
با دقت فراوان، برنامهای برای سال پیش رو تنظیم میکنید. هزار بار جزئیاتش را مرور میکنید تا مبادا چیزی از قلم افتاده باشد. سعی میکنید که همهی جوانب را در نظر بگیرید تا در راه مشکلی پیش نیاید. با این همه دقت و وسواس، چقدر ممکن است که آنچه که در نظر دارید، حاصل نشود؟
راستش را بخواهید، خیلی زیاد! حقیقت آن است که حصول نتیجه و دستیابی به اهدافی که تعریف میکنیم، جز خودِ ما، به عوامل دیگری نیز مرتبطند و از آنها تاثیر میپذیرند.
در مطلب دیگری در این پرونده، دربارهی این صحبت کردیم که برنامهریزی در شرایط نابسامان و پیچیده اهمیت و اولویت بیشتری مییابد. در همان مطلب، تاکید کردیم که با بازشناسی این شرایط، امکان و توانِ بیشتری برای مواجههی بهتر خواهیم یافت. حال بیایید، نگاهی نزدیکتر به این شرایط خاص، متناسب با جغرافیای کشورمان بیاندازیم.
به احتمال خیلی زیاد، مواجهه با این شرایط را پیشتر تجربه کردید، اما بازتعریفشان، علاوه بر اینکه نمکی بر زخمهایمان است، خالی از لطف هم نیست! در این مقاله بنا داریم تا اولا، شما را با برخی از این دست پیشامدها، موقعیتها و رخدادها که میتوانند مخل برنامهریزی و مانعی در سر راهتان باشند آشنا کنیم و دوما، پیشنهادهای عملی و واقعی ارائه کنیم تا اگر -خدا ناکرده۰ با این اتفاقات مواجه شدید، تصمیم و اقدامی بهینه در پیش بگیرید.
به احتمال زیاد اولین بحرانی که در ایران با آن -به کرات- مواجه شدید و باز هم به احتمال زیاد، ممکن است همین حالا و همزمان با خواندن یا شنیدن این مطلب هم به نوعی با آن دست به گریبان باشید، مشکلات اقتصادیست.
پول، وجه موثر بر هر کار و اقدامیست و بدون در اختیار داشتنِ آن، تقریبا هر تلاشی بیاثر است. اما بیشتر از بیپولی، این بیثباتیست که بر کار و زندگیمان تاثیرگزار است و امکان برنامهریزی را از ما میگیرد.
شاید بتوان با کارِ بیشتر بر کمبود منابع مالی فائق آمد، اما بیشک، نمیتوان بر ارزشِ پول تاثیری گذاشت و نوسانات موجود دربازار پولی را کنتزل کرد.
این یک «واقعیت» است که باید آنرا بپذیریم. پذیرش این واقعیت شاید در ظاهر گرهای را باز نکند، اما حداقل، جلوی ایجاد گرههای تازه را میگیرد.
تحولات سیاسی، از آنچه که در برخورد اول به نظر میرسد وسیعتر است. چالشهای سیاست داخلی در کنار مشکلات سیاست خارجی، ما را در موقعیتی قرار داده است که گاها با یک اظهار نظرِ دیپلماتی خارجی امیدهایمان بر باد میرود و گاهی هم سفر وزیری از خارج، دوباره امیدهایمان را به دست میآوریم.
بله، ما به شدت وابسته به مسائل سیاسی هستیم و این خود، گاها و عموما، چون سدی در مسیر راهمان قرار میگیرد.
عوامل اجتماعی را نیز میتوان از جمله عناصر تأثیرگذار بر ایجاد احساس موفقیت یا ناکامی برشمرد. ممکن است برخی از اهداف ما با باورها و سنتهای رایج در اجتماعی خاص در تضاد باشند. همین امر، جامعه را بر آن خواهد داشت تا با اهداف و آرزوهای ما همسو نبوده، از آنها استقبال نکرده و در مسیرمان برای دستیابی به موفقیت مانع تراشی کنند.
هنرمندان با ابزارشان -هنر- که مستقیما با جامعه و فرهنگ در ارتباط است، بیشتر از هر قشر دیگری با این عامل در ارتباطند و احتمالا، بیشتری از باقی از آن متاثر و متضرر شدند.
بلایای طبیعی، بیماریهای جسمی و مشکلات روحی-عاطفی، هرکدام بحرانهایی هستند که حتی از عواملی که پیش از این عنوان شد نیز، کمتر پیشبینی میشوند. شوربختانه از هیچکدام راه فراری نیست و بدتر اینکه، بدون هیچ هشداری، امکان وقوعشان برای همهمان ممکن است. تصور کنید که برای رسیدن به مقصودی، برنامهی مفصلی چیدید و در میانهی راه با بحرانی عاطفی مواجه میشود که توان ادامهی راه را از شما میگیرد. واقعا چکار میتوان کرد؟
همانطور که در ابتدای این مقاله نیز عنوان شد، بعید است که گزینههای بالای برایتان ناآشنا و ناملموس باشد. مهم آن است که «جوری دیگری» به مواجههی آنها برویم و بتوانیم برخورد بهتری داشته باشیم.
تا همینجای متن، محتوای کافی برای رسیدن به یک نتیجهگیری شفاف را در اختیار داریم: کاری نکنیم، چرا که زورمان به عوامل بالا نمیرسد!
من، راستش نه توانایی آن را دارم که حرفهای امیدوارکننده بزنم و شما را نسبت به برنامهریزی و پایمردی در این مسیر سر ذوق بیاورم، و نه تمایلی به این نوع از فریبکاری دارم! من خودم، پیش از شما، مخاطب این نوشتار بودم. زمانی که بنای نوشتن آن را گذاشتم، احساس کردم که چقدر به محتوایی که بناست تحقیق و تالیف کنم نیازمندم!
آنچه در ادامه خواهد آمد، حاصل مطالعهی دهها مقاله از منابع مختلف ومعتبر است که هرکدام به نوعی، به این موضوع از جنبههای مختلف پرداخته بودند.
خُرده آموزههایی که با آن رسیدم را به ترتیب با شما به اشتراک میگذارم، با این امید که در مسیر دشوار ۹۹ بتواند کمکحال و کمک راهتان باشد.
قطعا ما در برههی سخت و عجیبی از تاریخ ایران زندگی میکنیم و بیشک، کمتر بخشی از جغرافیای جهان را میتواند یافت که مردمانش با مشکلاتی چون ما دست و پنجه نرم کنند. اما حقیقتا، این بدان معنا نیست که باقی نقاط جهان، همهی امور درست و بهینه باشد و هیچ اشکال و مسالهای در کار نباشد.
عوامل بیرونی در همهجای جهان، و در همهی اعصار وجود داشته و دارند. قطعا شکل و اندازهشان متفاوت است، اما در همهجا نیاز به مهارتِ مواجهه با آنها به یک اندازه لازم است.
اقدام: تصور نکنید که مشکلات «فقط» در ایران وجود دارد، هرکجای دیگری هم که باشید، با مشکلات و عوامل ناخوشایند بیرونی سروکار دارید. پس بجای وانهادن مشکلات، به فکر مواجههشان باشید.
شاید با نکتهی بالا موافق نباشید، اما حقیقت دارد! وقتی به این باور برسید که عوامل پیرامونی محدود به یک جغرافیای خاص نیست و اساسا، بخشی از ماهیت، زندگی در این جهان است، تازه مراحلِ جنجگو شدن را در پیش میگیرند.
وحید رجبلو، فردی دارای معلولیت ۹۸ درصد است. من خودم را که جای وحید تصور میکنم، احتمالا اگر در موقعیت او بودم، خود را گوشهای افتاده و فراموش شده مییابم. اما وحید امروز کسبوکار خودش را دارد و توانسته است مستقل از محدودیتهای جسمی به عنوان فردی تاثیرگذار شناخته شود.
شکست در هر زمینهای و به هر نحوی که باشد، دردناک و آزار دهنده بوده و تمام احساسات ما را درگیر میکند. بنابراین، لازم است زمانی را برای گریه کردن و غمگین بودن در نظر بگیریم. منتهی، این زمان نباید خیلی طولانی باشد. میتوانید، چندین روز غمگین باشید؛ هیچ کاری نکنید؛ اگر خشمگین هستید، تلاش کنید تا خشم خود را در جهت مثبتی هدایت کنید. اگر به شعار دادن متهمم نمیکنید، به گواه منابع علمی، ورزش کردن را به شما توصیه میکنم. فعالیت فیزیکی به ما کمک میکند که از بار ناملایمات، فشارهای عصبی و مشکلات روحی رهایی یابیم.
در مواجهه با هر سختی و دشواری، نکاتی برای آموختن وجود دارد. دوستی را میشناسم که هفت بار در هفت کسبوکار مختلف شکست خورده است و حالا، مشغول پیدا کردن سرمایه برای تجربهی هشتماش هست. راستش، من خودم در دل فکر میکنم که اشتباه میکند. اما حرفی که چندی پیش از او شنیدم، به کل تصورم را عوض کرد: من این تجربههای قبلیام آنقدر آموختم که بعید است اینبار به مشکلی بخورم.
شاید هشتمین تلاش دوست من، باز هم با ناکامی منجر شود. اما مطمئنم، اگر همین سیر یادگیری از موقعیتها را ادامه دهد، بالاخره به آنچه که مطلوبش هست خواهد رسید. مثال مربوط ادیسون را برای ۱۰۰ راه که نمیتوان از آن طریق لامپ را اختراع کرد را حتما شنیدهاید!
همه ما افرادی را در اطرافمان داریم که در طول هر تجربهای به شکلی دائمی با یادآوری اتفاقات و جزئیات آن و اشاره گاه و بیگاه به شکستی که تجربه کردهایم، به اصطلاح نمک روی زخم میپاشند. تا جای ممکن از این افراد فاصله بگیرید. مهمتر از بقیه، خودمان نیز باید بیاموزیم که به خودمان سخت نگیریم و سوهان روح خود نباشیم.
ما، بدون آنکه بفهمیم یا متوجهاش باشیم، بیشتر آسیب را به اعتماد به نفس خودمان میزنیم. حواسمان باشد که اگر با نوعی از ناکامی مواجه شدیم، مدام و مدام خود را بابتش سرزنش نکنیم که این نکوهیدنِ خود، اثری جز کاهش انرژی برای ادامهی مسیر ندارد.
یک ضربالمثل چینی هست که میگوید، «زمین خوردن شکست نیست؛ برنخواستن شکست است!»
کارآفرین مشهور، Jack Ma، هم در این باره میگوید، «خودتان را مثل یک بازیکن بوکس در نظر بگیرید، اگر او به ضربه خوردن عادت نکند، آیا هرگز ممکن است پیروز شود؟»
بنابراین، دست از تصور این که قربانی تقدیر هستید بردارید. در این صورت، توانایی مضاعفی در شما ایجاد خواهد شد.
هنگامههای سختی، بروز مشکلات غیرقابل حل و موقعیتهای طاقتفرسا، عموما ما را دچار بحرانهای روحی عدیدهای میکنند که شاید، مواجهه با آنها از توانمان خارج باشد. هرزمان که خود را در آستانهی فروپاشی -در هر سطحی- احساس کردید، نزد مشاوری امین و مجرب بروید. دریافت مشاورهی تخصصی از افراد ذیصلاح، خود به عنوان راهکاری اثرگذار در مواجهه با ناکامی نقش ایفا میکند.
در نهایت، متوجه شدیم که ناکامی نیز یک روی سکه و یکی از ابعادی است که همه به نحوی آن را در زندگی تجربه میکنند. برخی عوامل، خارج از ما و بیرون از حیطه اختیارمان جریان دارند که ما را به سمت شکست هدایت میکنند. هنگام بروز سختیها، باید انعطاف پذیر و قدرتمند عمل کنیم. لازم است با برخی مسائل کنار بیائیم و زندگی را از سر بگیریم. به این ترتیب، دشواریهای مسیر را پشت سر گذاشته و چراغ راه زندگی عزیزانمان خواهیم بود.

آنچه که خواندید، بخشی از پروندهی عیدانهی راهرو با موضوع برنامهریزی بود. برای اطلاعات از سایر بخشهای این پرونده و مطالعهی آنها اینجا کلیک کنید.