
الف) قلمرو فکری
معنی و مفهوم عبارتهای زیر را به نثر روان بنویسید.
۱. گندمنمای جو فروش مباش.
پاسخ: ریاکار نباش.
۲. غفلت کردم و فرجام کار غافلان چنین باشد.
پاسخ: اهمال کردم و غافل شدم و نتیجه کار غافلان این چنین است.
۳. هر آن که جانب اهل وفا نگه دارد / خداش در همه حال از بلا نگه دارد
پاسخ: اگر میخواهی موفق باشی خدا را فراموش نکن که خدا تو را در مصیبها و مشکلات در امان نگه دارد.
۴. کارش نگار قالی بود و در آن دستی نازک داشت.
پاسخ: کارش کشیدن نقشه قالی بود و در آن مهارت داشت.
۵. چندان تناوری و بلند که به هنگام تماشا، کلاه از سر کودک عقل میافتد.
پاسخ: مقام تو آنقدر بلند است که عقل ناتوان انسان در برابر عظمت و بزرگی تو عاجز و ناتوان است.
۶. تا چون بر رقعه من اطلاع یابد، قیاس کند که مرا اهلیت چیست.
پاسخ: وقتی نامه مرا بخواند، بداند و بسنجد که شایستگی من چقدر است.
۷. فروغ رویت اندازی سوی خاک / عجایب نقشها سازی سوی خاک
پاسخ: وقتی نور خودت را بر زمین میتابانی نقشهای عجیب از دل خاک میرویانی.
۸. در مملکت چو غرش شیران گذشت و رفت / این عوعوی سگان شما نیز بگذرد
پاسخ: وقتی در حکومت و مملکتی صدای غرش شیران و انسانهای بزرگ از بین رفت، این صدای پست و فرومایه شما هم از بین میرود.
۹. گرت هواست که معشوق نگسلد پیمان / نگاه دار سر رشته را تا نگه دارد
پاسخ: اگر در آرزوی آن هستی که معشوق به عهد و پیمان خود وفا کند، سررشته پیمان و وفا و محبت را محکم بگیر تا او نیز چنین کند.
۱۰. مفهوم کلی عبارت «کل نفس ذائقه الموت» در کدام گزینه وجود دارد؟
الف) ای مفتخر به طالع مسعود خویشتن / تاثیر اختران شما نیز بگذرد
ب) بر تیر جورتان ز تحمل سپر کنیم / تا سختی کمان شما نیز بگذرد
ج) وین بوم محنت از پی آن تا کند خراب / بر دولت آشیان شما نیز بگذرد
د) آب اجل که هست گلوگیر خاص و عام / بر حلق و بر دهان شما نیز بگذرد
پاسخ: گزینه د
۱۱. منظور از قسمتهای مشخص شده را بنویسید.
الف) دلا معاش چنان کن گر بلغزد پای / فرشته به دو دست دعا نگه دارد
پاسخ: خطا و اشتباه کردن
ب) زین کاروانسرا، بسی کاروان گذشت / ناچار، کاروان شما نیز بگذرد
پاسخ: روزی شما نیز خواهید مرد.
ج) خون تو شرف را سرخگون کرده است.
پاسخ: اعتبار بخشیده است.
۱۲. با توجه به عبارت «تا روزی خدا تمام نشده، به در خانه دیگری نروم» گوینده متن چه پیامی به انسان میدهد؟
پاسخ: رزاق بودن خداوند.
۱۳. منظور شاعر از «مرگت زندگی را به سخره گرفت» در متن زیر چیست؟
«آه ای مرگ تو معیار / مرگت چنان زندگی را به سخره گرفت و آن را بیقدر کرد / که مردنی چنان / غبطه بزرگ زندگانی شد»
پاسخ: شهادت تو زندگی را بیارزش کرد.
۱۴. مفهوم بیت زیر را بنویسید.
«گفتم این شرط آدمیت نیست / مرغ تسبیحگوی و من خاموش»
پاسخ: کائنات تسبیحگوی خداوند هستند و انسان غافل است.
ب) قلمرو زبانی
معنی واژههای مشخص شده را بنویسید.
۱۵. در مقابله لئیمی، کریمی کرد.
پاسخ: پستی، فرومایگی
۱۶. فلق محرابی که تو در آن نماز صبح شهادت گزاردهای.
پاسخ: سپیده صبح، فجر
۱۷. دلاک و قیم در آمدند.
پاسخ: سرپرست
۱۸. تا فراز کله نمایان ساخت.
پاسخ: برآمدگی پشت پای اسب.
۱۹. ای مفتخر به طالع مسعود خویش.
پاسخ: سربلند، صاحب اختیار
۲۰. بدان کوش که به هر محالی از حال و نهاد خویش بنگردی.
پاسخ: بیاصل، ناممکن، اندیشه باطل
۲۱. با توجه به بیت «دلا معاش چنان کن که گر بلغزد پای / فرشتهات به دو دست دعا نگه دارد.» به سوال زیر پاسخ دهید:
الف) نقش دستوری ضمیر پیوسته «ت» در این بیت را بنویسید.
پاسخ: مفعول
۲۲. در عبارت زیر غلط املایی را بیابید و درست آن را بنویسید.
الف) دست معلم از وغب حیوان روان شد و از یال و قارب به زیر آمد.
پاسخ: وغب: وقب / قارب: غارب
ب) در حزیز هم میتوان عزیز بود.
پاسخ: حزیز: حضیض
ج) شیخ بفرمود تا آن حغّه را به وی دادند.
پاسخ: حغه: حقه
د) به میرزا عباس اتاب کرد که این تلاوت قرآن نیست، آوازه خوانی است.
پاسخ: اتاب: عتاب
ه) هرگز کید کایدان با خاست خداوند غیبدان برابر نیاید.
پاسخ: خاست: خواست
۲۳. کدام واژهها در عبارت زیر حذف شده است؟ نوع حذف را مشخص کنید.
«قصه حال یوسف را نیکو نه از حسن صورت او گفت، بلکه از حسن سیرت او، زیرا که نیکو خو، بهتر هزار بار از نیکو رو.»
پاسخ: حذف فعل: در جمله اول حذف به قرینه لفظی - در جمله دوم حذف به قرینه معنوی
۲۴. نقش دستوری واژگان مشخص شده را بنویسید.
«آب اجل که هست گلوگیر خاص و عام / بر حلق و بر دهان شما نیز بگذرد»
پاسخ: نهاد / مسند
۲۵. معنی واژههای مشخص شده را با کاربرد امروزی آن بنویسید.
الف) ما را به نزدیک خویش باز گرفت.
پاسخ: پذیرفت
ب) ما به گوشهای باز شدیم.
پاسخ: پناه گرفتیم
۲۶. نوع «واو» را در عبارت زیر بنویسید.
«تمایزی میان خدا و خوشبختی قائل مشو و همه خوشبختی خود را در همین دم قرار بده.»
پاسخ: واو عطف / واو ربط
۲۷. در عبارت زیر، یک وابسته پیشین و پسین بیابید و نوع آن را مشخص کنید.
«در این همه سال که با او بودیم، هیچ نشد که از تن خود بنالد، هیچ بیمار نشد.»
پاسخ: همه سال - هیچ بیمار و تن خود
۲۸. متن زیر را بخوانید و یک ترکیب وصفی و یک ترکیب اضافی بیابید و هسته هر یک را مشخص کنید.
«معلم نقاشی مرا خبر سازید که شاگرد وفادار حقیرت، هر جا به کار صورتگری در میماند، چاره درمانگری به شیوه معلم خود میکند.»
پاسخ: معلم نقاشی -> هسته: معلم
شاگرد وفادار حقیرت -> هسته: شاگرد
چاره درمانگری -> هسته: چاره
شیوه معلم -> هسته: شیوه
ج) قلمرو ادبی
۲۹. ابیات زیر را بخوانید و به سوالات پاسخ دهید.
«بر تیر جورتان ز تحمل سپر کنیم / تا سختی کمان شما نیز بگذرد
ای تو رمه سپرده به چوپان گرگ طبع / این گرگی شبان شما نیز بگذرد»
الف) در بیت اول «سپر کردن» چه آرایهای دارد و منظور آن چیست؟
پاسخ: کنایه از مقاومت کردن
ب) در بیت دوم یک استعاره بیابید و آن را بنویسید.
پاسخ: رمه، چوپان، گرگی، شبان
۳۰. با توجه به واژگان مشخص شده، آرایه آنها را بنویسید.
الف) ما را سر باغ و بوستان نیست / هر جا که تویی تفرج آنجاست.
پاسخ: مجاز
ب) و صداقت / شیرینترین لبخند / بر لبان اراده توست.
پاسخ: حس آمیزی
ج) من از سخن او جاهل نمیگردم و او از خلق و خوی من عاقل میگردد.
پاسخ: سجع
د) چون شبنم اوفتاده بودم پیش آفتاب / مهرم به جان رسید و به عیوق بر شدم
پاسخ: ایهام
۳۱. با توجه به عبارات و ابیات زیر به سوالات پاسخ دهید.
الف) نبینی که یوسف را از روی نیکو، بند و زندان آمد و از خوی نیکو، امر و فرمان آمد.
ب) گل از شوق تو خندان در بهار است / از آتش رنگهای بیشمار است
ج) شبی تیره مانند دریای قیر / نه بهرام پیدا نه کیوان و تیر
۱. در عبارت «الف» به متنهایی که موضوع آنها بیان عواطف و احساسات شاعر یا نویسنده است ادبیات …………. میگویند.
پاسخ: غنایی
۲. در بیت «ب» آوردن یک دلیل زیبا و ادبی اما غیر واقعی آرایه ………. را به وجود آورده است.
پاسخ: حسن تعلیل
۳. در بیت «ج» یک مشبه به و یک وجه شبه بیابید.
پاسخ: دریای قیر - تیره و تاریک
۳۲. هر یک از آثار زیر از کدام نویسنده است؟
گوشواره عرش
پاسخ: سید علی موسوی گرمارودی
تفسیر سوره یوسف (ع)
پاسخ: احمد بن محمد بن زید طوسی
۳۳. شعر حفظی
دو بیت بعد از بیت زیر را بنویسید.
گه نعره زدی بلبل، گه جامه دریدی گل / با یاد تو افتادم از یاد برفت آنها
…………………………………………….. / بعد از تو روا باشد نقض همه پیمانها
……………………………………………… / ……………………………………
پاسخ: تا عهد تو در بستم عهد همه بشکستم
تا خار غم عشقت آویخته در دامن / کوته نظری باشد، رفتن به گلستانها
۱. کامل کنید.
واژه: اَنهار
مترادف (معنی): ؟
مفرد: ؟
پاسخ: مترادف: رودها - مفرد: نهر
واژه: اَشجار
مترادف (معنی): ؟
مفرد: ؟
پاسخ: مترادف: درختان - مفرد: شجر، شجرة
۲. املای درست هر واژه را انتخاب کنید.
الف) رنج هیچ کس (ظایع / ضایع) مکن و همه کس را به سزا، حق شناس باش.
پاسخ: ضایع
ب) خواست کزان (ورطه / ورته) قدم درکشد خویشتن از حادثه برتر کشد.
پاسخ: ورطه
ج) از آن دهان (حُرّای / هُرّای) شیر میخروشید.
پاسخ: هرای
د) وین بوم (محنت / مهنت) از پی آن تا کند خراب بر دولت آشیان شما نیز بگذرد.
پاسخ: محنت
۳. املای صحیح واژگان مشخص شده را بنویسید.
الف) در پیچ و تاب عرفانی اصلیمی آدم چه کاره بود؟
پاسخ: اسلیمی
ب) در آسایش و فراق به پارس رسیدیم.
پاسخ: فراغ
۴. معنی واژگان مشخص شده را بنویسید.
الف) رقعهای را نوشتم و عذری خواستم.
پاسخ: نامه
ب) هیچ فرمانروا را ندیده بودم که پای افزاری وصلهدار به پا کند.
پاسخ: کفش، پاپوش
۵. در هر عبارت یک واژه دو تلفظی بیابید.
الف) یوسف صدیق وفادار بود و یعقوب خود او را به صبر آموزگار بود.
پاسخ: آموزگار، آموزِگار
ب) پادشاه عالم خبر داد در این قصه از حسن سیرت او داد نه از حسن صورت.
پاسخ: پادشاه، پادِشاه
د) ای مهربانترین معبود با تو پیمان به عشق میبندم.
پاسخ: مهربانترین، مهرَبانترین
ه) بدان که قرآن مانند است به بهشت جاودان.
پاسخ: جاودان، جاوِدان
۶. در بیت زیر یک واژه ساده، یک واژه مشتق و یک واژه مشتق-مرکب پیدا کنید.
«گفتم که نوش لعلت ما را به آرزو کشت / گفتا تو بندگی کن کاو بنده پرور آید»
پاسخ: ساده: نوش، لعل، آرزو
مشتق: بندگی
مشتق-مرکب: بنده پرور
۷. اجزای جمله زیر را مشخص کنید و نقش دستوری هر یک را بنویسید.
«وسعت تو را چگونه در سخن تنگ مایه بگنجانم؟»
پاسخ: نهاد: من (محذوف)
مفعول: وسعت
متمم: سخن
فعل: بگنجانم
۸. به موارد خواسته شده پاسخ دهید.
الف) امر فعل شنیدی
پاسخ: بشنو
ب) ماضی ساده فعل بپرسم
پاسخ: پرسیدم
۹. در عبارت زیر اجزای تشبیه را معین کنید.
«از برهنگی و عاجزی به دیوانگان ماننده بودیم.»
پاسخ: مشبه: ما (محذوف: یم)
مشبه به: دیوانگان
وجه شبه: برهنگی و عاجزی
ادات تشبیه: فعل ماننده بودیم
۱۰. در عبارت زیر کدام واژهها جناس دارند؟
«در مقابله جفا وفا کرد.»
پاسخ: جفا و وفا
۱۱. با توجه به شعر نیما، «چشمه» نماد چه کسانی است؟
پاسخ: افراد مغرور و متکبر و خود بزرگبین
۱۲. در کدام بیت قافیه در هر دو مصراع وجود ندارد؟
الف) وقتی دل سودایی میرفت به بستانها / بیخویشتنم کردی بوی گل و ریحانها
ب) ای مهر تو در دلها وی مهر تو بر لبها / ای شور تو در سرها وی سر تو در جانها
ج) گفتم غم تو دارم، گفتا غمت سرآید / گفتم که ماه من شو، گفتا اگر برآید
د) نمیدانی نمیدانم الهی / تو دانی و تو دانی آن چه خواهی
پاسخ: گزینه ب
۱۳. در عبارت زیر آرایه سجع را مشخص نمایید.
«نبینی که یوسف را از روی نیکو، بند و زندان آمد و از خوی نیکو، امر و فرمان آمد؟»
پاسخ: زندان و فرمان
۱۴. در هر عبارت، قسمت مشخص شده چه آرایهای دارد؟
الف) شعر سپید من روسیاه ماند.
پاسخ: ایهام: ۱. رنگ سفید - ۲. شعر بدون وزن
ب) به هر نیک و بد، زود شادان و زود اندوهگین مشو.
پاسخ: تضاد
ج) ای روشن خدا / ای روح لیله القدر / حتی مطلع الفجر
پاسخ: تضمین
د) در بیرنگ اسب حرفی به کارش بود.
پاسخ: کنایه
۱۵. حفظ شعر
ب) تا خار غم عشقت آویخته در دامن / …………………… گلستانها
پاسخ: کوته نظری باشد رفتن به
گرد در طلبت ……………………….. / چون عشق حرم باشد، ……………..
پاسخ: ما را رنجی برسد، شاید / سهل است بیابانها
گویند مگو سعدی، چندین سخن از عشقش / میگویم و ……………….
پاسخ: بعد از من گویند به دورانها
۱۶. عبارتهای زیر را معنی و تحلیل کنید.
الف) به گوشهای باز شدیم و مکاری از ما سی دینار مغربی خواست.
پاسخ: به گوشهای رفتیم و کرایه دهنده اسب و الاغ از ما سی دینار مراکشی طلب کرد.
ب) این قصه عجبترین قصههاست؛ زیرا که در میان دو ضد جمع بود.
پاسخ: این داستان شگفتآورترین داستانها است؛ چون که بین دو مخالف هر دو را دارا میباشد.
ج) معلم دور نبود. صورتک به رو نداشت.
پاسخ: معلم صمیمی و یک رنگ بود. دو رو نبود.
د) هر که در مسلخ گرمابه بود، همه بر پای خاستند.
پاسخ: همه افرادی که در رختکن حمام بودند، (به احترام ما) بلند شدند.
ه) پیران قبیله خویش را حرمت دار، ولیکن به ایشان مولع مباش.
پاسخ: به پیران قوم خود احترام بگذار، اما به آنان حریص و شیفته نشو.
۱۷. مثل «گندم نمای جو فروش مباش» آدمی را از چه کاری بر حذر میدارد؟
پاسخ: ریاکاری و دورو بودن و ظاهر و باطن یکسان نداشتن.
۱۸. با توجه به بیت زیر منظور از «این کار» چیست؟
«گفتم ز مهرورزان رسم وفا بیاموز / گفتا ز خوبرویان این کار کمتر آید»
پاسخ: وفاداری
۱۹. با توجه به بیت «گفتم خوشا هوایی کز باد خلد خیزد / گفتا خنک نسیمی کز کوی دلبر آید» به موارد زیر پاسخ دهید.
الف) چه چیزهایی با هم مقایسه شدهاند؟
پاسخ: باد بهشت و نسیم کوی معشوق
ب) به اعتقاد شاعر، کدام بهتر است؟
پاسخ: نسیم کوی معشوق
۲۰. هر یک از مفاهیم به کدام بیت مربوط است؟
«ناتوانی در درک عظمت - توصیه به رازداری - سرعت و طرز حرکت - ناپایداری دنیا »
۱. گفتم دل رحیمت کی عزم صلح دارد / گفتا مگوی با کس تا وقت آن درآید
پاسخ: توصیه به رازداری
۲. گه به دهان بر زده کف چون صدف / گاه چو تیری که رود بر هدف
پاسخ: سرعت و طرز حرکت
۳. بادی که در زمانه بسی شمعها بکشت / هم بر چراغدان شما نیز بگذرد
پاسخ: ناپایداری دنیا
۴. دیدن بزرگیات را / چشم کوچک من، بسنده نیست
پاسخ: ناتوانی در درک عظمت
۲۱. با توجه به سروده زیر به سوالات پاسخ دهید.
«دری که به باغ بینش ما گشودهای / هزار بار خیبریتر است / مرحبا به بازوان اندیشه و کردار تو»
شاعر کدام ویژگی علی (ع) را ارزشمندتر از گشودن در خیبر میداند؟
پاسخ: آگاهی بخشیدن و بصیرت و هدایتگری
۲۲. عبارت زیر را به طور دقیق معنا کنید.
الف) ای مفتخر به طالع مسعود / تاثیر اختران شما نیز بگذرد
پاسخ: ای کسی که به بخت خوب خود افتخار میکنی، بدان که تاثیر فال خوب و ستاره خوشبختی شما هم میگذرد و تمام میشود. (بدبخت میشوی)
ب) هیچ ستاره نیست که وامدار نگاه تو نیست.
پاسخ: هیچ ستارهای وجود ندارد که مدیون نگاه پرفروغ تو نباشد. (نورش را از چشمان درخشان تو امانت نگرفته باشد.)
۲۳. منظور از «رمه» و «چوپان گرگ طبع» در بیت زیر چیست؟
«ای تو رمه سپرده به چوپان گرگ طمع / این گرگی شبان شما نیز بگذرد»
پاسخ: رمه: مردم و رعیت
چوپان گرگ طبع: حاکمان ظالم و زورگو و گرگ صفت
۲۴. اثر تعلیمی، اثری است که با هدف …….. موضوعاتی از حکمت، اخلاق، مذهب را بیان میکند.
پاسخ: تعلیم و آموزش
۲۵. ادبیات غنایی چگونه ادبیاتی است؟ تعریف کنید و مثال بزنید.
پاسخ: اشعار و متونی هستند که احساسات و عواطف شخصی، حالات عاشقانه و امید و آرزویی را بیان میکنند. در ادبیات فارسی موضوعهای غنایی با مفاهیمی چون عشق، عرفان، مرثیه، مناجات، گلایه و شکایت معمولا در قالبهای شعری غزل یا مثنوی و رباعی و نیز در قالب نثر نوشته میشود.
الف) معنی و مفهوم
۱. معنی و مفهوم ابیات و عبارات زیر را بنویسید.
الف) فروغ رویت اندازی سوی خاک / عجایب نقشها سازی سوی خاک
پاسخ: روشنایی رویت را به خاک عرضه میکنی و نقشهای شگفت انگیزی در زمین میآفرینی. (آفرینش خداوند)
ب) الهی فضل خود را یار ما کن / ز رحمت یک نظر در کار ما کن
پاسخ: خداوندا! رحمت و مهربانی خود را یار ما قرار ده و از مهربانی به ما توجه کن.
ج) گل به همه رنگ و برازندگی / میکند از پرتو من زندگی
پاسخ: گل با تمام تنوع و رنگها و شایستگی از من زنده است. (من باعث زنده بودن گل هستم.)
د) رنج هیچ کس ضایع مکن و همه کس را به سزا حق شناس باش.
پاسخ: تلاش هیچ کس را نادیده نگیر و قدر همه را آن چنان که شایسته است بدان.
ه) بدان کوش که به هر محالی از حال و نهاد خویش بنگردی.
پاسخ: تلاش کن که به دلیل هر کار بیاساسی از خود بی خود نشوی.
و) اندر همه کاری داد از خویشتن بده.
پاسخ: در همه کاری عدالت به خرج بده.
۲. معنی لغات زیر را بنویسید.
الف) پیرایه
پاسخ: زیبایی
ب) ورطه
پاسخ: مهلکه
ج) مندرس
پاسخ: کهنه
د) بدسگال
پاسخ: بد اندیش
ب) دانشهای ادبی و آرایه
۳. دو نمونه از آثار تعلیمی ادب فارسی را نام ببرید.
پاسخ: قابوس نامه، گلستان
۴. در بیت زیر یک استعاره بیابید و آن را به تشبیه تبدیل کنید.
«گل از شوق تو خندان در بهار است / از آتش رنگهای بیشمار است»
پاسخ: گل میخندد: تشخیص و استعاره -> گل مانند انسان است.
ج) درک مطلب
۵. منظور شاعر از «سرمایه» و «پیرایه» در بیت زیر چیست؟
«ابر ز من حاصل سرمایه شد / باغ ز من صاحب پیرایه شد»
پاسخ: سرمایه: باران
پیرایه: باغ، میوه
۶. مفهوم ترکیب «گندمنمای جو فروش مباش» در عبارت «به زبان دیگر مگو و به دل دیگر مدار تا گندمنمای جو فروش نباشی» چیست؟
پاسخ: مردم فریبکار و ریاکار
۷. در بیت «چو خود را به چشم حقارت بدید / صدف در کنارش به جان پرورید» دلیل پروراندن قطره در دل صدف را چه میدانید؟
پاسخ: تواضع به خرج دادن
۸. چرا دو بیت زیر با هم قرابت دارند؟ تحلیل کنید.
پاسخ: هر دو بیت اشاره دارد به اینکه خجالتزده شده و متحیر گشته است.
۹. در بیت زیر منظور از «پرده نیلوفری» چیست و چرا اینگونه نامیده شده است؟
«در بن این پرده نیلوفری / کیست کند با چو منی همسری»
پاسخ: آسمان - رنگ آسمان که فیروزهای است و در گذشته سبز و آبی را یک رنگ میدانستند.
قلمرو زبانی
۱. معنی واژههای مشخص شده را بنویسید.
الف) چون بگشایم ز سر مو شکن
پاسخ: پیچ و شکن
ب) دمی آب خوردن پس از بدسگال
پاسخ: بدخواه - بداندیش
ج) دلّاک درآمد و خدمت کرد
پاسخ: کیسهکش حمام - مشت و مال دهنده
د) معلم مشوّش بود
پاسخ: آشفته - پریشان
۲. املای مناسب را از داخل کمانک انتخاب کنید.
الف) بعد از تو روا باشد …………….. همه پیمانها. (نقض - نغز)
پاسخ: نقض
ب) بی نفخ صور ………….. تا عرش اعظم است. (خواسته - خاسته)
پاسخ: نغز
۳. در گروه کلمات زیر غلطهای املایی را بیابید و شکل درست آنها را بنویسید.
لئیمی و فرومایگی - ذلّت و لغزش - آرام و بیتلاتم - جست و جوی تسلّا - دوره فراعنه - سولت و هیبت - امارت و آبادانی - خذلان و درماندگی - رنج و محنت - بیغوله و گوشه
پاسخ: زلت - تلاطم - صولت - عمارت
۴. در گروه کلمات زیر املای دو گروه غلط است. شکل درست آنها را بنویسید.
سیرت و سورت - استماع و شنیدن - خاست خداوند - ادب غنایی
پاسخ: صورت - خواست
۵. روابط معنایی گروه واژههای زیر را بیابید و بنویسید.
الف) رمه - چوپان - مزرعه - علف
پاسخ: تناسب - مراعات نظیر - شبکه معنایی
ب) میدان جنگ - معرکه - جرئت - زَهره
پاسخ: مترادف - هممعنا
۶. ساختمان واژههای زیر را بنویسید.
پاسخ: مشتق
پاسخ: مشتق مرکب
پاسخ: مرکب
پاسخ: ساده
۷. در بیت زیر یک ترکیب وصفی و یک ترکیب اضافی بیابید.
«الهی فضل خود را یار ما کن / ز رحمت یک نظر در کار ما کن»
پاسخ: وصفی: یک نظر
اضافی: فضل خدا - یار ما - کار ما
۸. نقش دستوری کلمات را در جمله زیر بنویسید.
«متصدی آزمایشگاه لوازم فراوانی از فروشگاه خرید.»
پاسخ: نهاد: متصدی آزمایشگاه
مفعول: لوازم فراوانی
متمم: فروشگاه
فعل: خرید
۹. در جمله زیر مسند را بیابید.
«دیروز هوا ابری بود.»
پاسخ: بهاری
ب) قلمرو ادبی
۱. مصراعهای دوم اشعار زیر را بنویسید و کامل کنید.
الف) گه نعره زدی بلبل گه جامه دریدی گل / …………………………………..
پاسخ: با یاد تو افتادم از یاد برفت آنها
ب) در بارگه قدس که جای ملال نیست / …………………………………
پاسخ: سرهای قدسیان همه بر زانوی غم است
۲. آرایههای ابیات زیر را مشخص کنید.
الف) شعر سپید من روسیاه ماند / که در فضای تو به بیوزنی افتاد
پاسخ: کنایه - ایهام - استعاره
ب) از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر / یادگاری که در این گنبد دوار بماند
پاسخ: حس آمیزی - استعاره
۳. در عبارات زیر کنایهها را بیابید و مفهوم آنها را بنویسید.
الف) جوانکی بودم و توی جماعت بر خورده بودم.
پاسخ: توی جماعت بر خوردن: به طور اتفاقی در میان جمعیت قرار گرفتن
ب) نعره برآورده فلک کرده کر / دیده سیه کرده شده زهره در
پاسخ: دیده سیه کرده و زهره در بودن: ترسناک بودن
۴. مصراعهای دوم ابیات زیر را بنویسید و کامل کنید.
الف) گفتم زمان عشرت، دیدی که چون سر آمد / ……………………………
پاسخ: گفتا خموش حافظ کاین غصه هم سرآید
ب) وقتی دل سودایی میرفت به بستانها / ……………………………..
پاسخ: بیخویشتنم کردی بوی گل و ریحانها
۵. دو ویژگی نثر ناصر را بنویسید.
پاسخ: سادگی و روانی - کوتاهی جملات
۶. «چشم به راه بودن» به چه معناست؟
پاسخ: منتظر بودن - انتظار کشیدن
پ) قلمرو فکری
معنا و مفهوم ابیات و عبارات زیر را به نثر روان بنویسید.
۱. در بن این پرده نیلوفری / کیست کند با چو منی همسری؟
۲. بادی که در زمانه بسی شمعها بکشت / هم بر چراغدان شما نیز بگذرد
۳. گفتم دل رحمیت کی عزم صلح دارد؟ / گفتا مگوی با کس تا وقت آن درآید
۴. پیش از تو هیچ فرمانروایی ندیده بودم / که پای افزاری وصلهدار به پا کند
۵. از این همه رفت و آمد به تنگ آمده بود.
۶. سودای آتش بگرفت که آیا در این حقّه چه سر است؟
۷. لب را به اشاره صورت داد.
۸. تدبیر برادران برخلاف تقدیر رحمان آمد.
۹. خانهها درست از سینه خاک درآمده بودند.
۱۰. مفهوم کلی بیت زیر را بنویسید.
«صورت زیبای ظاهر هیچ نیست / ای برادر سیرت زیبا بیار»
پاسخ: ترجیح باطن بر ظاهر
۱۱. مثل «گندمنمای جو فرو مباش.» آدمی را از چه کاری برحذر میدارد؟
پاسخ: دورویی
الف) معنی شعر و نثر
۱. تو، آن بلندترین هرمی که فرعون تخیل میتواند ساخت و هیچ ستاره نیست که وامدار نگاه تو نیست.
۲. در بدایت بند و چاه بود، در نهایت تخت و گاه بود، به اول بیم و هلاکت بود و به آخر عز و ملک.
۳. هر تیر که در کیش است، گر بر دل ریش آید / ما نیز یکی باشیم از جمله قربانها
۴. گفتم که نوش لعلت ما را به آرزو کشت / گفتا تو بندگی کن کو بنده پرور آید
۵. سودای آتش نگرفت که آیا در این حقه چه سر است؟
۶. صاد از کار باز نماند. صورت از او چیزی میطلبید؛ تمامیت خود میخواست.
۷. ما به گوشهای باز شدیم و مکاری از ما سی دینار مغربی خواست.
۸. حسودان تنگ نظر و عنودان بدگهر وی را به می و معشوق و لهو و لعب کشیدند.
۹. هر آن وصفی که گویم بیش از آنی / یقین دانم که بیشک جان جانی
۱۰. هر که به نام فریفته شود، به نان اندر ماند و هر که به نان خیانت کند، به جامه اندر ماند.
ب) قلمرو زبانی
۱. معانی واژههای مشخص شده را بنویسید.
الف) گفتم زمان عشرت دیدی که چون سرآمد؟
پاسخ: خوشگذرانی
ب) دست معلم از وقب حیوان روان شد.
پاسخ: برآمدگی روی پا
پ) کیست کند با چو منی همسری؟
پاسخ: برابری
ت) و زیر مهمیز کودکانه بچگکان یتیم.
پاسخ: آلتی فلزی که بر پاشنه چکمه میبندند و هنگام سواری بر اسب میزنند.
۲. در گروه کلمات زیر، نادرستهای املایی را بیابید و اصلاح کنید.
«پای افزار وصلهدار - داد و دحش - عزم و قصد - حقه و جعبه - تشویش و تلاطم - مرفح و آسوده - وغار و طمأنینه - قارب و میان دو کتف - رقعه و نامه - طلب هیزم - پلاس و گلیم - مقصود و عرض»
پاسخ: داد و دهش - مرفّه و آسوده - وقار و طمأنینه - غارب و میان دو کتف
۳. در بیت زیر کدام واژه معنای گذشته خود را از دست داده و معنایی جدید گرفته است؟ معنای جدید و قدیم آن واژهها را بنویسید.
«بخلش جایی رسیده کاو نگذارد / شوخ به ما گرمابهبان و موی به حجام (حجامت کار) »
پاسخ: شوخ -> معنای قدیم: چرک و آلودگی
معنای جدید: مزاح طبع بودن
۴. نوع «واو»های به کار رفته در بیت زیر را مشخص کنید.
«حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو / که کس نگشود و نگشاید به حکمت این معما را»
پاسخ: واو عطف - واو ربط - واو ربط
۵. در کدام یک از ابیات زیر، جهش ضمیر دیده میشود؟ نقش دستوری ضمیر در آن بیت چیست؟
الف) عجب داری از بار حکمش برم / که دایم به احسان و لطفش برم
ب) من ز دست تو خویشتن بکشم / تا تو دستم به خون نیالایی
پاسخ: گزینه ب
۶. با توجه به دو جمله زیر، به سوالات مطرح شده پاسخ دهید.
جمله اول: قدمت قصه و قصه گویی به قدمت پیدایش زبان و گویایی انسان است.
جمله دوم: قصه، همواره منعکس کننده دیدگاه انسان درباره جهان و عوامل ناشناخته پیرامون آن است.
الف) هسته دومین گروه اسمی جمله اول و اولین گروه اسمی جمله دوم را بیابید.
پاسخ: دومین گروه اسمی جمله اول: قدمت پیدایش زبان -> هسته: قدمت
اولین گروه اسمی جمله دوم: منعکس کننده دیدگاه انسان -> هسته: منعکس کننده
ب) هسته کدام گروه اسمی جملات فوق، یک واژه مشتق مرکب است؟
پاسخ: اولین گروه اسمی جمله دوم -> هسته: منعکس کننده
پ) نقش دستوری «قصه» در جملات فوق چیست؟
پاسخ: مضاف الیه - نهاد
۷. تفاوت «الف» در کلمات بیت زیر چیست؟
«گفتم غم تو دارم گفتا غمت سرآید»
پاسخ: گفتا: الف مربوط به فعل ماضی سوم شخص مفرد
«گفتم خوشا هوایی کز باد خلد خیزد»
پاسخ: خوشا: الف کثرت
۸. صورت امروزی هسته گزاره عبارت «خدای تبارک و تعالی، همه بندگان خود را از عذاب دین فرج دهاد» چیست؟
پاسخ: دهاد: دهد
پ) قلمرو ادبی
۱. با توجه به شعر نیما، چشمه نماد چه کسانی است؟
پاسخ: انسانهای مغرور
۲. در عبارت «به زبان دیگر، مگو و به دل دیگر مدار، تا گندمنمای جو فروش نباشی» کدام ویژگی ادبی نوشته را زیباتر کرده است؟
پاسخ: ضرب المثل
۳. مفهوم کنایی عبارت «خبردار شدن شصت» چیست؟
پاسخ: استفهام انکاری
۴. نوع پرسش به کار رفته در عبارت «در پیچ و تاب عرفانی اسلیمی آدم چه کاره بود؟» چیست؟
پاسخ: آگاه شدن
۵. بارزترین آرایه ادبی به کار رفته در قطعه زیر چیست؟
«مگر از کدام باده مهر مست بودی / که با تازیانه هشتاد زخم / بر خود حد زدی؟»
پاسخ: تلمیح
۶. آرایههای ادبی «حس آمیزی - کنایه - ایهام - سجع - جناس و تشبیه» به ترتیب در کدام یک از عبارات زیر مشهود است؟
الف) هر کس که روی معاملت با خلق بتافت، دنیا و آخرت در راه معاملت حق بیافت.
پاسخ: جناس - سجع
ب) شعر سپید من روسیاه ماند / که در فضای تو / به بیوزنی افتاد
پاسخ: ایهام
پ) هر خسی از رنگ گفتاری بدین ره کی رسد / درد باید پرده سوز و مرد باید گام زن
پاسخ: حس آمیزی
ت) چو در وقت بهار آیی پدیدار / حقیقت پرده برداری ز رخسار
پاسخ: کنایه
ت) قلمرو فکری
۱. مفهوم کدام یک از دو بیت زیر با عبارت «با صدایی که به قول معروف از ته چاه در میآمد با زهرخندی گفت: داد نزن، من گوش استماع ندارم. لمن تقول؟؟»
الف) ذوق سماع مجلس انست به گوش دل / وقتی رسید که گوش طبیعت بیان کنی
ب) حال چوگان چون نمیداند که چیست؟ / ای نصیحتگو، به ترک گوی، گو
پاسخ: گزینه ب
۲. ارتباط معنایی عبارت «این سگ امین من بود بر این گوسفندان و هیچ گرگ از بیم او گرد گوسفندان من نیارستی گشت.» با بیت «دیار دشمن وی را به منجنیق چه حاجت؟ / که رعب او متزلزل کند بروج حصین (استوار) را» توضیح دهید.
پاسخ: خیانت در امانت
۳. عبارت «وزیر ما را به نزدیک خویش باز گرفت و اول شعبان تا نیمه رمضان آن جا بودیم» کدام خصلت وزیر را بیان میکند؟
پاسخ: مهمان نوازی
۴. منظور شاعر از عبارت «نیکو خو بهتر هزار بار از نیکو رو» چیست؟
پاسخ: مهمتر بودن باطن از ظاهر
۵. منظور شاعر از عبارت «با چشمانی یتیم ندیدنت» چیست؟
پاسخ: خلا عدم رویت حضرت علی (ع)
۶. در بیت «گفتم دل رحیمت کی عزم صلح دارد / گفتا مگوی با کس تا وقت آن درآید» عاشق، معشوق را به چه چیزی توصیه میکند؟
پاسخ: رازداری
۷. منظور از عبارت «اگر به شهر نیامده بود، نیما نشده بود» چیست؟
پاسخ: شناخته شدن
۸. در مصراع «گل از شوق تو خندان در بهار است» منظور از خندان بودن گل چیست؟
پاسخ: شکفته شدن گل
و) حفظ شعر
۱. وقتی دل سودایی میرفت به بستانها / …………………………….
پاسخ: بی خویشتن کردی بوی گل و ریحانها
۲. گه نعره زدی ………..، گه جامه دریدی ……… / با یاد تو افتادم از یاد برفت آنها
پاسخ: بلبل - گل
۳. ………………………………… / کوته نظری باشد رفتن به گلستانها
پاسخ: تا خار غم عشقت آویخته در دامن
الف) قلمرو زبانی
۱. معادل معنایی هر یک از واژههای زیر را بنویسید.
الف) یله
پاسخ: رها
ب) محال
پاسخ: کار یا سخن بیهوده
پ) مولع
پاسخ: حریص
ت) فراغ
پاسخ: آسایش
ث) غارب
پاسخ: فرورفتگی بین دو کتف
ج) خطابه
پاسخ: سخنرانی
چ) زلت
پاسخ: لغزش و خطا
ح) فروغ
پاسخ: نور
۲. نقش دستوری واژههای مشخص شده را بنویسید.
«مرا حدیثی از اسب پردازی معلم در یاد است.»
پاسخ: به ترتیب: مضاف الیه - نهاد - مضاف الیه - متمم
۳. تفاوت معنایی واژههای ردیف را توضیح دهید.
پاسخ: امکان داشته باشد
پاسخ: شود
۴. جهش ضمیر را نشان دهید و نقش ضمیر را بنویسید.
پاسخ: نشان «ت»: مضاف الیه
پاسخ: دست «م»: مضاف الیه
۵. نوع «واو» به کار رفته در این دو جمله را مشخص کنید.
پاسخ: ربط
پاسخ: عطف
۶. برای هر یک از واژههای زیر یک همخانواده و یک مترادف بنویسید.
پاسخ: بینیاز - غنا - استغنا
پاسخ: آغاز - ابتدا - مبتدی
۷. ساختمان این واژهها را مشخص کنید. (ساده، مشتق و …)
پاسخ: مرکب
پاسخ: مرکب
پاسخ: مشتق
پاسخ: مشتق
ب) قلمرو ادبی
۱. واژههای سجع را در این جملهها نشان دهید.
«نبینی یوسف را از روی نیکو بند و زندان آمد و از خوی نیکو امر و فرمان آمد.»
پاسخ: زندان و فرمان
۲. ارکان تشبیه را مشخص کنید.
«بدان که قرآن مانند است به بهشت جاودان»
پاسخ: قرآن: مشبه
ادات تشبیه: مانند
مشبه به: بهشت
۳. قافیه و ردیف را مشخص کنید.
«گفتا غم تو دارم گفتا غمت سر آید / گفتم که ماه من شو گفتا اگر برآید
گفتم زمان عشرت دیدی که چون سرآمد / گفتا خموش حافظ کاین غصه هم سرآید»
پاسخ: قافیه:
گفتا غم تو دارم گفتا غمت سر آید / گفتم که ماه من شو گفتا اگر برآید
گفتم زمان عشرت دیدی که چون سرآمد / گفتا خموش حافظ کاین غصه هم سر آید
ردیف: آید
۴. آرایههای به کار رفته در این نمونهها را مشخص کنید.
الف) در شهناز شوری به پا کرده بود
پاسخ: کنایه - ایهام تناسب
ب) گفتم که نوش لعلت ما را به آرزو کشت
پاسخ: استعاره
پ) معلم را گویا میکشید
پاسخ: ایهام
ت) از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر
پاسخ: تشبیه
ث) همه با هم دم گرفتیم
پاسخ: کنایه
ج) لای قرآن را باز کردم آمد «والصادقات صفا»
پاسخ: تضمین
پ) قلمرو فکری
۱. به نثر روان برگردانید.
۲. مفهوم کلی این ابیات را بنویسید.
پاسخ: تواضع
پاسخ: تقدیر و سرنوشت
۳. بیت زیر با کدام یک از ابیات ارتباط مفهومی دارد؟
«غم و شادی جهان را نبود هیچ ثبات / هر زمان حال وی از شکل دگر خواهد شد»
الف) گفتم که بر خیالت راه نظر ببندم / گفتا اگر بدانی هم اوت رهبر آید
ب) گفتم زمان عشرت دیدی که چون سرآمد / گفتا خموش حافظ کاین غصه هم سرآید
پاسخ: گزینه ب
۴. هر یک از گزینههای زیر به کدام ویژگی اخلاقی تاکید دارند؟
الف) اثر غم و شادی خود پیش مردمان بر خود پیدا مکن
پاسخ: خویشتن داری
ب) صورت زیبای ظاهر هیچ نیست / ای برادر سیرت زیبا بیار
پاسخ: برتری باطن بر ظاهر