وارد که میشوی، اولین چیزی که تویِ ذوق میزند، دکوراسیونِ «سیلیکونولیطوری» است. یزهایِ چوبیِ مینیمال، دستگاهِ قهوهسازِ حرفهای که با صدایش کلِ دفتر را برمیدارد، مبلهایِ شنیِ رنگی که قرار است فضایِ خلاقیت باشند، و آن دیوارهایِ شیشهای که مثلاً نمادِ شفافیتاند. همه چیز داد میزند که اینجا یک جایِ مدرن است؛ جایی که قرار است همهچیز با «اسکرام» و «چابکی» جلو برود. اما کافی است دو ماه در این اتمسفر نفس بکشی تا بفهمی این فقط یک ویترین است؛ یک سیرکِ تماشایی که پشتِ پردهاش، همان سلسلهمراتبِ پادشاهیِ دورانِ قاجار در جریان است.
ما گیر کردهایم در تلهی شرکتهایی که «مدرن بودن» را فقط در خریدِ میز و صندلیِ گرانقیمت میبینند. مدیری که با تیشرت و کتانی سرِ جلسه میآید و اصرار دارد صدایش کنیم «فلانی» (بدونِ آقا و خانم)، در ناخودآگاهش هنوز همان خانِ روستاست. فقط فرقش این است که به جایِ اخم کردن و دستور دادن، با واژههایِ دهانپرکنِ انگلیسی تو را تحقیر میکند. اینها «استبدادِ مدرن» دارند؛ استبدادی که با لبخند و قهوه سرو میشود.
عاشقِ واژههایِ مدرناند: «فیدبک»، «چابک»، «تیمسازی». اما همین که حرفِ دلت را بزنی، همین که از حقوقِ واقعیات دفاع کنی یا نقدِ ساختاری به تصمیماتِ ابلهانهشان داشته باشی، آن رویِ سکه بیرون میزند. آنوقت دیگر خبری از «خانواده» نیست. ناگهان تبدیل میشوی به یک عنصرِ ناسازگار که باید حذف شود. آن فضایِ بازِ اداری، که قرار بود نمادِ ارتباطِ آزاد باشد، تبدیل میشود به یک «پاناپتیکونِ» مدرن؛ زندانی که در آن همه همدیگر را میپایند و مدیرِ مستبد از اتاقِ شیشهایاش با ذرهبین دنبالِ کوچکترین خطاست.
بزرگترین دروغِ این شرکتهایِ ویترینی، «فرهنگِ سازمانی» است. دیوارهایی که با جملاتِ انگیزشیِ «ما اینجا به رشدِ هم اهمیت میدهیم» پر شدهاند. اما حقیقت؟ رشدِ تو فقط تا جایی برایشان جذاب است که در راستایِ افزایشِ سودِ همان جنابِ مدیر باشد. به محض اینکه بفهمند فکر میکنی یا سقفِ کوتاهشان برایت تنگ شده، با همان لبخندِ دوستانه، عذرت را میخواهند.
اینها شرکتِ و سیستم های پویای اشتغال نیستند؛ ادارهیِ پلیسِ کوچکیاند که با بودجهیِ استارتاپی که متاسفانه از بیت المال ارتزاق میکنند اداره میشوند. در عصری که دنیا به سمتِ دورکاری و پروژهمحور شدن رفته، اینها هنوز درگیرِ ایناند که چرا فلان کارمند ده دقیقه دیرتر رسیده یا چرا در جلسهیِ «تیمسازی» با آن شور و شوقِ مصنوعی دست نمیزده.
مدرنیته، تویِ آجر و دیوار نیست؛ تویِ ذهن است. گولِ آن مبلهایِ راحتی را نخورید. آن مبلها برایِ نشستنِ راحتِ شما طراحی نشدهاند؛ طراحی شدهاند تا آنقدر خسته و کرخت شوید که یادتان برود در چه قفسی نشستهاید. حقیقتِ ماجرا تلخ است: بسیاری از این ویترینهایِ رنگی، فقط برایِ پنهان کردنِ همان تفکرِ پوسیدهای ساخته شدهاند که سالهاست گریبانِ بازارِ کارِ ما را گرفته.
خیلی باید مراقب این تیپ از بنگاههای استثمارو استحمار که به اسم و رسم دلپسند و گوشنواز (استارت آپ ) و ...در حال بهره کشی محض از منابع انسانی و حتی منابع ملی هستند باشید .
این جماعت نه تجربه و انسانیت حجره داران و مدیران سنتی را دارند نه دانش و شعور و بلوغ مدیران برندهای معتبر و موفق که سعی در تقلید از آنها دارند .
مخلص امین ظاهری