نظر به اینکه آزادی، حق ذاتی هر فرد بشر است و کمال مطلوب مشترک تمامی اقوام و ملل، دستیابی به جهانی در صلح و مملو از امنیت، برابری، رفاه و آسایش است، سالهاست که نهادهای اجتماعی، NGOها، سازمانهای مردمنهاد و خیریهها و سیاستگذاری جوامع گوناگون، در راستای وضع قوانین و رعایت حقوق -که روح بشردوستانه دارند- قدم برمیدارند و برای از بینبردن هرگونه تبعیض براساس مذهب، نژاد، تابعیت، جایگاه اجتماعی، ثروت، جنسیت و سایر موارد تأثیرگذار، تلاش میکنند. هرچند که در منشأ این حقوق، اختلاف هست و در تعریف حقوق بشر، اختلافاتی وجود دارد، اما تلاش نویسندگان، متفکران، فلاسفه، حقوقدانان، سیاستمداران و فعالان دانشجویی و فرهنگی بر آن است که با تکیه بر خرد جمعی، به نقطۀ مشترکی به دور از شقاوت، وحشیگری و ظلم رسیده و به فرهنگی جهانی که درخور حیثیت انسانی است، دست یابند.

ما در نشریۀ حقوقبشری «دگر» نیز بر آن شدیم تا با ایجاد محفلی از دغدغهمندان، با استفاده از انرژی و انگیزۀ قشر نخبگانی جامعه، مسائل مختلف حقوقبشری را به زیر ذره بین برده و به اطلاع سایر دانشجویان برسانیم.
نخستین شماره از نشریۀ دگر، به بررسی مسئلۀ عدالت آموزشی میپردازد. عواملی مانند جنگ، پاندمیها، سیاستگذاری اشتباه قانونگذاران، طبقۀ اجتماعی و ...، باعث ایجاد شکافی دردناک در ارائۀ امکانات تحصیلی به افراد و ارائۀ تسهیلات آموزشی دولتی و عمومی و بعضاً اولیه، به آنها شدهاست. به غیر از تقسیم ناعادلانۀ امکانات آموزشی، محتوای آموزشیای که نهاد آموزشی هر حکومت برای افراد تدارک میبیند، مورد بحث است. اینکه آیا آموزش مسائل اعتقادی و فرهنگی موردنظر حکومت، خدشهای به استقلال فکری و سلامت ذهنی افراد هدف وارد مینماید یا خیر؛ و یا اینکه شیوۀ تدریس متون علمی، بازدهی کافی را دارد یا باعث میشود گذراندن زمان در مراکز آموزش عمومی، باعث اتلاف وقت افراد شود.
جدای از آن، حق انتخاب محتوای آموزشی، با دولت و نظام حکومتی است یا با مادر و پدران محصّلان نابالغ؟ آیا همۀ پدران و مادران، صلاحیت و آگاهی کافی برای تصمیمگیری در خصوص نحوۀ آموزش و محتوای آموزش فرزندان خود را دارند؟ اجبار به گذراندن آموزش دوران ابتدایی در ایران، حق انتخاب افراد و خانوادهها را مخدوش نمیسازد؟ امکان تحصیل دولتی و تقریباً رایگان از دبستان تا آموزش عالی دانشگاهی و حوزوی، لزوماً امری مثبت است یا باعث سرکوب استعدادها و انتخابهای کورکورانه و هدررفت بیتالمال میشود؟
فراتر از این مسائل پایهای، هنوز در ایران شاهد چالشهای بسیاری از مهاجران و فرزندان پدران غیرایرانی برای تحصیل در مدارس و دانشگاهها هستیم؛ که آنان را از مسیر پیشرفت بازداشتهاست؛ هرچندکه براساس فرمان 95، مدارس موظف شدهاند در سال تحصیلی 95-94، تمام کودکان فاقد اوراق هویت، حتی مهاجران غیرقانونی، را شناسایی و در مقاطع مختلف تحصیلی، بپذیرند.
دانشآموزان و دانشجویان بسیاری، با شروع پاندمی کرونا، دچار افت تحصیلی شده و از امکان برخورداری از تحصیلات مجازی و منابع آنلاین، محروم بودهاند. طبق آمارهای رسمی، از 15میلیون دانشآموز، فقط حدود 7میلیون، اپلیکیشن شاد را نصب کردهاند. در روزهای اول شروع به کار این اپلیکیشن، کد ملی مهاجران افغانستانی، برای ورود به اپلیکیشن، مسدود بود.
فقر در ایران، هزینههای بالای سرویس بستههای داده، هزینۀ بالای خرید گوشیهای هوشمند و لپتاپ و فیلترینگ، از موانع دستیابی جمعیت کثیری از محصّلان به امکانات آموزشی شدهاست.
در سمینار تخصصی مشترک منطقۀ دانشگاه علوم پزشکی تهران، جمعیت دفاع از کودکان کار و خیابان و شبکۀ یاری کودکان کار و خیابان در سال 94، «میثم هاشم خانی»، پژوهشگر اقتصاد اجتماعی، کیفیت و کمیت آموزش در ایران و جهان، کمبود بودجۀ کافی، فقر اقتصادی خانوادهها و نیز نبود منابع آماری غنی را از جمله علل فقدان راهکارهای مناسب جهت بازگرداندن کودکان به چرخۀ آموزش و نیز تحقق آموزش رایگان برای همه دانست.
«شارمین میمندینژاد»، نمایندۀ جمعیت دانشجویی امام علی (ع)، نیز مشکلات و موانع فعالیت اجتماعی در ایران و نبود همکاری نهادهای دولتی با سازمانهای مردمی را از جمله موانع موجود برای امکان تحصیل رایگان تمامی کودکان و احقاق عدالت آموزشی برشمرد.
صدمات ناشی از فقر و عدموجود عدالت آموزشی و عدمتناسب مطالب آموزشی با نیاز افراد و کشور، بحران موجود را در سالهای آینده تشدید کرده که باعث هشدار متخصصان این حوزه، دربارۀ این خسارات جبرانناپذیر گشتهاست. تغییرات بسیاری از کتب درسی، مانند تهیشدن کتابهای درس تاریخ از تاریخچۀ فرهنگ و تمدن ایرانی و کتابهای ادبیات از آثار و اشعار نویسندگان و شاعران پرآوازۀ ایرانی و کتابهای معارف از مطالب اصلی و مهم، نگرانی بسیاری از استادان و دانشپژوهان را برانگیختهاست.
هرچند که با توجه به گذران دوران کرونا، این شماره، از مصاحبه با افراد صاحبنامی مانند میثم هاشمخانی و «مجید توکلی» محروم ماند، اما تلاش تحریریۀ شمارۀ نخست دگر، بر بررسی علمی موضوعات یادشده بودهاست. انشالله که کیمیای این مس، مقبول دولتیان گردد.