
۱.برای هر یک از واژههای زیر مترادف (هممعنی) بنویسید.
به رغم – زنجره – روله – مصاحبت – در اثنای – حجره – تامل – برزن
۲. آرایههای ادبی ابیات و عبارات زیر را بنویسید. (برای هر گزینه دو آرایه)
الف) دانهها چون در زمین پنهان شود / سر آن سرسبزی بستان شود
ب) نار خندان باغ را خندان کند / صحبت مردانت از مردان کند
پ) الهی دانایی ده تا از راه نیفتیم و بینایی ده تا در چاه نیفتیم
۳. قاآنی کتاب ......... را به تقلید از کتاب ........... نوشت.
۴. قالب شعری چهار پاره یا دوبیتی نو را توضیح دهید.
۵. عبارات «گفت: جان پدر تو نیز اگر بخفتی به از آن که در پوستین خلق افتی» از چند جمله تشکیل شده است؟ مشخص کنید.
۶. نوع گذرا یا ناگذر و همچنین نوع زمان هر کدام از فعلهای زیر را بنویسید.
الف) میخریدم
ب) رفتهاند
ج) گفته بودند
د) شده است
۷. برای هر کدام از واژهای زیر یک همخانواده بنویسید.
الف) متعال
ب) اعجاز
ج) مبصر
د) گیره
۸. پیام اصلی دو بیت زیر را در یک بند (سه سطر) بنویسید.
از دی که گذشت هیچ از او یاد مکن / فردا که نیامده است فریاد مکن
بر نامده و گذشته بنیاد مکن / حالی خوش باش و عمر بر باد نکن
۹. نام نویسنده یا سراینده هر یک از آثار زیر را به همراه دوره (قرن) زندگیشان بنویسید.
الف) به هوای گل سرخ
ب) خانهای برای شب
ج) مثنوی معنوی
د) تنفس صبح
۱۰. نقش کلمات مشخص شده را بنویسید.
الف) علی کتاب را به دوستش بخشید.
ب) روشن و گرم و زندگی پرداز / آسمان مثل یک تبسم شد
پ) خداوندش را بگو که گرگ ببرد
۱۱. بیتهای زیر را به نثر روان بنویسید.
الف) تو را پرواز بس زود است و دشوار / ز نوکاران که خواهد کار بسیار
ب) زندگی بر تو میزند لبخند / هست وقت شکفتنت امروز
پ) با زبان عقربک میگفت عمر / میروم بشنو صدای پای من
ت) تا توانی پیش کس مگشای راز / بر کسی این در مکن زنهار باز
۱۲. نوع ترکیبهای زیر را بنویسید.
الف) بهار ایمان
ب) مردان سحرخیز
۱۳. چهار بیت از شعری که حفظ کردهاید را بنویسید.
۱. در هر عبارت، معنای واژه مشخص شده را مقابل واژه بنویسید.
الف) دوست خوب کیمیا است.
ب) کژال مویه میکرد و گرگ خرناسه میکشید.
ج) رسانههای از انحراف نسل جوان سخن میگویند.
د) شب توی قهوه خانهای بیتوته کردیم.
ه) برای شما سعادت و ترقی در علم و عمل آرزو میکنم.
ف) حجرهای ساده و کوچک نصیب او شد.
و) شبی در محفلی با آه و سوزی / شنیدستم که مرد پاره دوزی
ز) دم در صحن از اتومبیل پیاده شدیم.
س) در تنهایی سیمای محزونی داشت.
ر) شاه گفت با پیش کشی و بدون پیش کش نزد من بیا
۲. به سوالات زیر پاسخ دهید.
الف) در درس زندگی همین لحظههاست منظور نویسنده از عبارت «عمر حقیقی را شناسنامه تعیین نمیکند» چیست؟
ب) در درس با بهاری که میرسد از راه منظور از عبارت «آسمان مثل یک تبسم شد» چیست؟
ج) منظور از عبارت «آینده با حرف ساخته نمیشود» چیست؟
۳. ابیات و عبارتهای زیر را به نثر روان بازگردانی کنید.
الف) آن دست که زیر سر مادرم بود خون اندر آن خشک شده بود.
ب) صد هزاران دام و دانه است ای خدا / ما چو مرغان حریصی بینوا
ج) تو را توش هنر میباید اندوخت / حدیث زندگی میباید آموخت
د) گر بر کنم دل از تو برداریم از تو مهر / آن مهر بر که افکنم آن دل به کجا برم
ه) چراغ از بهر کوردلان تاریک اندیش است تا به من تنه نزنند و سبوی مرا نشکنند.
و) تو را دانش و دین رهاند درست / در رستگاری ببایدت جست
۴. در هر یک از اشعار و عبارتهای زیر، آرایه ادبی به کار گرفته شده را مشخص کنید.
الف) کودکان پرنشاط گل بوتهها در گوش نسیم آمین میگفتند. (۲ آرایه)
ب) من اینجا چون نگهبانم تو چون گنج / تو را آسودگی باید مرا رنج (۲ آرایه)
پ) تپه قد کشیده بود. (۱ آرایه)
ت) صد هزاران دام و دانه است ای خدا / ما چو مرغان حریصی بینوا (۲ آرایه)
ث) آنها هیچگاه رشته دوستی را قطع نمیکردند. (۱ آرایه)
ج) چو گل بشنید این گفت و شنودم / بگفتا من گلی ناچیز بودم (۱ آرایه)
چ) آدم و نوح و خلیل و موسی و عیسی / آمده مجموع در ظلال محمد (۱ آرایه)
ح) پانزده روز مرخصیام مثل باد گذشت. (۱ آرایه)
خ) نسیم مهربان لالایی مادران مانند پری لطیف بر گونه من کشیده میشود. (۳ آرایه)
۵. در هر یک از عبارتهای زیر، نقش کلمات مشخص شده را رو به روی عبارت بنویسید. (فعل، نهاد، متمم، مفعول، فعل اسنادی، مسند)
الف) من عموی خوش اخلاقم را در قلبم جا دادم.
ب) از خدا جوییم توفیق ادب / بیادب محروم شد از لطف رب
پ) هجوم فتنههای آسمانی / مرا آموخت علم زندگانی
ت) زنگ تفریح را که زنجره زد / باز هم در کلاس غوغا شد
ث) رابطه و رفتار ما با خود، خانواده و دوستان بسیار مهم است.
ج) همه گلهای عالم آزمودم / ندیدم چون تو و عبرت نمودم.
چ) یارب تو از وی خشنود باش و درجتش درجه اولیا گردان.
۶. کامل کنید.
شخص: سوم شخص
شمار: مفرد
بن گذشته ساده: ؟
بن حال ساده: خند
فعل گذشته استمراری: ؟
مصدر: خندیدن
شخص: اول شخص
شمار: مفرد
بن گذشته ساده: شنید
بن حال ساده: ؟
فعل گذشته استمراری: ؟
مصدر: ؟
شخص: ؟
شمار: جمع
بن گذشته ساده: ؟
بن حال ساده: ؟
فعل گذشته استمراری: میدیدید
مصدر: دیدن
۷. برای هر یک از کلمات، دو هم خانواده بنویسید.
ناظر – اقتدار
۸. واژه درست را با توجه به معنای جمله در جای خالی قرار دهید.
الف) شهر مکه در کشور عربستان به شهر مدینه ........ است. (قریب – نزدیک)
ب) او برای مظلومان همواره در مقام .......... ظاهر میشد. (دادخاهی – دادخواهی)
۹. هر یک از آثار زیر مربوط به کدام شاعر، نویسنده یا عارف است؟ با خط به هم وصل کنید. ( دو مورد اضافی است.)
با بال این پرنده سفر کن جامی
بستان العارفین دکتر شریعتی
کویر ملک الشعرای بهار
ما میتوانیم نیما یوشیج
کرم کنجکاو محمد جواد محبت
هفت اورنگ امام خمینی (ره)
افسانه ویتاتو ژیلینسکای
سبک شناسی کلیک مورمان
فرهنگ برهنگی برهنگی فرهنگی بایزید بسطامی
۱۰. قالب شعرهای «زنگ آفرینش – علم زندگانی – توفیق ادب – به بهاری که میرسد از راه» به ترتیب در کدام گزینه آمده است؟
الف) مثنوی – چهارپاره – رباعی – چهارپاره
ب) چهارپاره – رباعی – قصیده – مثنوی
ج) چهار پاره – مثنوی – مثنوی – چهار پاره
د) قصیده – غزل – چهارپاره - مثنوی
۱. معنی کلمات مشخص شده را بنویسید.
الف) مراسم تدفین برگزار شد.
ب) خدشه و خطری را احساس نکرد.
پ) لباسهایم را سوا میکردم.
ج) امام ناگزیر بود.
د) او از صید گنجشک احساس تنفر میکرد.
ه) شاهکار ارزنده
ی) از ضمیر خاک میگویند راز
و) نگردد شاخک بیبن برومند
۲. معانی ابیات و عبارات زیر را به فارسی روان بنویسید.
الف) روشن و گرم و زندگیپرداز / آسمان مثل یک تبسم شد
ب) نمودش بس که دور آن راه نزدیک / شدش گیتی به پیش چشم تاریک
پ) ای مرغک خرد ز آشیانه / پرواز کن و پریدن آموز
ت) بر این زادم و هم بر این بگذرم / چنان دان که خاک پی حیدرم
ث) سعدی اگر عاشقی کنی و جوانی / عشق محمد بس است و آل محمد
ج) دلم در آتش غفلت مسوزان / به معنی شمع جانم برفروزان
۳. در عبارت زیر متمم، مفعول و مسند را مشخص کنید.
معلم شاگردانش را به کلاس برگرداند و ساکت شد.
۴. کدام ترکیب وصفی و کدام اضافی است؟
الف) مردان شجاع
ب) حرکت اتوبوس
۵. در درس آدم آهنی و شاپرک، آدم و آهنی و شاپرک نماد چه انسانهایی در جامعه است؟
۶. کتاب «کویر» از کدام شخصیت است؟
الف) دکتر شریعتی
ب) امام خمینی
ج) شهید مطهری
د) شهید رجایی
۷. جای خالی را با کلمات مناسب پر کنید.
الف) شاعری که «گل و نوروز» و «کمال نامه» از آثار اوست ...........
ب) «پری در آبگینه» و «دوشنبههای آبی ماه» از آثار اوست ...........
۸. کلمات ساده و غیر ساده را معلوم کنید.
موتور – کبوتر – اصفهانی – گلخانه
۹. بن ماضی، بن مضارع و شناسه را در فعلهای زیر مشخص کنید.
الف) نوشته بودم:
بن ماضی: .......... بن مضارع: .............. شناسه: ................
ب) خواهد آمد:
بن ماضی: .......... بن مضارع: ............... شناسه: .................
۱۰. در عبارت زیر، ضمایر و مرجع ضمیر را پیدا کرده و نوع آنها را بنویسید.
نیما آنقدر به ادبیات علاقه داشت که استادش او را تشویق میکرد.
۱۱. فعل را در جملات زیر مشخص کنید. سپس شخص، شمار و مصدر آنها را معلوم کنید.
الف) با چشمانی اشک بار آن مرد بزرگ را به خاک سپردیم.
شخص و شمار: ......... مصدر: ............
ب) تو را خوانم به هر رازی
شخص و شمار: ............. مصدر: ..............
۱۲. املای درست گزار یا گذار را برای واژههای زیر انتخاب کن.
سپاس: ...........
بنیان: ............
۱۳. فعل آینده بسازید.
خواندم: .............
نوشتیم: ............
۱. درستی یا نادرستی واژههای زیر را از نظر املایی مشخص کنید و درست آن را بنویسید.
الف) مساحبت
ب) رایحه
ج) عظمت
د) مطهر
۲. کدام گزینه از نظر املایی درست است؟
الف) صرایت
ب) تهسین
ج) اخلاس
د) ذوق
۳. کدام گزینه از نظر املایی نادرست است؟
الف) اعتراف
ب) عبرت
ج) طلف
د) فروتن
۴. از میان واژههای داده شده، کلمات هم آوا و همنویسه را جدا کنید. (چند واژه اضافه آورده شده است.)
غریب – کُشتی – کِشتی – گُل – ارز – فراق – شوق – قریب – فراغ – گِل
۵. هر کدام از واژههای ناتمام را با توجه به معنی آنها با حروف درون کمانک کامل کنید.
الف) ن ...... یر «مانند: ظ – ض – ذ»
ب) طراو ...... «شادابی: ط – ت»
ج) ....... ماجت «پافشاری: س – ص»
د) ذو ...... «سلیقه: ق – غ»
۶. از میان واژههای درون کمانک، واژههای مناسب را برای تکمیل جمله انتخاب کنید.
الف) نیروهای غارتگر ....... شکست خوردند. «مغول – موغول»
ب) پیرمرد کمی ......... کرد. «مکس – مکث»
ج) آدم آهنی با چشم نارنجی رنگش ......... چشمک زد. «موزیانه – موذیانه»
د) کتاب خوب به ما ........ آموختنی میآموزد. «مطالب – متالب»
۷. برای هر واژه یک همخانواده بنویسید.
الف) تفکر
ب) احوال
ج) حفظ
د) شغل
۸. در میان گروه کلمات زیر، گروهی غلط املایی دارند. درستها را مشخص کنید و آنها را در جای خالی بنویسید.
عطش مطالعه – سیر بیپایان – قطئات صنعتی – نگاه پژمرده – موج جمعیت – حظور به موقع – فرست مناسب – هجوم باد
۹. در هر واژه حرف تشدید دار را در درون کمانک بنویسید.
الف) تجمل ( )
ب) محلی ( )
ج) مرجعیت ( )
د) ترقی ( )
۱۰. در متن، غلط املایی وجود دارد. آنها را بیابید و شکل درستشان را بنویسید.
تصلّت حکومتهای جبّارو قاصد اکثر مردم را سخت ترصو بار آورده و روح شهامت را در آنان کشته و اکنون که روز پیکار فرا رسیده بود، غدرت دفاع نداشتند.
۱۱. املای تقریری:
من با تکان دادن دستهایم به احساسات خاموش اما سرشار از پاکی و صفای این طبیعت و سبزههای معصوم پاسخ میگفتم و به خالق آنها میاندیشیدم.
نوجوانی دورهای شبیه به رویا و زیبا است. زیبایی و قشنگی آن را با کم حوصلگی و دل خوریهای بیهوده زشت و تاریک نکنیم و تا میتوانیم از لحظههای زندگی لذت ببریم.
زندگی حقیقی آن است که در جست و جوی دانش و یا کار مفید و سازنده بگذرد با این قرار قسمت اعظم عمر مردم به غفلت سپری میشود.
از خداوند خواست به او در راهی که انتخاب کرده است اخلاص و همت بلند عطا کند و به قلب نگران مادر نیز آرامش و نشاط بخشد.
پروین و سرودهایش آنقدر شگفتانگیز بودند که بزرگترین شاعران روزگار او را تحسین و تشویق میکردند.
حکومت شاه آیت الله خمینی، رهبر نهضت انقلاب اسلامی را دستگیر و زندانی کردند. مردم به نشانه اعتراض و حمایت از او در بسیاری از شهرها تظاهرات کردند و شمار فراوانی از آنها به دست ماموران به شهادت رسیدند.
متن املا:
پدر را گفتم: از اینان یکی سر برنمیدارد که دوگانهای بگزارد چنان خواب غفلت بردهاند که گویی نخفتهاند که مردهاند.
کتاب پر از رمز و راز آفرینش و شگفتیهای طبیعت، سرشار از درسها و اندرزهاست. اگر نیروی جوانی و شادابی این دوره را با تامل، تفکر و بصیرت همراه کنیم، به شکوفایی خواهیم رسید.
استقلال طلبی، کنجکاوی، شوق یادگیری، دانایی و ... نوجوان را گاهی ناآرام جلوه میدهد. این جلوههای گوناگون نوجوانی هیچ کدام بیهوده نیستند، ریشه در نیازها و علایق ما دارند.
پیامبر گرامی اسلام هیچگاه زبانش را به دشنام نمیآلود، بد رفتاری با شخص خود را میبخشید ولی درباره کسانی که به حریم قانون تجاوز میکردند، گذشت و مدارا نداشت.
هر وقت نظم و نثری دلپذیر و شیرین و استوار به این زبان میخوانم و میشنوم، شادمان میشوم و زبان به تحسین آن میگشایم.
نخست برای زیارت حرم مطهر حضرت معصومه (س) دم در صحن، از اتومبیل پیاده شدیم که یکباره موج جمعیت، رجایی را از جا کند.
متن املا:
او نصف ورقه را پر کرده بود و هنوز هم با اراده و سماجت عجیبی به این کار ادامه میداد. از جا بلند شدم و روی کاغذهای همه شاگردان نگاهی انداختم. همه کاغذها پر از نمیتوانمها بود.
آدم آهنی آنقدر از ملاقات با شاپرک خوشحال بود که اصلا متوجه باز شدن درهای نمایشگاه و انبوه تماشاگرانی که به داخل آمده بودند، نشد. وقتی انبوه مردم به سراغش آمدند و سوالها را یکی یکی پرسیدند، او دو سوال اول را با هم اشتباه کرد و به سوال سوم هم جواب غلطی داد.
مهربانی، سادگی، فروتنی، خوشبیانی، نظم و دقت و سیمای جذاب از ویژگیهای درخشان ایشان بود. در همان دوران جوانی، صاحب خصوصیات اخلاقی و اعتقادی خاصی شد که سالها بعد، تاثیر بسیار زیادی بر دیگران گذاشت و دنیای اسلام را دگرگون کرد.
در میان جمع، گشادهرو بود و در تنهایی، سیمایی محزون و متفکر داشت. هرگز به روی کسی خیره نگاه نمیکرد و بیشتر اوقات، چشمهایش را به زمین میدوخت. بیش از حد لزوم سخن نمیگفت و اجازه نمیداد کسی جز در مقام دادخواهی، در حضور او از دیگری بد بگوید.
استعدادهایی نظیر بوعلی، فارابی، ابوریحان، خیام و صدها عالم طبیعی و ریاضی و مورخ و ادیب و فیلسوف و عارف در این بنای عظیم و فرهنگ اسلامی، پرورش یافتهاند.
احساس میکردم روحم چنان خستگی ناپذیر غرق فهمیدن بود که از هیجان میلرزیدم. یقین دارم که در کلاس طبیعت زلال، عظمت و جاذبه خالق را با همه وجود لمس میکردم.
جوان و نوجوان، چشمه جوشان نیرو و استعداد است. جوان، یعنی آینده. جوان خوب برای یک کشور، یعنی آینده خوب. جوانان و نوجوانان ما اهل فکر کردن، دریافتن و تحلیل کردن هستند.
زندگی مجموعهای از رزوها و ماهها و سالهاست؛ روزهایی که به شتاب میگذرند. میگویند وقت طلاست ولی بدون تردید وقت از طلا گرانبها تر است: زیرا با صرف وقت میتوان طلا به دست آورد ولی دقایق تلف شده را با طلا نمیتوان خرید.
یکی از مظاهر خدمات فرهنگی ایرانیان به اسلام، خدماتی است که از راه زبان فارسی به اسلام کردهاند. ادبا و عرفا و سخنوران ایرانی، حقایق اسلامی را با جامه زیبای شعر و نثر فارسی به نحو احسن آرایش دادهاند و حقایق اسلامی و معانی لطیف قرآنی را در میان حکایات شیرین آوردهاند.
اگر چه آدم آهنی قصه ما، در گوشهای از سالن نمایشگاه ایستاده بود ولی همیشه جمعیت زیادی دورش جمع میشدند و تماشایش میکردند. آدم آهنی یکی از بهترین و جذابترین وسایل بود. بچهها و بزرگترها چندین مرتبه به طرفش میآمدند و حرکات جالب بازوان آهنینش، سر جعبه مانندش و تنها چشم نارنجی رنگش را به دقت و با تعجب نگاه میکردند.
به کمک زبان فارسی میتوانم پای سخن دانشمندان و حکیمانی بنشینم که در طول قرنهای گذشته، سخنان عالمانه و حکمت آمیز خود را به زبان فارسی بیان کرده و به یادگار گذاشتهاند.
۱. معنی عبارات و بیتهای زیر را به فارسی روان بنویسید.
الف) ای هست کن اساس هستی / کوته ز درت دراز دستی
پاسخ: ای پدیدآورنده پایه و اساس جهان / غلبه و تجاوز به درگاه تو از سوی هر کسی غیرممکن است.
ب) مصحف عزیز بر کنار گرفته و طایفهای گرد ما خفته.
پاسخ: قرآن عزیز را کنار خود گذاشت و گروهی دور ما خوابیدهاند.
ج) هنوزت نیست پای برزن و بام
پاسخ: هنوز زمان پرواز تو بر فراز محله و بام نیست.
د) نگردد شاخک بیبن، برومند
پاسخ: شاخه کوچک بدون ریشه، قوی نمیشود.
ه) مکن دورم ز نزدیکان درگاه / به راه آور مرا کافتادم از راه
پاسخ: پروردگارا، مرا از مقربان و نزدیکان درگاهت دور نکن / مرا به راه راست هدایت کن زیرا از راه حق دور شدهام.
۲. معنی واژههای مشخص شده زیر را بنویسید.
الف) شاگردان، سخت مشغول پر کردن اوراقی بودند
پاسخ: ورقهها
ب) آسمان مثل یک تبسم شد
پاسخ: لبخند
ج) این دوره را با تامل و بصیرت همراه کنیم
پاسخ: تفکر
د) آمده مجموع در ظلال محمد
پاسخ: سایهها
۳. داستانهای رمزی و نمادین چه نوع داستانی است؟
پاسخ: داستان نویسان با استفاده از تخیل و آوردن شخصیتهای غیر انسان، ذهن ما را وا میدارند تا تشبیه آنها را در جامعه و اطراف خود پیدا کنیم.
۴. واژههای زیر را از نظر ساخت (ساده و غیر ساده) مشخص کنید.
صیاد:
پاسخ: ساده
سیاوش:
پاسخ: ساده
ورقه:
پاسخ: غیر ساده
نمادین:
پاسخ: غیر ساده
۵. اجزای جمله زیر را (فعل، نهاد، مفعول و ...) معین کنید.
فرصتهای خوب و عزیز میگذرند.
پاسخ: نهاد: فرصتهای خوب و عزیز – فعل: میگذرند
۶. برای هر یک از واژههای زیر، یک همخانواده بنویسید.
مطمئن:
پاسخ: اطمینان
سوال:
پاسخ: مسئله
قصه:
پاسخ: قصص
اطاعت:
پاسخ: مطیع
۷. در جمله زیر، ضمیرهای پیوسته و گسسته را مشخص کنید.
احمد دستهایش را داخل جیبش فرو برد.
پاسخ: ضمیر پیوسته: «ش» «در دستهایش» و «ش» در «جیبش».
۸. در بیت زیر متممها را مشخص کنید.
پرید از شاخکی بر شاخساری / گذشت از بامکی بر جو کناری
پاسخ: متممها: شاخکی – شاخساری – بامکی – جو کناری
۹. «قطعه» چه نوع قالب شعری است؟
پاسخ: قالب شعری است که مصراعهای زوج آن با هم همقافیه هستند و برای بیان پند و اندرز مناسب است.
۱۰. حفظ شعر.
الف) مصراعهای زیر را کامل کنید.
« همه گلهای عالم آزمودم / ...................»
پاسخ: ندیدم چون تو و عبرت نمودم
ب) جای نقطه چین را پر کنید.
«چو خواهی که یابی ......... رها / سر اندر نیاری به ........... بلا»
پاسخ: ز هر بد / دام
۱. در هر عبارت، معنای واژه مشخص شده را در مقابل عبارت بنویسید.
الف) نشان از قامت رعنا تو بینم
پاسخ: بلند، رشید
ب) دعای مادرم در حق من مستجاب شد
پاسخ: پذیرفته، قبول
پ) شدش گیتی به پیش چشم تاریک
پاسخ: جهان
ت) آسمان مثل یک تبسم شد
پاسخ: لبخند
ث) دانهها چون در زمین پنهان شود / سر آن سرسبزی بستان شود
پاسخ: راز
ج) کژال مویه میکرد
پاسخ: گریه و زاری
چ) از ضمیر خاک میگویند راز
پاسخ: سرشت و نهاد
خ) غرقه شکوه و اعجاز زیبایی خلقت بودم
پاسخ: معجزه
۲. درک مطلب
۱) در عبارت «جان پدر، تو نیز اگر بخفتی به از آن که در پوستین خلق افتی» منظور از «در پوستین خلق افتی» چیست؟
پاسخ: غیبت کردن و قضاوت کردن درباره دیگران
۲) در بیت «شبنم از روی گل برخاست / گفت میخواهم آفتاب شوم» منظور از «میخواهم آفتاب شوم» چیست؟
پاسخ: میخواهم بخار شوم و به آسمان برم
۳) درباره بیت «به دریا بنگرم دریا تو بینم / به صحرا بنگرم صحرا تو بینم» کدام جمله درست است؟
الف. نشانههای وجود خداوند فقط در دریا و صحرا قابل مشاهده است.
ب. نشانههای وجود خداوند در تمام مخلوقات قابل مشاهده است.
پاسخ: ب
۴) کدام بیت با بیت «برنامده و گذشته بنیاد مکن / حالی خوش باش و عمر بر باد مکن» قرابت معنایی دارد؟
الف) برخیز و مخور غم جهان گذران / بنشین و دمی به شادمانی گذران
ب) دیدی که مرا هیچ کسی یاد نکرد / جز غم که هزار آفرین بر غم باد
پاسخ: الف
۵) عبارت «ای تن؛ رنج از بهر خدای بکش» کدام مفهوم را میرساند؟
الف) فداکاری در راه خدا
ب) تلاش و کوشش برای کسب روزی حلال
پاسخ: الف
۶) با توجه به بیت «هجوم فتنههای آسمانی / مرا آموخت علم زندگانی» شاعر چه عاملی را سبب آموختن راه و رسم زندگی میداند؟
پاسخ: تحمل کردن بلاهای زندگی
۷) با توجه به بیت «تو را پرواز بس زود است و دشوار / ز نوکاران که خواهد کار بسیار» معنای مترادف عبارت «نوکار» چیست؟
پاسخ: تازهکار، بیتجربه
۸) کدام بیت با عبارت «آینده با حرف ساخته نمیشود» قرابت معنایی بیشتری دارد؟
الف. سعدیا گرچه سخندان و مصالح گویی / به عمل کار برآید به سخندانی نیست
ب. زبان در کش ای مرد بسیار دان / که فردا قلم نیست بر بیزبان
پاسخ: الف
۳. ابیات و عبارات زیر را به نثر روان بازگردانی کنید.
۱) ز وحشت سست شد بر جای ناگاه / ز رنج خستگی درماند در راه
پاسخ: از ترس در جای خود بیحرکت ماند و از خستگی راه توان ادامه رفتن را نداشت.
۲) هر چه سرما و هر چه دلسردی / پر زد آهسته از نظر گم شد
پاسخ: تمام سرما و ناراحتی زمستان، کم کم رفت و ناپدید شد.
۳) گورخانه راز تو چون دل شود / آن مرادت زودتر حاصل شود
پاسخ: اگر رازهایت را در دلت پنهان کنی، زودتر به اهدافت میرسی
۴) این درختاند همچون خاکیان / دستها برکردهاند از خاکدان
پاسخ: این درختان مانند انسانها که دستها را برای دعا بلند میکنند، شاخههایشان را از خاک بلند کردهاند.
۵) دانهها چون در زمین پنهان شود / سر آن سرسبزی بستان شود
پاسخ: وقتی دانهها را در زمین بکارند، این پنهان کردن سبب سبز شدن و زیبایی آنها میشود.
۶) الهی؛ دست گیر که دستآویز نداریم، نگاه دار تا پریشان نشویم
پاسخ: خدایا، دست ما را بگیر و به ما کمک کن، چرا که یاوری جز تو نداریم. ما را از ناراحتی و پریشانی حفظ کن.
۴. در جمله زیر، نقشهای دستوری نوشته شده را تشخیص دهید و بنویسید. (یکی از نقشها اضافی است.)
«باران نوبهاری، هوای سحرگاه را سردتر از همیشه کرده است.»
نهاد:
پاسخ: باران نوبهاری
مفعول:
پاسخ: هوا سحرگاه
متمم:
پاسخ: - (اضافی است)
مسند:
پاسخ: سردتر از همیشه
فعل:
پاسخ: کرده است
۵. آرایه ادبی به کار رفته در هر عبارت را از میان آرایههای داده شده انتخاب کنید.
(مراعات نظیر - تشبیه - تکرار - تلمیح)
الف) من نمیدانم کیام، لیک یک من در من است.
پاسخ: تکرار
ب) کوه و دریا و درختان همه در تسبیحاند.
پاسخ: مراعات نظیر
پ) من اینجا چون نگهبانم تو چون گنج / تو را آسودگی باید مرا رنج
پاسخ: تشبیه
ت) یوسف گم گشته باز آید به کنعان غم مخور
پاسخ: تلمیح
۶. جاهای خالی را پر کنید.
…….. -> قیصر امین پور
پاسخ: آینههای ناگهان
………. -> نظامی گنجوی
پاسخ: خسرو و شیرین
باغچه توی گلدان -> ……
پاسخ: طاهره ایبد
رگبار کلمات -> …………
پاسخ: محمد جواد محبت
۷. ارزیابی
۱) جملات مرتبط را مشخص کنید.
الف) درختان سرسبز شاخههای دستهای خویش را به آسمان برافراشته بودند.
ب) عمر حقیقی را شناسنامه ما تعیین نمیکند.
ج) بی عمر زندهام من و این بس عجب مدار / روز فراق را که نهد در شمار عمر
د) این درختانند همچون خاکیان / دستها پر کردهاند از خاکدان
پاسخ: الف و د / ب و ج
۲) چرا برخی از نویسندگان و شاعران قلب انسان را به دریا تشبیه کردهاند؟ وجه شبه میان قلب و دریا چیست؟
پاسخ: به این دلیل که قلب آدمی نیز مانند دریا وسیع است و میتواند محبت همه اطرافیان و انسانها را در خود جای دهد.
۸. جاهای خالی را پر کنید.
کبوتر بچهای با شوق ……. / به جرات کرد روزی بال و پر …….
پاسخ: پرواز / باز
گه از ……. سنگ آمد گه از در / گهم …….. خونین شد گهی سر
پاسخ: دیوار / سرپنجه
نگشت آسایشم یک لحظه دمساز / ………………………..
پاسخ: گهی از گربه ترسیدم گه از باز
…………………………. / ز تو سعی و عمل باید ز من پند
پاسخ: نگردد شاخک بیبن برومند
۱. در عبارت زیر واژههای نادرست را پیدا کرده و شکل درست آنها را بنویسید.
اسکندر در اسنای سفر به شهری رسید. سنگ مزارها را خواند و به هیرت فرو رفت. زیرا مدت حیاط صاحبان قبور بر روی سنگها هک شده بود
پاسخ: اسنا = اثنا / هیرت = حیرت / حیاط = حیات / هک = حک
۲. واژههایی که در ردیف «الف» با ردیف «ب» با هم تناسب دارند را به هم متصل کنید. (یک واژه اضافی است.)
الف) کوتاهی - تامل - مطبوعات
ب) فکر کردن - روزنامهها - تحلیل - تقصیر
پاسخ: کوتاهی و تقصیر / تامل و فکر کردن / مطبوعات و روزنامهها
۳. با حروف مقابل دو واژه بسازید که حداقل سه حرفی باشند.
(م - ح - ر - ز - ت - ی)
پاسخ: حیرت - تمیز
۴. غلطهای املایی متن داده شده را مشخص کنید و صحیح آنها را بنویسید.
یاد دارم در عیام تفولیت متعبد و شبخیز بودم.
پاسخ: ایام - طفولیت
قرقه شکوه و اعجاز زیبایی خلغت بودم.
پاسخ: غرقه - خلقت
فرزندان عزیزم نامه مهبت آمیز شما را قراعت کردم.
پاسخ: محبت - قرائت
۵. برای کلمات زیر یک همخانواده بنویسید.
مثل:
پاسخ: مثال، تمثیل
نظر:
پاسخ: منظر، انظار
نقطه:
پاسخ: نقاط، منطقه
معصوم:
پاسخ: معصومه، عصمت
۶. با توجه به معنی و مفهوم جمله، گزینه صحیح را انتخاب کنید.
اینها چرا ……. و پاکدامنی و پارسایی جوانان را نمیبینند؟ (سلاح - صلاح)
پاسخ: صلاح
الف) بیتها و عبارات زیر را به فارسی روان بازنویسی کنید:
۱. ای هست کن اساس هستی / کوته ز درت دراز دستی
پاسخ: ای خدایی که پایههای جهان را بنا کردهای / از درگاه تو هر گونه بیداد و ظلمی به دور است.
۲. نمودش بس که دور آن راه نزدیک / شدش گیتی به پیش چشم، تاریک
پاسخ: از بس که آن راه کوتاه به نظرش طولانی رسید / دنیا پیشش تیره شد
۳. برنامده و گذشته بنیاد مکن / حالی خوش باش و عمر بر باد مکن
پاسخ: اساس کار را بر گذشته و آینده قرار مده / اکنون را خوش باش و عمر خود را تلف نکن
۴. یاد دارم که در ایام طفولیت، متعبد و شبخیز بودم.
پاسخ: به یاد میآورم که در دوران کودکی، عبادت کننده و شب زندهدار بودم.
۵. تا افقهای دور کوچ کنم / باز پیغمبر بهار شوم
پاسخ: تا کرانههای دور سفر کنم / و دوباره پیامآور بهار باشم
۶. روشن و گرم و زندگیپرداز / آسمان مثل یک تبسم شد
پاسخ: آسمان، روشن و گرم و سرزنده / مانند لبخند زیبایی شد
۷. یا رب، تو از وی خشنود باش و درجتش درجه اولیا گردان
پاسخ: خدایا؛ تو از او راضی باش و درجه و مقام او را درجه و مقام دوستان خودت قرار بده.
۸. الهی، دلی ده که در کار تو جان بازیم.
پاسخ: خدایا! به ما جرات بده تا در راهت جان را فدا کنیم.
ب) قسمتهای مشخص شده را معنی کنید.
۱. غرقه شکوه و اعجاز زیبایی خلقت بودم.
پاسخ: معجزه
۲. جوان باید به کشور خود ببالد.
پاسخ: افتخار کند
۳. باید چالاکی جوانی را با تامل، تفکر و بصیرت همراه کنیم.
پاسخ: بینش
۴. قسمت اعظم عمر به غفلت سپری میشود.
پاسخ: بیخبری
۵. حجرهای ساده و کوچک نصیب او شد.
پاسخ: قسمت
۶. هر وقت از پژوهش فراغت مییافت، به باغبانی میپرداخت.
پاسخ: آسایش
۷. خدمت پدران و مادرانتان را غنیمت شمارید.
پاسخ: قدر بدانید
۸. اینها چرا صلاح و پاکدامنی جوان را نمیبینند؟
پاسخ: درستی
ج) با توجه به متن، به سوالات زیر پاسخ دهید.
۱. نویسنده با دیدن گروه خفته از چه چیزی گلایه میکند؟
پاسخ: از اینکه بیدار نمیشوند تا نماز صبح بخوانند.
۲. آیا پدر با او موافق است؟
پاسخ: خیر
۳. در کدام قسمت متن، از پدر با احترام یاد شده است؟
پاسخ: شبی در خدمت پدر، رحمه الله علیه، نشسته بودم.
۴. قسمتهای مشخص شده را معنی کنید.
پاسخ: مصحف عزیز بر کنار گرفته: قرآن در دست داشتم. / دوگانهای بگزارد: نماز صبحی بخواند. / در پوستین خلق افتی: در کار دیگران سرک بکشی.
۱. نویسنده دانایی و بینایی را برای چه هدفی میخواهد؟
پاسخ: برای منحرف نشدن از راه راست.
۲. منظور از «کار آن جهان ساختن» چیست؟
پاسخ: برای آخرت آماده شدن.
د) دانشهای زبانی و ادبی
۱. اجزای جملهها را مشخص کنید.
الف. پدرم اموالش را به من بخشید.
پاسخ: پدر: نهاد / اموال: مفعول / من: متمم / بخشید: فعل
ب. همه چیز مطابق خواست ما است.
پاسخ: همه چیز: نهاد / مطابق خواست ما: مسند / است: فعل
۲. گزینه صحیح را انتخاب کنید.
به جملاتی که احساس ما را نسبت به چیزی یا کسی نشان میدهند، جمله …….. میگوییم.
الف) امری
ب) پرسشی
ج) خبری
د) عاطفی
پاسخ: د
۳. کدام آرایه ادبی در عبارت زیر به کار رفته است؟
«زبان فارسی را از ته ته قلبم دوست دارم.»
پاسخ: آرایه تکرار
۴. برای کلمه «درس» دو همخانواده بنویسید.
پاسخ: مدرسه، تدریس، مدرس.
۵. دو اثر از نیما یوشیج نام ببرید.
پاسخ: افسانه، ای شب، قصه رنگ پریده.
۶. در کلاس طبیعت، چه زیباییهایی را میتوان درک کرد؟
پاسخ: صعود شبنم به آسمان و بارش دوباره او، شکفتن غنچه، پرواز پرندگان و ...
۷. «حرم، دل او را آرام میکرد و مدرسه، اندیشهاش را» به چه معناست؟
پاسخ: حرم باعث آرامش روحی او میشد و مدرسه به سوالات ذهن او پاسخ میداد.
۸. منظور از «عمر حقیقی را شناسنامه ما تعیین نمیکند» چیست؟
پاسخ: عمر حقیقی آن است که در کار مفید سپری شده باشد.
۹. چرا میگویند:« وقت از طلا گرانبهاتر است؟»
پاسخ: چون با صرف وقت میتوان طلا به دست آورد ولی با صرف طلا نمیتوان وقت به دست آورد.
۱۰. چه ویژگیهایی باعث میشود تا ما کسی را در قلبمان جای دهیم؟
پاسخ: داشتن ویژگیهای مثبت در او یا جبران بدیهای گذشته.
۱۱. چرا بزرگترها از دوره نوجوانی با حسرت یاد میکنند؟
پاسخ: چون آن طور که شایسته است از آن استفاده نکردهاند.
و) حفظ شعر
۱. جاهای خالی را کامل کنید.
الف) گورخانه راز تو چون دل شود / ……………
پاسخ: آن مرادت زودتر حاصل شود
ب) گفت پیغمبر که هر که سر …… / زود گردد با مراد خویش ……
پاسخ: نهفت / جفت
پ) …………………… / بر کسی این در مکن زنهار باز
پاسخ: تا توانی پیش کس مگشای راز
۲. کدام گزینه برای جای خالی مناسب است؟
«دانهها چون در …… پنهان شود / سر آن سرسبزی …….. شود»
الف) فلک / بستان
ب) زمین / بستان
ج) زمین / ایران
د) فلک / ایران
پاسخ: ب