
الف) قلمرو زبانی
۱. معنی واژگان مشخص شده را بنویسید.
الف) سهمگنی، نادره جوشندهای
پاسخ: بیمانند، بینظیر، کمیاب
ب) مخذول و نالان استرحام میکرد
پاسخ: خوار، زبون گردیده
ج) دو دست را تا فراز کله نمایان ساخت
پاسخ: برآمدگی پشت پای اسب
د) تره بار و بنشن و دوا و درمان همه را فراهم میکرد
پاسخ: خوار و بار از قبیل نخود، لوبیا و عدس
ه) گفتم زمان عشرت دیدی که چون سرآمد؟
پاسخ: خوشگذرانی
۲. در عبارات زیر، غلطهای املایی را بیابید و درست آنها را بنویسید.
الف) در میان دو ضد جمع بودند: هم فرقت بود و هم وصلت؛ هم مهنت بود، هم شادی؛ هم راحت بود، هم آفت.
پاسخ: محنت
ب) هر که در مصلخ گرمابه بود، همه بر پای خواسته بودند و نمینشستند، تا ما جامع پوشیدیم.
پاسخ: مسلخ - بر پای خاسته بودند
۳. املای کدام یک از واژههای داخل پرانتز درست است؟
پاسخ: لئیمی
پاسخ: غارب
۴. املای کدام گزینه با توجه به معنی مقابل آن نادرست است؟
الف) طرب: شادی
ب) ضایع: تباه
ج) مخمصه: گرفتاری
د) حرا: صدا و غوغا
پاسخ: گزینه د
۵. ساختمان واژههای زیر را مشخص کنید.
الف) پرده برداری
پاسخ: وندی - مرکب
ب) اندیشه
پاسخ: وندی
۶. برای هر کدام از واژههای مشخص شده، یک همخانواده بنویسید.
الف) اِنعام
پاسخ: نعمت - نعم
ب) بقا
پاسخ: باقی - بقیه
۷. نقش دستوری واژههای مشخص شده را بنویسید.
الف) سگ را روان گرته میریخت
پاسخ: قید
ب) آب اجل که هست گلوگیر خاص و عام
پاسخ: آب اجل: نهاد
گلوگیر: مسند
۸. در عبارت زیر زمان فعل مشخص شده را بنویسید و به فعل امر تبدیل کنید.
«آن شیر بیباک را چون اسکلتی وحشتناک ساخته بود.»
پاسخ: ماضی بعید - بساز
۹. نوع «و» را در عبارت زیر بنویسید.
«من و کلفت خانه کمک کردیم و تن او را، که عجیب سبک بود، از زیر کرسی درآوردیم.»
پاسخ: من و کلفت: واو عطف
و تن او: نشانه ربط یا پیوند
۱۰. در گروه اسمی زیر، هسته را تعیین کنید.
«آن بلندترین هرم»
پاسخ: هرم
۱۱. در مصراع: «گفتا اگر بدانی هم اوت رهبر آید» نقش ضمیر «ت» در کدام گزینه آمده است؟
الف) نهاد
ب) مفعول
ج) مضاف الیه
د) متمم
پاسخ: گزینه ج
۱۲. کدام واژه از نظر ساختمان با بقیه متفاوت است؟
الف) نقش بند
ب) مهرورز
ج) دانشمند
د) کاروانسرا
پاسخ: گزینه ج
ب) قلمرو ادبی
۱. در شعر زیر دو نوع آرایه را مشخص کنید.
«شعر سپید من روسیاه ماند»
پاسخ: سپید: ایهام تناسب
روسیاه: کنایه
۲. مفهوم کتابی عبارات مشخص شده را بنویسید.
الف) مگر در ریاضی که «کمیتش لنگ بود»
پاسخ: ناتوان بود
ب) مسلما اگر درها را به رویش نبسته بودند، شاید وضع جور دیگری بود
پاسخ: به سختی افتادن، دچار مشکل شدن
۳. در عبارت زیر سجع را تعیین کنید.
«در بهشت از هزار گونه نعمت است و در قرآن از هزار گونه پند و حکمت است»
پاسخ: نعمت و حکمت
۴. در عبارت «از چهره تکیدهاش بدبختی و سیه روزی میبارید» کدام آرایه وجود ندارد؟
الف) تشخیص
ب) استعاره مکنیه
ج) پارادوکس
د) کنایه
پاسخ: گزینه الف
۵. در هر یک از ابیات گروه الف، کدام یک از آرایههای گروه ب وجود دارد؟
ب:
الف) حس آمیزی
ب) ایهام
ج) مجاز
د) حسن تعلیل
الف:
۱. گل از شوق تو خندان در بهار است / از آتش رنگهای بیشمار است
پاسخ: گزینه د (حسن تعلیل)
۲. لیک چنان خیره و خاموش ماند / کز همه شیرین سخنی گوش ماند
پاسخ: گزینه الف (حس آمیزی)
۳. بر تیر جورتان ز تحمل سپر کنیم / تا سختی کمان شما نیز بگذرد
پاسخ: گزینه ج (مجاز)
۷. بیت بعدی شعر زیر را بنویسید.
تا خار غم عشقت آویخته در دامن / کوته نظری باشد، رفتن به گلستانها
پاسخ: گر در طلبت رنجی ما را برسد شاید / چون عشق حرم باشد، سهل است بیابانها
۸. اشعار زیر را کامل کنید.
الف) …………………………………. / با یاد تو افتادم از یاد برفت آنها
پاسخ: گه نعره زدی بلبل، گه جامه دریدی گل
ب) گویا طلوع میکند از مغرب، آفتاب / …………………………………
پاسخ: کاشوب در تمامی ذرات عالم است
ج) قلمرو فکری
۱. معنی اشعار و عبارات زیر را به نثر ساده و روان بنویسید.
الف) قطره باران که در افتد به خاک / زو بدمد بس گهر تابناک
ب) گفتم که بر خیالت راه نظر ببندم / گفتا که شبرو است او از راه دیگر آید
ج) ای تو رمه سپرده به چوپان گرگ طبع / این گرگی شبان شما نیز بگذرد
د) تدبیر برادران، برخلاف تقدیر رحمان آمد
ه) اما در بیرنگ اسب حرفی به کارش بود
و) و این [مرد] پارسی وسعتی نداشت که حال مرا مرمتی کند.
۲. با توجه به عبارت: «به زبان دیگر مگو و به دل، دیگر مدار، تا گندمنمای جو فروش نباشی؛ و اندر همه کاری داد از خویشتن بده، که هر که داد از خویشتن بدهد، از داور مستعنی باشد.»
الف) منظور از «گندمنمای جو فروش» چه کسانی است؟
پاسخ: افراد ریاکار و متظاهر یا دورو
ب) مفهوم «داد از خویشتن بده» چیست؟
پاسخ: عدالت را در مورد خودت رعایت کن یا کارهای خود را محاسبه و دادرسی کن.
۳. کدام یک از گزینههای زیر با توجه به مفهوم مقابل آن درست و کدام نادرست است؟
الف) گفتم دل رحمیت کی عزم صلح دارد؟ / گفتا مگو با کس تا وقت آن در آید (طلب عنایت و بخشش از عاشق)
پاسخ: نادرست
ب) گفتم که نوش لعلت ما را به آرزو کشت / گفتا تو بندگی کن کاو بنده پرور آید (اطاعت و فرمانپذیری عاشق)
پاسخ: درست
۴. هر یک از ابیات زیر به چه مفهومی اشاره دارد؟
الف) بادی که در زمانه بسی شمعها بکشت / هم بر چراغدان شما نیز بگذرد
پاسخ: ناپایداری دنیا و قدرتها یا عاقبت همه مرگ است.
ب) بلندی از آن یافت کاو پست شد / در نیستی کوفت تا هست شد
پاسخ: تواضع و فروتنی، ارزش و مقام انسان را بالا میبرد یا کسی به هستی حقیقی دست مییابد که وجودی برای خودش قائل نباشد.
۵. در درس کلاس نقاشی معلم برای حل مشکلش در کشیدن سم اسب چه چارهای اندیشید؟
پاسخ: خطهایی درهم کشید و علفزاری ساخت و حیوان را تا ساق پا به علف نشاند.
۶. مخاطب شعر زیر کیست و منظور از قسمت مشخص شده چیست؟
«دری که به باغ بینش ما گشودهای / هزار بار خیبریتر است»
پاسخ: حضرت علی - به ما آگاهی بخشیدهای
۷. جای خالی را با واژه مناسب پر کنید.
ادبیات …………… اشعار و متونی است که احساسات، عواطف شخصی، حالات عاشقانه و امید و آرزویی را بیان میکند.
پاسخ: غنایی
۸. به چه دلیل نویسنده معتقد است که «مثل قرآن، مثل آب روان است؟»
پاسخ: آب موجب زنده شدن جسمها است و قرآن زندگی بخش دلها.
الف) قلمرو زبانی
۱. معنی لغتهای مشخص شده را بنویسید.
الف) تویی رزاق هر پیدا و پنهان
پاسخ: روزی دهنده
ب) گفت: در این معرکه یکتا منم
پاسخ: میدان جنگ، جای نبرد
ج) هیچ فرمانروایی ندیده بودم که پای افزار وصلهدار به پا کند.
پاسخ: کفش، پاپوش
د) رقعهای نوشتم و عذری خواستم.
پاسخ: نامه
ه) فک زیرین را پیمود و در آخره ماند.
پاسخ: چنبره گردن
و) گفتم زمان عشرت دیدی که چون سرآمد.
پاسخ: خوشگذرانی
۲. در عبارتهای زیر سه واژه غلط است آنها را بیابید و شکل صحیح هر یک را بنویسید.
الف) در مقابله لعیمی، کریمی کرد.
پاسخ: لئیمی
ب) وین بوم مهنت از پی آن تا کند خراب / بر دولت آشیان شما نیز بگذرد
پاسخ: محنت
ج) معلم که از مخمسه رسته بود، به خونسردی گفت: در علف است؛ حیوان باید بچرد.
پاسخ: مخمصه
۳. املای درست هر واژه را انتخاب کنید.
الف) رنج هیچ کس را (ظایع / ضایع) مکن.
پاسخ: ضایع
ب) از آن دهان که (حرای / هرای) شیر میخروشید.
پاسخ: هرای
ج) چنان که در کرامت و (فراغ / فراق) به پارس رسیدیم.
پاسخ: فراغ
۴. با توجه به واژه «بقا» پاسخ دهید.
مترادف: ؟
پاسخ: دوام - پایدار ماندن
همخانواده: ؟
پاسخ: بقیه - باقی
۵. واژههای زیر را از لحاظ ساخت (ساده، مرکب، وندی، وندی-مرکب) مشخص کنید.
پاسخ: مرکب
پاسخ: وندی-مرکب
پاسخ: ساده
پاسخ: وندی
۶. در عبارتهای زیر نقش دستوری کلمات مشخص شده را بنویسید.
الف) من خانواده خسرو را میشناختم. آنها اصلا شهرستانی بودند.
پاسخ: خانواده: مفعول
اصلا: قید
ب) نگاهش آرام و حرکاتش و زندگانیاش بیتلاطم بود.
پاسخ: نگاه: نهاد
۷. نوع حرف «واو» (عطف / ربط) را در عبارتهای زیر مشخص کنید.
الف) کارش نگار نقشه قالی بود و در آن دستی نازک داشت.
پاسخ: حرف ربط همپایه ساز
ب) از یال و غارب به زیر آمد.
پاسخ: حرف عطف
۸. در کدام یک از ابیات زیر، پرش ضمیر وجود دارد؟
الف) گفتم که بوی زلفت گمراه عالمم کرد / گفتا اگر بدانی هم اوت رهبر آید
ب) ما چو ناییم و نوا در ما ز توست / ما چو کوهیم و صدا در ما ز توست
پاسخ: گزینه الف -> گمراه عالمم کرد: مرا گمراه عالم کرد
۹. پسوند ـَک در واژه «خورجینک» در چه معنایی به کار رفته است؟
پاسخ: تصغیر
۱۰. برای ترکیب زیر یک گروه اسمی بنویسید.
«وابسته (صفت اشاره) + وابسته (صفت عالی) + هسته (اسم)»
پاسخ: آن بهترین کتاب / این زیباترین گل
ب) قلمرو ادبی
۱۱. در عبارت «چون به بصره رسیدیم از برهنگی و عاجزی به دیوانگان ماننده بودیم.» مشبه به و وجه شبه را مشخص کنید.
پاسخ: دیوانگان: مشبه به
برهنگی و عاجزی: وجه شبه
۱۲. مفهوم کنایی عبارتهای مشخص شده را بنویسید.
الف) از همه درسهای حفظی بیست میگرفت، مگر در ریاضی که کمیتش لنگ بود.
پاسخ: ضعیف بود
ب) یک کار غیر عادی کرد، یعنی زمستان به یوش رفت و همین یکی کارش را ساخت.
پاسخ: باعث مرگ او شد
۱۳. در بیت «در بن این پرده نیلوفری / کیست کند با چو منی همسری» یک مجاز را بیابید.
پاسخ: پرده نیلوفری مجاز از آسمان
۱۴. در بیت «در مملکت چو غرش شیران گذشت و رفت / این عوعو سگان شما نیز بگذرد» یک استعاره بیابید و مفهوم آن را بنویسید.
پاسخ: غرش شیران: استعاره از انسانهای لایق و بزرگ
عوعو سگان: استعاره از انسانهای نالایق
۱۵. موارد مرتبط را مشخص کنید.
«مجاز - تضمین - حس آمیزی»
الف) آوردن آیه، حدیث، مصراع یا بیتی از شاعری دیگر را در میان کلام …………. میگویند.
پاسخ: تضمین
ب) آمیختن دو یا چند حس در کلام را …………….. میگویند.
پاسخ: حس آمیزی
۱۶. در شعر «شعر سپید من، روسیاه ماند / که در فضای تو / به بیوزنی افتاد» یک ایهام را بیاید. (با ذکر معانی آن)
پاسخ: بیوزنی ایهام دارد: ۱. بدون وزن شعری / ۲. بیارزشی
شعر حفظی
۱۷. بیت بعد هر یک از شعرهای زیر را بنویسید.
الف) گه نعره زدی بلبل، گه جامه دریدی گل / با یاد تو افتادم از یاد برفت آنها
پاسخ: ای مهر تو در دلها وی مهر تو بر لبها / وی شور تو در سرها، وی سر تو در جانها
ب) باز این چه شورش است که در خلق عالم است؟ / باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است
پاسخ: باز این چه رستخیز عظیم است؟ کز زمین / بی نفخ صور خاسته تا عرش اعظم است
ج) قلمرو فکری
۱۸. اشعار و عبارات زیر را به نثر روان بازگردانی کنید.
الف) تا توانی از نیکی کردن میاسا
ب) خلف صدق نیاکان هنرور خود بود
ج) اما در بیرنگ اسب حرفی به کارش بود
د) آهنگ کید و مکر و عداوت کردند تا مگر او را هلاک کنند
ه) گل از شوق تو خندان در بهار است
و) چون داد عادلان به جهان در، بقا نکرد / بیداد ظالمان شما نیز بگذرد
ز) قطره باران که در افتد به خاک / زو بدمد بس گهر تابناک
ح) مرد پارسی هم تنگ دست بود و وسعتی نداشت که حال مرا مرمتی کند
۱۹. عبارت زیر با کدام بیت ارتباط معنایی دارد؟
«و این هر دو حال در مدت بیست روز بود و این فصل بدان آوردم تا مردم بدانند که به شدتی که از روزگار پیش آید نباید نالید و از فضل و رحمت کردگار ناامید نباید شد.»
الف) آب اجل که هست گلوگیر خاص و عام / بر حلق و بر دهان شما نیز بگذرد
ب) چنین است رسم سرای درشت / گهی پشت بر زین، گهی زین به پشت
پاسخ: گزینه ب
۲۰. با توجه به ابیات زیر به سوالات پاسخ دهید.
«گشت یکی چشمه ز سنگی جدا / غلغلهزن، چهرهنما، تیزپا
گفت: در این معرکه یکتا منم / تاج سر گلبن و صحرا منم»
الف) با توجه به بیت اول «چشمه» نماد چه کسانی است؟
پاسخ: انسان مغرور و متکبر
ب) عبارت کنایی «تاج سر بودن» به چه معنا است؟
پاسخ: بزرگ و سرور بودن
۲۱. در بند زیر منظور از عبارتهای مشخص شده را بنویسید.
«همه با هم دم گرفتیم، «اسب، اسب» و معلم گفت:«باشد، اسب میکشم، گرده را برآورد و دم را آویخت و دو پا را تا زیر زانو گرته زد.»»
پاسخ: همصدا شدیم - رسم کرد
۲۲. در بیت «گفتم دل رحیمت کی عزم صلح دارد / گفتا مگوی با کس تا وقت آن درآید» معشوق عاشق را به چه چیزی توصیه میکند؟
پاسخ: رازداری
۲۳. به چه دلایی نویسنده معتقد است که: «مثل قرآن، مثل آب روان است»؟
پاسخ: چون دل را زنده میکند و موجب پاک شدن از پلیدیها میشود.
۲۴. مثل «گندمنمای جو فروش» آدمی را از چه کاری برحذر میدارد؟
پاسخ: دورویی
۲۵. در بیت زیر مقصود از «رمه» و «چوپان گرگ طبع» و «گرگی شبان» چیست؟
پاسخ: رمه: مردم
چوپان گرگ طبع: حاکمان ظالم
گرگی شبان: ظلم و ستم
۲۶. با توجه به شعر «دری که به باغ بینش ما گشودهای / هزار بار خیبریتر است / مرحبا بر بازوان اندیشه و کردار تو» شاعر کدام ویژگی حضرت علی را هزار بار ارزشمندتر از گشودن خیبر میداند؟
پاسخ: دری که بر روی بینش ما گشوده است.
الف) معنای واژه
در هر جمله فقط معنای واژهای را که خطکشی شده است، مشخص کنید.
۱. گفتم زمان عشرت دیدی که چون سرآمد.
پاسخ: خوشگذرانی
۲. همه کس را به سزا حقشناس باش، خاصه قرابت خویش را.
پاسخ: خویشی و خویشاوندی، نزدیکان
۳. رقعه نوشتم و عذر خواستم.
پاسخ: نامه
ب) املای واژه
در هر سوال املای یک واژه نادرست است، آن را بیابید و اصلاح کنید.
۴. خاست کزان ورطه قدم درکشد، خویشتن از حادثه برتر کشد.
پاسخ: خاست: خواست
۵. هر که داد از خویشتن بدهد، از داور مستقنی باشد و اگر غم و شادیت بود، به آن کس گوی که تیمار غم و شادی تو دارد.
پاسخ: مستقنی: مستغنی
۶. شیطنت شاگرد گل کرد و معلم که از مخمسه رسته بود به خونسردی گفت: «در علف است. حیوان باید بچرد.»
پاسخ: مخمسه: مخمصه
پ) دستور
۷. در جمله «صاد هرگز جانوری از پهلو نکشید.» نقش دستوری واژه مشخص شده چیست؟
پاسخ: قید
۸. یک مثال برای «واو» ربط یا پیوند بنویسید.
پاسخ: حرکت کردیم و به سمت قله پیش رفتیم.
۹. «سماور نفتی» ترکیب وصفی است یا اضافی؟
پاسخ: وصفی
۱۰. از مصدر «اندیشیدن» بن ماضی و بن مضارع بسازید.
پاسخ: بن ماضی: اندیشید
بن مضارع: اندیش
۱۱. در مصراع «گفتم غم تو دارم گفتا غمت سرآید» نقش دستوری واژه مشخص شده چیست؟
پاسخ: نهاد
۱۲. در مصراع «ای بینشان محض نشان از که جویمت» پرش یا جهش ضمیر را بررسی کنید.
پاسخ: نشان تو از که جویم
۱۳. یک ترکیب اضافی طراحی کنید که حرف اول مضاف «ب» و حرف اول مضاف الیه «ش» باشد.
پاسخ: بام شهر، باران شمال و …
۱۴. در بیت «چشمه کوچک چو به آنجا رسید، وان همه هنگامه دریا بدید» کدام واژه مفعول است؟
پاسخ: هنگامه
ت) آرایههای ادبی
در هر نمونه با توجه به کلمات مشخص شده نام آرایه مرتبط را بنویسید.
۱۵. لیک چنان خیره و خاموش ماند، کز همه شیرینسخنی گوش ماند
پاسخ: حس آمیزی
۱۶. مثل قرآن مثل آب است روان.
پاسخ: تشبیه
۱۷. در مقابل زشتی آشتی کرد و در مقابله لئیمی، کریمی کرد.
پاسخ: سجع
۱۸. گفتم غم تو دارم گفتا غمت سرآید / گفتم که ماه من شو گفتا اگر برآید
پاسخ: ایهام
۱۹. خسرو با همان آهنگ گیرا و حرکات سر و دست و اشارتهای چشم و ابرو شروع به خواندن کرد.
پاسخ: مراعات نظیر (تناسب)
۲۰. بلندی از آن یافت کو پست شد. در نیستی کوفت تا هست شد.
پاسخ: تضاد
ث) حفظ شعر
مصراعهای خواسته شده را تکمیل کنید.
۲۱. تا عهد تو دربستم عهد همه بشکستم / ……………………………..
پاسخ: بعد از تو روا باشد نقض همه پیمانها
۲۲. تا ………………………………………… / کوته نظری باشد رفتن به گلستانها
پاسخ: خار غم عشقت آویخته در دامن
۲۳. گر در طلبت رنجی ما را برسد شاید / ……………………………………
پاسخ: چون عشق حرم باشد سهل است بیابانها
۲۴. گویند ………………………………… / میگویم و بعد از من گویند به دورانها
پاسخ: مگو سعدی چندین سخن از عشقش
ج) درک مطلب
با توجه به هر متن، به سوالات مطرح شده پاسخ دهید.
«خجسته باد نام خداوند، نیکوترین آفریدگاران، که تو را آفرید، از تو در شگفت هم نمیتوانم بود. که دیدن بزرگیات را، چشم کوچک من بسنده نیست. مور چه میداند که بر دیواره اهرام میگذرد یا بر خشتی خام. تو آن بلندترین هرمی که فرعون تخیل میتواند ساخت، و من کوچکترین مور، که بلندای تو را در چشم نمیتواند داشت.»
۲۵. «تو» به چه کسی اشاره دارد؟
پاسخ: امام علی (ع).
۲۶. ویژگی اصلی مخاطب از نظر شاعر چیست؟
پاسخ: عظمت، بزرگی، غیر قابل وصف بودن.
۲۷. چند عبارت نخست شعر به چه عبارتی تلمیح دارد؟
پاسخ: فتبارک الله احسن الخالقین.
۲۸. «چه میداند» به صورت «میداند» ترجمه میشود یا «نمیداند»؟
پاسخ: نمیداند.
«خورجینکی بود که در آن کتاب مینهادم. بفروختم و از بهای آن درمکی چند سیاه در کاغذی کردم که به گرمابهبان دهم تا باشد که ما را دمکی زیادتتر در گرمابه بگذارد گه شوخ از خود باز کنیم. چون آن درمکها پیش او نهادم، در ما نگریست. پنداشت که ما دیوانهایم. گفت بروید که هماکنون مردم از گرمابه بیرون میآیند.»
۲۹. دو کلمه را مشخص کنید که در آن از «ک تصغیر» استفاده شده است.
پاسخ: خورجینک، درمک.
۳۰. مقصود از «شوخ از خود باز کنیم.» چیست؟
پاسخ: چرک و آلودگی را بشوییم.
۳۱. آیا حمامی به ناصر خسرو اجازه ورود به گرمابه را میدهد؟
پاسخ: خیر.
۳۲. ناصر خسرو پول گرمابه را چگونه تهیه کرد؟
پاسخ: با فروش کتیبه و خورجین خود.
چ) معنی و مفهوم نثر
جملات زیر را به نثر روان و امروز برگردانید.
۳۳. پیران قبیله خویش را حرمتدار ولیکن به ایشان مولع مباش.
پاسخ: به پیران و بزرگان قوم خود احترام بگذار ولی مشتاق و حریص نباش.
۳۴. ما را به انعام و اکرام به راه دریا گسیل کرد.
پاسخ: ما را با هدیه و بزرگواری به سمت دریا فرستاد. (بدرقه کرد)
۳۵. دست معلم از وقب حیوان روان شد و لب را به اشاره صورت داد.
پاسخ: دست معلم از گودی (چشم) اسب حرکت کرد و لب را با یک حرکت و سریع کشید.
۳۶. هر چه بر او تنگ گرفتند، کمربند خود را تنگتر بست.
پاسخ: هر چه روزگار سخت شد، او نیز خود را آمادهتر و قویتر کرد.
ح) معنی و مفهوم نظم
ابیات زیر را به نثر روان و امروزی برگردانید.
۳۷. ابر ز من حامل سرمایه شد / باغ ز من صاحب پیرایه شد
پاسخ: باران ابر از من است و زیبایی و زینت باغ نیز به خاطر من (چشمه) است.
۳۸. گفتم که بوی زلفت گمراه عالمم کرد / گفتا اگر بدانی هم اوت رهبر آید
پاسخ: امید و عطر خوش زلف یار مرا شیفته کرد و یار گفت همین عشق نجاتبخش تو است.
۳۹. از آن دهان که هرای شیر میخروشید / کلمات کودکانه تراوید
پاسخ: همان کسی که غرش شیر داشت، با کودکان با محبت و نرمی سخن میگفت.
۴۰. شعر سپید من روسیاه ماند / که در فضای تو به بیوزنی افتاد
پاسخ: شعر سپید (قالب سپید) من شرمنده شد زیر در برابر تو بیاعتبار و بیمقدار است.
الف) قلمرو زبانی
۱. معنای واژههای مشخص شده را بنویسید.
الف) شوخ از خود باز کنیم.
پاسخ: چرک و آلودگی
ب) کتابی که در او داد سختآرایی توان داد.
پاسخ: انصاف و عدل
۲. برای هر یک از موارد زیر، یک مترادف بنویسید.
الف) چنبره گردن
پاسخ: آخره
ب) میان دو کتف
پاسخ: غارب
۳. یک همخانواده برای هر یک از کلمات بنویسید.
الف) مقدار
پاسخ: مقادیر
ب) مستغنی
پاسخ: غنی
۴. در گروههای زیر مواردی را که غلط املایی دارند پیدا کنید و شکل درست آنها را بنویسید.
«حُسن صیرت - انحار و اشجار - فراق و آسایش - مخمصه و گرفتاری - یال و قارب - لعیمی و کریمی - نقض پیمانها - نمط و روش - ضایع و تباح - رصته و رها - حق و باطل - متوازع و فروتن»
پاسخ: صیرت: سیرت / لعیمی: لئیمی / تباح: تباه / رصته: رسته / متوازع: متواضع / انحار: انهار
۵. مصرع «بوسه زند بر سر و بر دوش من» را بر اساس ترتیب اجزای جمله در زبان فارسی مرتب کنید.
پاسخ: بر سر و بر دوش من بوسه زند
۶. مانند نمونه کامل کنید.
الف)
ساده: گل
وندی: گلزار
مرکب: گلاب
وندی-مرکب: گل افشانی
ب)
ساده: دست
وندی: ؟
مرکب: ؟
وندی-مرکب: ؟
پاسخ: وندی: دسته
مرکب: دست ساز
وندی-مرکب: دستکاری
ج)
ساده: دهان
وندی: ؟
مرکب: ؟
وندی-مرکب: ؟
پاسخ: وندی: دهانه
مرکب: دهان بین
وندی-مرکب: دهانی بینی
۷. با حفظ شخص کامل کنید.
فعل: آمدی
ساخت منفی: نیامدی
امر: ؟
مضارع اخباری: ؟
پاسخ: امر: بیا
مضارع اخباری: میآیی
۸. پسوند «ک» در واژه «خورجینک» در چه معنایی به کار رفته است؟ یک نمونه دیگر بنویسید.
پاسخ: تصغیر - درمک
۹. در جمله «فروغ رویت اندازی سوی خاک» اجزای جمله را مشخص کنید. (نهاد، مفعول، متمم، فعل)
پاسخ: مفعول: فروغ رویت
فعل: اندازی
خاک: مضاف الیه
نهاد یا فاعل حذف شده: تو
۱۰. در جمله زیر، انواع حرف «و» عطف و ربط را مشخص کنید.
«آدم در نقشهای نبود و بهتر که نبود.»
پاسخ: ربط
ب) قلمرو ادبی
۱. بیت زیر را از نظر آرایههای ادبی بررسی کنید.
«گفتم غم تو دارم، گفتا غمت سرآید / گفتم که ماه من شو، گفتا اگر برآید»
پاسخ: برآید: ایهام دارد چون به دو معنی به کار رفته است: ۱. طلوع کند / ۲. امکان داشته باشد
سرآید و برآید جناس ناهمسان دارند و فقط در یک حرف اختلاف دارند.
۲. مفهوم کنایه مشخص شده را بنویسید.
«در بر من ره چو به پایان برد / از خجلی سر به گریبان برد»
پاسخ: معنی ظاهری: سر را به یقه فرو میبرد.
معنی کنایی: شرمنده میشود.
۳. مصراع «از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر» چه آرایهای دارد؟ توضیح دهید.
پاسخ: حس آمیزی - صدا شنیدنی است و دیدنی نیست.
۴. در بیت «گه به دهان بر زده کف چون صدف / گاه چو تیری که رود بر هدف» تشبیه را بیابید و طرف اول و دوم را مشخص کنید.
پاسخ: طرف اول: کف
طرف دوم: صدف
۵. در شعر زیر چه آرایهای به کار رفته است؟
«پیش از تو / هیچ اقیانوس را نمیشناختم / که عمود بر زمین بایستد»
پاسخ: استعاره - آسمان را به پرده نیلوفری تشبیه کرده است اما فقط طرف دوم تشبیه را نگه داشته است.
۶. مصراع دوم شعرهای زیر را بنویسید.
الف) گویند مگو سعدی، چندین سخن از عشقش / ……………………………
پاسخ: میگویم و بعد از من، گویند به دورانها
ب) در بارگاه قدس که جای ملال نیست / ……………………………………
پاسخ: کوته نظری باشد، رفتن به گلستانها
ج) قلمرو فکری
الف) معنا و مفهوم بیتهای زیر را به نثر روان و امروزی بنویسید.
۱. معلم مرغان را گویا میکشید؛ گوزن را رعنا رقم میزد.
پاسخ: معلم پرندگان را واضح نقاشی میکرد، گوزن را زیبا تصویر میکرد.
۲. گفتم که بوی زلفت، گمراه عالمم کرد / گفتا اگر بدانی، هم اوت رهبر آید
پاسخ: گفتم که بوی گیسوی تو (ای محبوب) من را در جهان گمراه کرد. گفت اگر بدانی، هم او، رهبر تو میشود.
۳. چون بر رقعه من اطلاع یابد، قیاس کند که مرا اهلیت چیست.
پاسخ: هنگامی که نامه من را بخواند، به شایستگی من پی میبرد.
۴. دید یکی بحر خروشندهای / سهمگنی، نادره جوشندهای
پاسخ: دریای خروشان، ترسناک و جوشنده کمیابی را دید. (توصیف دریا)
ب) درک مطلب
۵. با توجه به «هر شادی که بازگشت آن به غم است، آن را شادی مشمر.» از چه نوع شادی باید پرهیز کرد؟
پاسخ: شادیهایی که غم و اندوه در پی دارند.
۶. با توجه به «صورت از او چیزی میطلبید؛ تمامیت خود میخواست.» چه کسی، چه چیزی میخواست؟
پاسخ: نقاشی تکمیل شدن خود را مطالبه میکرد.
۷. تفاوت معنایی واژه «فضل» را در دو عبارت زیر بررسی کنید.
الف: «او را تصور شود که مرا در فضل مرتبهای است زیادت»
ب: «الهی فضل خود را یار ما کن»
پاسخ: الف: دانش
ب: لطف و رحمت
۸. در بیت «گفتم زمان عشرت، دیدی که چون سرآمد / گفتا خموش حافظ، کاین غصه هم سرآید»:
الف) دلیل نگرانی شاعر چیست؟
پاسخ: پایان یافتن فصل شادمانی
ب) امیدواری ارائه شده به شاعر، کدام است؟
پاسخ: پایان یافتن غم و غصه
۹. مفهوم کلی بیت زیر چیست؟
«گفتم که نوش لعلت، ما را به آرزو کشت / گفتا تو بندگی کن، کاو بنده پرور آید»
پاسخ: بندگی کردن
۱۰. مصراع «گفتم که دل رحیمت، کی عزم صلح دارد» بر چه مطلبی تاکید دارد؟
پاسخ: دوستی
۱۱. مفهوم بیت زیر با کدام گزینه ارتباط معنایی دارد؟
«چنین است رسم سرای درشت / گهی پشت به زین و گهی زین به پشت»
الف) درشت گویی
ب) وارونه بودن روزگار
ج) پستی و بلندی داشتن روزگار
د) استقامت در برابر سختیها
پاسخ: گزینه ج
۱۲. «چشمه» پس از رسیدن به دریا چه تغییری در نگرش و نحوه تفکرش ایجاد شد؟
پاسخ: دریافت که بزرگتر از او وجود دارد. بنابراین غرورش را کنار گذاشت.
قلمرو زبانی
۱. معنی واژههای مشخص شده را بنویسید.
الف) ساده تنش بر تن ساحل بله
پاسخ: آزاد و رها
ب) دلاک و قیم آمدند و خدمت کردند
پاسخ: سرپرست (در این متن کیسهکش حمام)
پ) گرده را برآورد
پاسخ: پشت، بالای کمر
ت) ارتجالاً انشایی میساخت
پاسخ: بیدرنگ، بدون اندیشه و سخن
۲. برای واژه زیر یک مترادف و یک همخانواده بنویسید.
پاسخ: مترادف: نعمت بخشیدن
همخانواده: نعمت - منعم
۳. در متن زیر سه واژه نادرست وجود دارد. درست آنها را بنویسید.
«خدای تبارک و تعالی، همه بندگان خود را از عذاب غرض فرج دهاد و چون بخاستیم رفت ما را به انعام و اکرام به راه دریا گسیل کرد چنان که در کرامت و فراق به پارس رسیدیم. از برکات آن آزاد مرد که خدای عزوجل از آزاد مردان خشنود باد.»
پاسخ: غرض: قرض
بخاستیم: بخواستیم
فراق: فراغ
۴. از میان گروه کلمههای زیر، واژههای نادرست را بیابید و درست آنها را بنویسید.
یال و قارب - گناه و ذلت - اندوه و طرب - لئیمی و پستی - تالع و مسعود
پاسخ: قارب: غارب
تالع: طالع
۵. اجزای جمله زیر را مشخص کنید و نقش هر یک را بنویسید. (نهاد، مفعول، متمم، فعل)
«وسعت تو را چگونه در سخت تنگمایه بگنجانم»
پاسخ: نهاد: محذوف
مفعول: وسع تو
متمم: سخن تنگمایه
فعل: بگنجانم
۶. ساختمان واژههای زیر را مشخص کنید.
الف) شاد
پاسخ: ساده
ب) گلرخ
پاسخ: مرکب
پ) نیکی
پاسخ: وندی
ت) گلسازی
پاسخ: وندی-مرکب
۷. یک گروه اسمی مناسب برای ترکیب زیر بسازید.
«وابسته (صفت اشاره) + وابسته (صفت شمارشی) + هسته»
پاسخ: این دو دختر
۸. نوع «واو» را در جملههای زیر مشخص کنید.
«زنگ نقاشی دلخواه و روان بود. خشکی نداشت. به جد گرفته نمیشد و خنده در آن روا بود. معلم دور نبود.»
پاسخ: واو اول: عطف
واو دوم: پیوند
۹. کدام واژه از نظر ساختمان با بقیه متفاوت است؟
الف) شبرو
ب) پیرمرد
ج) صورتگر
د) خونسرد
پاسخ: گزینه ج
۱۰. کدام یک از واژگان زیر دو تلفظی است؟
«جاودان - نگارین - روزگار - زندگان - زندان»
پاسخ: جاودان - روزگار
قلمرو ادبی
۱۱. در بیت زیر قسمت مشخص شده دارای چه آرایه ادبی است؟
«لیک چنان خیره و خاموش ماند / کز همه شیرین سخنی گوش ماند»
پاسخ: حس آمیزی
۱۲. در عبارت «ما از برهنگی و عاجزی به دیوانگان ماننده بودیم» ارکان تشبیه را مشخص کنید.
پاسخ: ماه: مشبه
دیوانگان: مشبه به
ماننده: ادات تشبیه
برهنگی و عاجزی: وجه شبه
۱۳. در «بیرنگ اسب حرفی به کارش بود» قسمت مشخص شده کنایه از چیست؟
پاسخ: کار بلد بود، ماهر بود
۱۴. در متن زیر به دو آرایه اشاره کنید.
«این قصه عجیبترین قصههاست. زیرا که در میان دو ضد جمع بود. هم وفا بود و هم جفا. در بدایت بند و چاه بود، در نهایت تخت و گاه بود.»
پاسخ: وفا و جفا: جناس و تضاد
بدایت و نهایت: تضاد
بند و چاره: تضاد
تخت و گاه: تضاد
وفا و جفا: سجع
شعر حفظی
۱۵. بیتهای زیر را کامل کنید.
الف) ……………………………… / باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است
پاسخ: باز این چه شورش است که در خلق عالم است
ب) ……………………………….. / پرورده کنار رسول خدا، حسین
پاسخ: خورشید آسمان و زمین نور مشرقین
قلمرو فکری
۱۶. با توجه به شعر زیر به سوالات پاسخ دهید.
«تو آن بلندترین هرمی که فرعون تخیل میتواند ساخت و من کوچکترین مور که بلندای تو را در چشم نمیتواند داشت.»
الف) مخاطب شعر کیست؟
پاسخ: حضرت علی (ع)
ب) به چه مفهومی اشاره دارد؟
پاسخ: به بزرگی و عظمت وجود حضرت علی اشاره دارد.
۱۷. عبارت «به زبان دیگر مگو و به دل دیگر مدار، تا گندمنمای جو فروش نباشی» انسان را از کدام صفت بر حذر میدارد؟
پاسخ: عدم دورو بودن و ریاکاری اشاره دارد.
۱۸. در درس «کلاس نقاشی» معلم برای حل مشکلش در سم اسب چه چارهای اندیشید؟
پاسخ: سم اسب را در چمن کشید.
۱۹. از نظر نوع نوشته، آثار زیر چه نوع نوشتههایی هستند؟
الف) کلاس نقاشی
پاسخ: خاطره نگاری
ب) سفرنامه ناصر خسرو
پاسخ: سفرنامه
ابیات و عبارات زیر را به فارسی روان بنویسید.
۲۰. دست تنگ بود و وسعتی نداشت که حال مرا مرمتی کند.
پاسخ: فقیر بود و وضع مالی خوبی نداشت تا به وضع من رسیدگی کند.
۲۱. اسب از پهلو، اسبی خود را به کمال نشان میداد.
پاسخ: کشیدن اسب از نیمرخ زیباتر است و تناسب اندام حیوان را بهتر نشان میدهد.
۲۲. گفتم ز مهرورزان رسم وفا بیاموز / گفتا ز خوبرویان این کار کمتر آید
پاسخ: به معشوق گفتم راه و رسم وفاداری را از عاشقان بیاموز، او گفت میزان وفاداری زیبارویان کم است.
۲۳. کدام وامدارترید؟ دین به تو یا تو بدان؟ هیچ دینی نیست که وامدار تو نباشد.
پاسخ: دین به تو میدون است یا تو به دین؟ این علی اگر تو نبودی هیچ دینی باقی نمیماند.
۲۴. گشت یکی چشمه ز سنگی جدا / غلغلزن، چهرهنما، تیزپا
پاسخ: یک چشمه آب از کنار سنگی جریان یافت در حالی صدای جریان تند آب کاملا بلند بود و توجه بینندگان را جلب میکرد.
۲۵. اشتر به شعر عرب در حالت است و طرب / گر ذوق نیست تو را کژ طبع جانوری
پاسخ: حتی شتر با شنیدن شعر عرب شاد میشود و احساس خوشی میکند. بنابراین کسی که با شنیدن صدای خوش به هیجان نیاید، از یک حیوان هم بدتر و بیذوقتر است.