنامهریزی کمپینهای تبلیغاتی و زمانبندی فروش کمک کند.
توجه: این برداشت بر پایه تجربه و مشاهده شخصی است، نه یک تحلیل آماری رسمی.
تجربه من نشان داد که فروش فرانچایز فقط به تبلیغات و بازاریابی وابسته نیست؛ همدلی و همراهی تیم توسعه نقش تعیینکنندهای دارد. این همدلی در چند حوزه دیده میشود:
قیمتگذاری منطقی و عادلانه: قیمتی که هم برای برند توجیهپذیر باشد و هم برای فرانچایزگیرنده قابلدفاع.
تسهیل شرایط پرداخت: فراهم کردن امکان خرید قسطی و شرایط مالی منعطف.
همراهی در مسیر راهاندازی: از انتخاب مکان تا آموزش و افتتاح.
نوآوری در محصول: تعریف محصولات جدید و تلاش برای اینکه محصول به مرحله افول نرسد.
نوآوری مستمر یعنی همیشه برای مشتریان و فرانچایزگیرندگان یک «شیب رشد» جذاب نگه داریم. برند ایستا، سرمایهگذار را خسته میکند.
رشد پایدار بدون تیم پایدار ممکن نیست. فرهنگ سازمانی تعالیمحور یعنی تیم احساس کند در مسیر رشد برند سهم و آینده دارد. نگهداشتن هسته مدیریتی، بهویژه در شرایط اقتصادی سخت، نیاز به برنامه دارد:
استراتژی روشن که به تیم افق و معنا بدهد؛
حقوق و مزایای منصفانه و متناسب با تورم؛
حمایتهایی مانند وام و تسهیلات رفاهی؛
تیمسازی واقعی و ایجاد حس تعلق، نه صرفاً رابطه کارفرما–کارمند.
تیمی که از هم نپاشد، حافظه سازمانی، تجربه و اعتماد را حفظ میکند؛ و اینها در فرانچایز، که مبتنی بر اعتماد بلندمدت است، بسیار ارزشمندند.
فروش ۲۹ فرانچایز در حدود ۲۴ ماه حاصل یک عامل واحد نبود. ترکیبی از اینها بود:
انتخاب محصول و برندی که ظرفیت توسعه دارد؛
مدیریتی که پس از چند موفقیت اول مغرور نشد و انعطاف خود را حفظ کرد؛
انتخاب هوشمندانه جغرافیا و بهرهگیری از شهرهای مسافرخیز؛
استراتژی روشن و شناخت زمان توسعه و زمان نگهداشت؛
توجه به نوسان بازارهای مالی و دادههای کالسنتر؛
تیم توسعهای همدل و همراه؛
و فرهنگ سازمانی که تیم را نگه میدارد.
فرانچایز در نهایت یک رابطه است؛ رابطهای میان برند، تیم و سرمایهگذار که با اعتماد، انعطاف و نگاه بلندمدت رشد میکند.
اگر شما هم در حوزه فرانچایز فعالیت میکنید، خوشحال میشوم تجربههایتان را در بخش نظرات با من در میان بگذارید.