بعضیها سی سالِ تمام جان میکَنند، صبحهای زود در ترافیک جونکَن میزنند و هزار و یک مدل مدیرِ خلقالساعه را تحمل میکنند تا تازه برسند به نقطه صفرِ «بازنشستگی». من اما آنقدرها صبور نبودم؛ رکورد سرعت در ارتقای شغلی را زدم و در همان روز اول بازنشسته شدم!
البته اگر واقعبین باشیم، نه استخدام رسمی در کار بود، نه سابقه بیمهای که بشود با آن یک وام دو میلیونی گرفت، و نه حتی یک لوح تقدیر مقوایی با امضای مدیرعامل که بزنم کنج اتاق. کلِ حماسهٔ شغلی من این بود: ده روز کار اداریِ آزمایشی، روزی ۳۰۰ هزار تومان. یعنی از همان اول، ارزش اقتصادیِ وقت من کالیبره شده بود؛ حداقل روی کاغذ.
همین که قرار بود برای دوره آزمایشی پول بدهند، خودش یک معجزهٔ قرن در بازار کار محسوب میشد. چون قبلاً در این مرز و بوم، تجربه «دوره آزمایشی» را داشتم که در اصل ترجمه محترمانه و شیکی بود از: «چند روز مجانی برای ما حمالی کن و بعد با یک لبخند بدرقهات میکنیم». مثلاً در بعضی فروشگاهها سه روز مینشینی آموزش میبینی، بعد که میپرسی «حقوقم چی شد؟»، جوری نگاهت میکنند که تازه میفهمی در فرهنگ لغت کسبوکارهای ایرانی، «آموزش دیدن» تنها فعالیت اقتصادی دنیاست که هزینهاش را خود کارآموز باید با عرق جبین و گرسنگی پرداخت کند!
خلاصه، این بار که دیدم قرار است بابت آزمایشی بودن هم سکه بدهند، با همان امیدِ ساده و معصومانهٔ آدمی که فکر میکند قرار است پشت یک میز اداری تمیز بنویسد و چای بنوشد، قدم در راه گذاشتم.
با خودم گفتم: «خب، کار دفتری است. چای هست، صندلی چرخدار هست، و احتمالاً یک آشپزخانه کوچک.»
اما «احتمالاً» همان نقطه کورِ استراتژیکی بود که تمام محاسباتم را بر باد داد.
آشپزخانهای در کار نبود. کل سیستم رفاهی-تغذیهایِ شرکت روی یک «گاز پیکنیکی» در کنج اتاق خلاصه میشد. همانجا بود که فهمیدم تعریف «امکانات رفاهی» چقدر میتواند منطقهای و بومی باشد! اما شوک اصلی وقتی وارد شد که سیستم گوارش اعلام حضور کرد و سراغ دستشویی را گرفتم. دستشویی زنانه؟ اصلاً و ابداً!
نتیجه این شد که برای یک قضای حاجت ساده، ناچار شدم افتخار حضور در سرویس بهداشتی مردانهٔ گاراژ مجاور را به نام خودم ثبت کنم! اگر آن روز کسی میپرسید: «خانم، محیط کار چطور است؟»، با لبخندِ مونالیزایی میگفتم: «هنوز در مرحله شناختِ عمیقِ زیستبوم هستم!» چون واقعاً داشتم با لایههای زیرین و گاراژیِ حیات شغلی آشنا میشدم.
با تمام اینها، این «پیکنیک و گاراژنوردی» باعث انصرافم نشد. علت اصلی، تغییر ناگهانیِ محل زندگیام بود که ادامه مسیر را رسماً غیرممکن میکرد. ده روز قرار بود بمانم، یک روز رفتم و در اوج خداحافظی کردم.
اما یک معضل ژئوپلیتیک باقی مانده بود: ۳۰۰ هزار تومان دستمزدِ آن یک روز!
برای نقد کردنِ همین یک وجب پول، مجبور شدم سفیر تامالاختیار بفرستم! بله، من برای نقد کردن حقوق یک روز کاریام، «نیروی دیپلماتیک» اعزام کردم. دوستم رفت، چانه زد، میانجیگری کرد و بالاخره غنیمتِ ۳۰۰ هزار تومانی را از چنگشان بیرون کشید تا پروندهٔ کوتاهترین، درخشانترین و اکشنترین دوران کاری تاریخ بشریت بسته شود.
نه اخراجی در کار بود، نه استعفانامهی سه صفحهایِ پُر از آه و ناله، و نه خداحافظیِ اشکآلودی با مدیر. فقط آمدم، دیدم، فتح نکردم و رفتم!
گاهی زندگی شغلی ما شبیه سریالهای صد قسمتیِ صداوسیما نیست؛ گاهی فقط یک «قسمت پایلوت» ساخته میشود و بعد تهیهکننده در تیتراژ اعلام میکند: «به دلیل تغییر لوکیشن و فقدان آفتابه در صحنه، ادامه تولید متوقف شد!»
از این غزوهٔ یکروزه، یک حقیقتِ عریان برایم به یادگار ماند؛ اینکه قبل از زدنِ امضا پای هر قراردادی، فقط نباید بپرسیم «حقوقش چقدر است؟»، بلکه باید دقیق و کارشناسانه بپرسیم:
دوره آزمایشی چند روز است و پولش نقد است یا نسیه؟
ساعات کار چقدر است؟
و مهمتر از همه: آیا قرار است برای استفاده از دستشویی، در رزومهمان «سابقه کار در گاراژ و ترانزیت بینالمللی» ثبت شود یا نه؟!

من آن روز شغل جدیدی پیدا نکردم، اما یک تجربهٔ گرانبها و ۳۰۰ هزار تومان پول نقد (با وساطت سازمان ملل و دوستم) کسب کردم. و این شاید زیباترین پارادوکس بازار کار باشد: گاهی برای گرفتن حقوقت، خودِ حقوقت هم باید ضامن و واسطه داشته باشد!