
۱. کلمههای مرتبط با یکدیگر را پیدا کنید و در یک گروه قرار دهید.
تعلیم – فکر – معلومات – افکار – معلمان – تعلیمات
پاسخ: {تعلیم، معلومات، معلمان، تعلیمات} - {تفکر، متفکران، افکار}
۲. هر دو کلمه را در کنار یکدیگر قرار داده و کلمههای جدید بسازید.
خوش – آور – بلند – پایه – ذوق – نام
پاسخ: خوشذوق، بلندپایه، نامآور
۳. با حروف زیر، هر تعداد کلمه که میتوانید بسازید.
ع – م – ل – ط – ب – و
پاسخ: علم، عمل، مطلب، لبو، مطب، طب، طبل، طعم و ...
۴. کلمهها را در متن زیر کامل کنید.
الف: تلاش و کوشش شما فرزند مهربان، (باع...) سربلندی و (عز...) من میشود.
پاسخ: تلاش و کوشش شما فرزند مهربان، (باعث) سربلندی و (عزت) من میشود.
ب: تغییر و (ت...ول) ویژگی هر پدیده زندهای است.
پاسخ: تغییر و (تحول) ویژگی هر پدیده زندهای است.
۵. در کدام گزینه، همه کلمهها صحیح نوشته شده است؟
الف: هفتخان – نخجیر – مرق زار
ب: دماق پرور – اتحاد – مرغزار
ج: ربیع – فیض – هک
د: فضل – مبالغه – نغمه
پاسخ: گزینه د
۶. در کدام گزینه، غلط املایی وجود دارد؟
الف: ستارهگان – خلقت – سهل
ب: فروغ – سپاسداری – غنیمت
ج: معرفت – لغزید – صحرا
د: حقتعالی – احسان – هلاک
پاسخ: گزینه الف
۷. جاهای خالی را با حروف ربط «اما» و «و» کامل کن.
الف: کاوشگران تلاش زیادی کردند ......... پاسخ پرسشهای خود را نیافتند.
پاسخ: اما
ب: دیروز، برادرم با عصبانیت در را بست ......... از خانه خارج شد.
پاسخ: و
۸. نوع جملههای زیر را مشخص کنید.
الف: امروز بهترین دوستم مرا نجات داد.
پاسخ: خبری
ب: خوشا آن دل که دلدارش تو باشی.
پاسخ: عاطفی
۹. به جای واژگان مشخص شده در جملههای زیر، واژه دیگری قرار دهید و جملهها را بازنویسی کنید.
الف: بپرسیم و از هیچ کس نهراسیم.
پاسخ: بپرسیم و از هیچ کس نترسیم.
ب: هرکسی شخصیت خود را در رفتار و عمل خویش نمایان میکند.
پاسخ: هرکسی شخصیت خود را در رفتار و عمل خویش نشان میدهد (یا آشکار میکند).
۱۰. متن املا:
اندیشه کردن اندر کار خالق و مخلوق، روشنایی افزاید اندر دل و غفلت از این و نا اندیشیدن، تاریکی افزاید اندر دل و نادانی، گمراهی است.
برای کشف و شناخت بهتر زیباییهای آفرینش، باید به تفکر درباره خود، خلق، خلقت و خالق بپردازیم.
رکابدار سراسیمه از کوه پایین آمد و آنچه را دیده بود به عرض رسانید و جامی آب سرد از ظرفی که به همراه داشت به شاه داد.
اکنون دلم میخواهد کمی درباره چهره دوم خودم برایتان بگویم؛ چون این شکل در طول تاریخ، گرفتار سلیقهها و تغییرات گوناگون شده و چندگانگیهایی را پدید آورده است.
یکی از زیباترین بخشهای شاهنامه، هفت خان رستم است. هنگامی که کیکاووس پادشاه ایران با شماری از بزرگان سپاه خود در چنگ دیوان مازندران گرفتار میشود. رستم در این زمان به سوی مازندران حرکت میکند تا آنان را از بند رهایی دهد.
۱. برای کلمات زیر دو هم خانواده بنویسید.
حفظ – فکر
پاسخ: حفظ: حافظ، محفوظ / فکر: تفکر، متفکر
۲. در جملههای زیر نهاد و فعل را مشخص کنید.
ما اطرافمان را دقیق میبینیم.
پاسخ: نهاد: ما – فعل: میبینیم
انسان باید خالق خود را بشناسد.
پاسخ: نهاد: انسان – فعل: بشناسد
۳. یک مثال برای مبالغه بنویسید و آن را توضیح دهید.
پاسخ: صد بار به تو گفتم درست را بخوان. در صورتی که صد بار گفته نشده و برای بزرگنمایی صد بار گفته میشود.
۴. دو جمله بنویسید که معنی «آبی» در آنها متفاوت باشد.
پاسخ: آبی نوشیدم. – لباس علی آبی است.
۵. کلمات زیر را با «ان» ترکیب کنید.
خزنده – راننده – وابسته – دوست
پاسخ: خزنده: خزندگان – راننده: رانندگان – وابسته: وابستگان – دوست: دوستان
۶. معنای دور و معنای نزدیک کنایه زیر را بنویسید.
«آب در هاون کوبیدن»
پاسخ: معنای نزدیک: کوبیدن آب در هاون – معنای دور: انجام کار بیهوده
۷. متن زیر را در چند سطر ادامه دهید.
فصل زمستان از راه رسید .....
۸. در مورد یکی از موضوعات زیر انشایی بنویسید. (حداقل ۱۰ سطر)
- یک مصاحبه خیالی با رستم انجام دهید.
- در مورد این مصرع توضیح دهید: « کم گوی و گزیده گوی چون در»
۱. مترادف (هممعنی) کلمات زیر را بنویسید.
مرغزار – کمند – مالامال – فراز – محاصره
پاسخ: مرغزار: چمنزار – کمند: طناب، ریسمان – مالامال: پر، لبریز – فراز: بلندی – محاصره: اطراف کسی یا چیزی را گرفتن
۲. معنا و مفهوم بیتهای زیر را بنویسید.
شکر داریم کز طفولیت / درس حبالوطن همیخوانیم
پاسخ: خداوند را شکر میکنیم که از کودکی، درس دوست داشتن وطن را میخوانیم.
دریاقلی، به وسعت دریاست نام تو / تاریخ در تلفظ نام تو، الکن است
پاسخ: دریاقلی، نام تو مانند دریا باشکوه و بزرگ است و حتی تاریخ هم نمیتواند نام تو را درست تلفظ کند.
میانش به خنجر به دو نیم کرد / دل جاودان زو پر از بیم کرد
پاسخ: کمر جادوگر را با شمشیر به دو نیم کرد و با این کار، دل جادوگران دیگر پر از ترس و بیم شد.
۳. برای کلمات زیر، همخانواده بنویسید.
فکر – انجب – خلق – تحصیل
پاسخ: فکر: افکار، متفکر – انجب: نجیب، نجابت – خلق: خالق، خلقت – تحصیل: محصل، محصول
۴. در جمله زیر، فعل و نهاد را مشخص کنید.
زندگی من، مانند زندگی خود شما، فراز و فرودها و داستانی طولانی دارد.
پاسخ: فعل: دارد – نهاد: زندگی من
۵. جملات زیر کنایه از چه چیزی هستند؟
در خانه او همیشه باز است.
پاسخ: کنایه از مهماننواز و بخشنده بودن
بار سوم، رخش به تنگ میآید.
پاسخ: کنایه از خسته شدن و به ستوه آمدن
۶. دو مورد از آثار نظامی را نام ببرید.
پاسخ: مخزن الاسرار، لیلی و مجنون، خسرو و شیرین
۷. متن زیر را بخوانید و کلماتی که غلط نوشته شده، تصحیح کنید و شکل درست آن را بنویسید.
پس از کمی گفت و گو، رستم به هیله گری او پی میبرد. بدین گونه رستم با پشت سر گزاشتن هفت خوان دشوار، یاران خود را از بند دیوان نجات میدهد.
پاسخ: پس از کمی گفت و گو، رستم به حیله گری او پی میبرد. بدین گونه رستم با پشت سر گذاشتن هفت خان دشوار، یاران خود را از بند دیوان نجات میدهد.
وطن خانه شماست و من عامل پیوستگی و اطحاد همه اعضای این خانهام.
پاسخ: وطن خانه شماست و من عامل پیوستگی و اتحاد همه اعضای این خانهام.
۸. مفهوم ضربالمثل «نوش دارو پس از مرگ سهراب» را توضیح دهید.
پاسخ: علاج واقعه بعد از وقوع آن. یعنی هر کار و کمک را باید به موقع انجام دهیم. اگر هر کمکی به موقع انجام نشود مانند نوش دارویی است که بعد از مرگ آورده میشود.
۹. مفرد کلمات زیر را بنویسید.
ایرانیان – مدارس – روحانیون – بیگانگان
پاسخ: ایرانیان: ایرانی – مدارس: مدرسه – روحانیون: روحانی – بیگانگان: بیگانه
۱۰. منادا و علامت ندا را در جملههای زیر مشخص کنید.
بچهها، خوب به حرفهایم گوش کنید.
پاسخ: منادا: بچهها – نشانه ندا: (ای) که حذف شده
خداوندا، به فریاد دلم رس.
پاسخ: منادا: خداوند – نشانه ندا: ا
۱۱. جاهای خالی را با کلمات مناسب پر کنید.
لاف از سخن چو در توان زد / آن ......... بود که پر توان زد
پاسخ: خشت
گر رسد دشمنی برای ........ / جان و دل، رایگان بیفشانیم
پاسخ: وطن
۱۲. با کلمه «ورزش» سه جمله امری، عاطفی و پرسشی بنویسید.
پاسخ: خبری: ورزش برای سلامت بدن مفید است. / عاطفی: چه ورزش هیجان انگیزی! / پرسشی: آیا هر روز ورزش میکنی؟
۱۳. از سه موضوع زیر، یکی را انتخاب کرده و در مورد آن حداقل دو بند با رعایت علامتهای نگارشی بنویسید.
یک: خلاصه حکایت محبت
دو: یک داستان تخیلی
سه: زندگی یک فرد مشهور ایرانی (دانشمند یا ورزشکار و ...)
۱. معنی بیتهای زیر را به زبان ساده و روان بنویسید.
الف: به نزد آن جانش در تجلی است / همه عالم کتاب حق تعالی است
پاسخ: در نزد آن کسی که وجودش جلوهگر صفات خدای تعالی است، همه دنیا مانند کتابی است که میتوان با خواندنش به شناخت خدا رسید.
ب: برگ درختان سبز در نظر هوشیار / هر ورقش دفتری است معرفت کردگار
پاسخ: برگ سبز درختان، از نظر انسان دانا و عاقل و خردمند، هر یک مانند ورقی از دفتر است که ما را به شناخت خدای تعالی میرساند.
ج: کم گوی و گزیده گوی چون در / تا ز اندک تو جهان شود پر
پاسخ: کم و مفید حرف بزن مانند مروارید که یک دانه است اما گرانبها، تا از سخنان کم و مفیدت، جهان پر از خوبی و زیبایی شود.
د: چو رستم بدیدش برانگیخت اسب / بدو تاخت ماند آذرگشسب
پاسخ: هنگامی که رستم او را دید، اسب را به حرکت وا داشت و به سرعت و تیزی آتش، به او حمله کرد.
۲. معنی لغتهای زیر را بنویسید.
فیض – مرغزار – غفلت – مالامال – دماغ پرور – اتحاد – نخجیر – گُردی
پاسخ: فیض: بخشش / مرغزار: چمنزار / غفلت: نادانی، سهل انگاری / مالامال: پر، انبوه / دماغ پرور: خوشبو / اتحاد: یگانگی، همبستگی / نخجیر: شکار / گردی: پهلوانی، دلیری
۳. اجزای جملهها را در بیتهای زیر مرتب کنید.
الف: ز هر بد تویی بندگان را پناه / تو دادی مرا گردی و دستگاه
پاسخ: ز هر بد بندگان را پناه تویی / تو مرا گردی و دستگاه دادی
ب: گر بود اختیار جهانی به دست من / میریختم تمام جهان را به پای تو
پاسخ: گر اختیار جهانی به دست من بود / تمام جهان را به پای تو میریختم
۵. برای هر کدام از کلمههای زیر یک همخانواده بنویسید.
خالق – اتحاد – تعجب – کشف
پاسخ: خالق: خلقت، خلق / اتحاد: متحد، وحدت / تعجب: عجیب، عجایب / کشف: کاشف، مکشوف
۶. نهاد و فعل را در بیتهای زیر مشخص کنید.
الف: باد بهاری وزید از طرف مرغزار / باز به گردون رسید ناله هر مرغ زار
پاسخ: نهاد: باد بهاری – فعل: وزید / نهاد: ناله هر مرغ زار – فعل: رسید
ب: ز بهر نیایش، سر و تن بشست / یکی پاک جای پرستش بجست
پاسخ: نهاد: حذف شده (او / رستم) – فعل: بشست / نهاد: حذف شده (او / رستم) – فعل: بجست
۷. آرایههای به کار رفته در عبارتها و بیتهای زیر را مشخص کرده و در مورد آن توضیح دهید.
بزد تیغ و بنداخت از بر، سرش / فرو ریخت چون رود خون از سرش
پاسخ: آرایه مبالغه در مصراع دوم: مبالغه در ریختن خون که زیادی خون را مانند رودی از خون توصیف کرده است.
شود کوه آهن چو دریای آب / اگر بشنود نام افراسیاب
پاسخ: آرایه مبالغه در مصراع اول: مبالغه در توصیف هیبت و نیرومندی افراسیاب که کوه نیز اگر نام افراسیاب را بشنود، از ترس نامش، آب میشود.
گفتی پس از سیاه رنگی نبود / پس موی سیاه من چرا گشت سپید
پاسخ: مصراع اول: کنایه در عبارت «پس از سیاه رنگی نبود» به معنی شرایط بد و نامطلوبی که بدتر از آن نمیتوان تصور کرد.
هزار نکته باریکتر ز مو اینجاست / نه هر که سر بتراشد قلندری داند
پاسخ: مصراع اول: کنایه در عبارت «باریکتر از مو» در معنای نکته بسیار ظریف.
۸. معنی کلمههای مشخص شده در بیتهای زیر را بنویسید.
بهرام که گور میگرفتی همه عمر / دیدی که چگونه گور بهرام گرفت
پاسخ: مصراع اول: گورخر / مصراع دوم: قبر
آن یکی شیر است کادم میخورد / وان دگر شیر است کادم میخورد
پاسخ: مصراع اول: شیر خوردنی / مصراع دوم: شیر جنگل
۹. هر کدام از کلمههای زیر را با علامت جمع «ان» جمع ببندید.
مالک – تشنه – ارباب – هنرپیشه
پاسخ: مالک: مالکان / تشنه: تشنگان / ارباب: اربابان / هنرپیشه: هنرپیشگان
۱۰. در جملههای زیر، جاهای خالی را با کلمههای مناسب کامل کنید.
الف: برای خطاب کردن و گفت و گو با کسی، از نشانههای ندا ....... و ....... استفاده میکنیم.
پاسخ: ای / یا / ا
ب: کتاب ....... و ....... از آثار واعظ کاشفی است.
پاسخ: فتوت نامه سلطانی – انوار سهیلی
ج: «کیمیای سعادت» از آثار ....... است.
پاسخ: ابوحامد امام محمد غزالی
د: «سندباد نامه» یا «داستان هفت وزیر» از آثار ...... است.
پاسخ: محمد بن علی ظهیری سمرقندی
۱۱. کلمههای جا افتاده در بیتهای زیر را بنویسید.
الف: ای مادر عزیز که ...... دادهای مرا
پاسخ: جان
ب: ....... است اگر که جان دهم اکنون برای تو
پاسخ: سهل
ج: ........ از سخن چو در توان زد
پاسخ: لاف
د: آن ........ بود که پر توان زد
پاسخ: خشت
۱۲. در شرح حال نویسی به چه مواردی توجه میشود؟ دو نمونه نام ببرید.
پاسخ: زمان و مکان تولد، ویژگیهای خلقی و جسمی، محل زندگی و ...
۱۳. در مورد یکی از موضوعات زیر به دلخواه یک بند بنویسید.
الف: آنچه تاکنون از دبیر فارسی دبستان پرسش در زندگی آموختهام.
ب: زندگی زیباتر میشد اگر ...