آتشنشانی از جمله حوزههایی است که در آن، چند ثانیه تصمیمگیری و هر قدم در محیط حادثه میتواند با جان نیروهای عملیاتی ارتباط مستقیم داشته باشد. به همین دلیل، در سالهای اخیر استفاده از رباتهای زمینی، پهپادها، دوربینهای حرارتی و سامانههای کنترل از راه دور، از یک ایده تحقیقاتی به بخشی از تجهیزات عملیاتی برخی سازمانهای امدادی تبدیل شده است.
یکی از نمونههای قابل توجه در این حوزه، ربات آتشنشانی Colossus ساخت شرکت فرانسوی Shark Robotics است؛ رباتی که نام آن پس از حضور در عملیات آتشسوزی کلیسای نوتردام پاریس در سال ۲۰۱۹ بیشتر مطرح شد.
Colossus یک ربات زمینی کنترلشونده از راه دور است که برای حضور در محیطهایی طراحی شده که ورود یا فعالیت طولانیمدت آتشنشانان میتواند خطرناک باشد.
این ربات به سامانههای تصویربرداری، کنترل از راه دور و تجهیزات اطفای حریق مجهز است و میتواند برای عملیاتهایی مانند اطفای حریق، خنکسازی محیط، شناسایی و انتقال تجهیزات مورد استفاده قرار گیرد.
نکته مهم درباره چنین رباتهایی این است که هدف آنها جایگزین کردن آتشنشان نیست؛ بلکه قرار است آتشنشان را از خطر دور نگه دارند و بخشی از عملیات را در نقطهای انجام دهند که حضور انسان ریسک بیشتری دارد.
در آتشسوزی کلیسای نوتردام پاریس در سال ۲۰۱۹، شرایط سازه و شدت حریق باعث شده بود برخی مناطق برای حضور مستقیم نیروهای آتشنشانی بسیار خطرناک باشند. Colossus در این عملیات برای کمک به اطفای حریق و خنکسازی محیط مورد استفاده قرار گرفت.
اهمیت این اتفاق در این بود که ربات در یک محیط واقعی و بسیار پیچیده، در کنار نیروهای آتشنشانی به کار گرفته شد؛ بنابراین موضوع رباتهای آتشنشان از یک نمایش فناوری فراتر رفت و کاربرد عملی آنها در مدیریت ریسک عملیات مورد توجه قرار گرفت.

مهمترین مزیت چنین سامانهای، کاهش مواجهه مستقیم نیروهای انسانی با خطر است.
در آتشسوزیهای صنعتی، انبارها، تونلها، پارکینگها و محیطهایی که احتمال انفجار، انتشار مواد سمی یا ریزش سازه وجود دارد، میتوان ربات را به منطقه خطر نزدیک کرد و عملیات را از فاصله ایمنتری مدیریت کرد.
برخی کاربردهای مهم این فناوری عبارتاند از:
اطفای حریق از راه دور
خنکسازی مناطق بسیار داغ
شناسایی محیطهای خطرناک
انتقال تجهیزات و بار
ایجاد مسیر امن برای نیروهای آتشنشانی
استفاده در تونلها، انبارها و تأسیسات صنعتی
فعالیت در مناطقی که احتمال ریزش یا انفجار وجود دارد
Colossus تنها در یک عملیات تاریخی مورد استفاده قرار نگرفته است. برای نمونه، سازمان آتشنشانی و امداد ژنو در سال ۲۰۲۴ دو دستگاه Colossus را برای پشتیبانی از عملیاتهای پرخطر وارد ناوگان خود کرد. این رباتها برای شرایطی مانند حریق در انبارها، تونلها و محیطهای آلوده در نظر گرفته شدهاند.
در سال ۲۰۲۵ نیز فرانسه ۴۰ دستگاه Colossus را در اختیار سازمان خدمات اضطراری دولتی اوکراین قرار داد. طبق اعلام طرف اوکراینی، این رباتها برای فعالیت در مناطقی که خطر زیادی برای نیروهای انسانی دارند، از جمله مناطق آسیبدیده پس از حملات و حوادث، به کار گرفته شدهاند.
این نمونهها نشان میدهند که رباتهای آتشنشانی دیگر صرفاً یک فناوری آزمایشگاهی نیستند و در برخی کشورها بهعنوان ابزار مکمل عملیات امداد و اطفای حریق وارد چرخه عملیاتی شدهاند.

احتمالاً نه.
واقعیت این است که پیچیدگی عملیات آتشنشانی هنوز به تصمیمگیری، تجربه و حضور نیروهای متخصص نیاز دارد. رباتها بیشتر در نقش یک نیروی کمکی و ابزار افزایش ایمنی معنا پیدا میکنند.
آینده این حوزه احتمالاً به سمت ترکیب چند فناوری حرکت خواهد کرد: خودروهای آتشنشانی پیشرفته، رباتهای زمینی، پهپادها، دوربینهای حرارتی، سنسورها، سیستمهای ارتباطی و در مراحل پیشرفتهتر، هوش مصنوعی برای تحلیل اطلاعات و پشتیبانی از تصمیمگیری فرمانده عملیات.
به این ترتیب، فناوری قرار نیست آتشنشان را حذف کند؛ بلکه تلاش میکند توان عملیاتی او را افزایش دهد و میزان قرار گرفتن او در معرض خطر را کاهش دهد.
توسعه فناوری در صنعت آتشنشانی تنها به رباتها محدود نمیشود. بخش مهمی از این مسیر به طراحی، ساخت و تجهیز خودروهایی مربوط است که باید متناسب با نوع مأموریت، ظرفیت، شاسی، تجهیزات و شرایط عملیاتی هر سازمان انتخاب و آماده شوند.

آداک فیدار با سابقه فعالیت در حوزه تجهیزات ایمنی و آتشنشانی، امروز در زمینه طراحی، مهندسی، تولید و تجهیز خودروهای آتشنشانی فعالیت میکند. این مجموعه با تکیه بر زیرساخت تولید خود در شهرک صنعتی صفادشت، در حوزههایی مانند تولید و تجهیز خودروهای آتشنشانی، تجهیزات تخصصی اطفای حریق و راهکارهای مورد نیاز صنایع، سازمانهای آتشنشانی، شهرداریها، فرودگاهها و صنایع نفت، گاز و پتروشیمی فعالیت دارد.
تجربه جهانی رباتهایی مانند Colossus نشان میدهد که آینده صنعت آتشنشانی به سمت افزایش ایمنی، مهندسی دقیقتر تجهیزات و استفاده هوشمندانه از فناوری حرکت میکند؛ مسیری که در کنار توسعه خودروها و تجهیزات تخصصی، میتواند استانداردهای جدیدی برای عملیات اطفای حریق و امدادرسانی ایجاد کند.