
در روزها و هفتههای جاری که شیوع بیماری کرونا، نظم و روال زندگی اکثر ما را با اختلال روبرو کرده است، برنامهریزی و پایبندی به اهدافی که در نظر داشتیم، دشوارتر از همیشه به نظر میرسد. همهی ارکان زندگیمان با مشکل روبرو شده و بدتر از همه آنکه، کمتر میتوانیم به «آینده»ای که در پیش داریم، امیدوار باشیم.
در پروندهی عیدانه راهرو، دربارهی اهمیت برنامهریزی مطالب مفصلی حضورتان تقدیم کردیم. روزهای تولید محتوای پروندهی راهرو اما، خبری از کرونا نبود و کمتر کسی فکر میکرد که سال را با چنین ماجرایی آغاز کنیم.
در این مقاله، Judson A. Brewer که روانشناس و عصبشناس معتبریست، دربارهی شیوهی برخورد با بحران روزهای کرونایی سخت میگوید: برایمان از شکل عملکرد مغز صحبت میکند و پیشنهاداتی برای نحوهی برخورد بهتر با موقعیت موجود را پیش رویمان قرار میدهد.
اگر شما هم نگران این ایام و وضعیت پس از آن هستید، خواندن این مقاله میتواند برایتان سودمند باشد.
در روزهای اخیر، درخواستهای زیادی دریافت کردهام تا در مورد چگونگی ایجاد تعادل بین برنامهریزی برای آینده و عدم اطمینانی که همه ما با آن روبرو هستیم، نکاتی بگویم.
مغز ما برای برنامهریزی درباره آینده تنظیم شده است. چنین سازوکاری کمکمان میکند تا زنده بمانیم. اما زمانی که برای برنامهریزی، به اطلاعات کافی دسترسی نداشته باشیم، وارد فرایندی فرسایشی میشویم که به آن درجا زدن (تکرار وسواس گونهی عمل) میگویند. اصطلاحی ذهنی که وقتی مغزمان در یک چرخهی تکراری گرفتار میشود، از آن استفاده میکنیم. این دقیقاً شبیه به همان حالتی است که هنگام Overload (اضافه بار) برای یک کامپیوتر اتفاق میافتد. زمانی که کامپیوتر شما فضای کافی روی هارددیسکش نداشته باشد، هر دستور کوچکی که صادر کنید، آن را کند و کندتر میکند. در این شرایط، علامت ماوس، به چرخ کوچک گَردانی تبدیل میشود که از مشکلات پردازشی دستگاه در آن لحظه حکایت دارد.
مغز ما هم رفتاری مشابه با همان کامپیوتر از خود نشان میدهد. وقتی مغز برای تصمیمگیری به اطلاعات کافی دسترسی نداشته باشد، در چرخهی «چه میشود اگر» گیر میافتد و سؤالاتی مثل "اگر اینطور یا آنطور شد، چه میشود؟" به ذهنتان هجوم میآورند. بهعبارتدیگر، مغز، کاسه "چه کنم چه کنم" دستش میگیرد! سپس درست مثل همان دایرهی دوّار که نشاندهندهی مختل شدن عملیات کامپیوتر است، ما نیز وارد چرخهی نگرانی شده و زمانی که میزان نگرانی، از کنترل خارج شود، به چرخهی ناخوشایند ترس و وحشت وارد میشویم و اینجا هم درست مثل کامپیوتر، مغزمان ناتوان یا اصطلاحاً "فریز" میشود.
من این روزها با این چرخهی " چه میشود اگر " زیاد برخورد کردهام و شرط میبندم شما هم با آن ناآشنا نیستید. اما سؤال اینجاست چطور میتوانیم مغزمان را از گردش در چرخهی بیپایان نگرانی نجات دهیم؟ در مقالات بعد در مورد اینکه نگرانی چطور میتواند به یک عادت ذهنی تبدیل شود، خواهم نوشت اما بهتر است فعلاً در مورد چند راهکار ساده برای برونرفت از چرخه نگرانی صحبت کنیم.
در کلینیک ترک اعتیادم، مراجعهکنندگان یک برنامه بازیابی دوازده مرحلهای را میگذرانند. در چنین محیطی استفاده از قاعدهی "روی همین امروز تمرکز کن " کمک زیادی میکند. از آنجا که آنها از هشیاریشان در تمام روزهای ماه مطمئن نیستند، بنابراین سعی میکنند روی همان روز و همان لحظه تمرکز داشته باشند. درواقع به آنها میگوییم سعی کنید برای امروز چیزی مصرف نکنید و به فردا و روزهای بعد و احتمالات آتی فکر نکنید!
از این رویکرد، ما هم میتوانیم درسهای زیادی بگیریم. خصوصاً اگر بتوانیم نحوه عملکرد مغز را بهخوبی درک کنیم. یادآوری این واقعیت به خودتان که برای برنامهریزی درباره آینده به اطلاعات دقیق نیاز دارید، حسابی کمکتان میکند.
هر وقت متوجه شدید که ذهنتان تدریجاً به چرخهی نگرانی وارد میشود، میتوانید روی خودتان نظارت داشته باشید و از خود دو سؤال مهم بپرسید:
در مواجهه با موقعیتهای نگرانکننده و در شرایط عدم اطمینان، پس از مرور این دو سؤال، کار را از همان روز و همان لحظهای که در آن قرار دارید، شروع کنید و آنچه را امروز باید انجام شود، انجام دهید و انجام کارهای فردا را به همان زمانی که باید انجام شوند، محول کنید: یعنی همان فردا! در زمان حال سیر کنید و بدانید هرقدر به زمان و مکانِ حال نزدیکتر شوید، اطلاعاتتان از موقعیت دقیقتر خواهد بود. مثلاً هنگام گرسنگی یا تشنگی و بر اساس سیگنالهای اطلاعاتیِ درستی که مغزتان به شما میدهد، میتوانید در مورد خوردن یا نوشیدن تصمیم بگیرید. این یک نمونهی ساده و در عین حال کاربردی برای تصمیمگیری در زمان حال و بر اساس نیازهای همان لحظه است.
در گام بعدی میتوانید چارچوب زمانیتان را گسترش دهید و ببینید آیا برای تصمیمگیری درباره امروز، این هفته یا بیشتر از آن اطلاعات کافی دارید یا نه؟ احتمالاً شما هم با من همعقیدهاید که برنامهریزی از حالا برای ماه بعد، به دلیل تغییرات سریعی که در شرایط و اساساً در همه چیز رخ میدهد، یک امر تقریباً غیرممکن و اقدامی غیرمنطقی است. پس اجازه ندهید اطلاعاتتان از آیندهی دور، نگرانتان کنند. بهجای نگرانی به خودتان یادآوری کنید که اوضاع آرام و روبهراه خواهد شد. فراموش نکنید همه چیز سریعتر از آنچه حتی بتوانید تصور کنید، میتواند به نفع شما تغییر کند.
اگر برنامهریزی برای آینده از حالا، آشفته و مضطربتان میکند، میتوانید از طریق شکستن آینده به یک برنامهی ساعتبهساعت، آرامش پیدا کنید. یعنی از خود بپرسید طی یک ساعت آینده چه کاری باید انجام دهم؟ ساعت به ساعت، دقیقه به دقیقه و حتی اگر لازم است ثانیه به ثانیه پیش بروید. این کار کمکتان میکند در زمان حال بمانید و در چرخهی ناخوشایند نگرانیهای غیرضروری گرفتار نشوید.
میخواهم بحث را با اشاره به بخشی از کتابی از Charlie Mackesy که اخیراً خواندهام، تمام کنم. در بخشی از این کتاب آمده: گاهی شکوه و شجاعت همان برخاستن و ادامه دادن است.
یادمان باشد گاهی برخاستن و ادامه دادن، همه آن چیزی است که میتوانیم در لحظه انجام دهیم و همین عزم و شجاعت، بهخودیخود، شکوهمند و قابلتحسین است. به یاد سپردن این جمله، کمکتان میکند تا امروز باپشتکار و شجاع بمانید و فردا را به همان فردا موکول کنید.
? عنوان اصلی: ‘Worry About Tomorrow, Tomorrow’
? نویسنده: Judson A. Brewer
? تولید محتوا برای راهرو: نویسش