
محتسب مستی به ره دید و گریبانش گرفت *** مست گفت: «ای دوست، این پیراهن است افسار نیست»
مامور اجرای احکام دینی، مستی را در راه دید و یقهاش را گرفت. مست گفت: دوست عزیز! این که گرفتهای پیراهن است نه افسار.
گفت: «مستی زان سبب افتان و خیزان میروی» *** گفت: «جرم راه رفتن نیست، ره هموار نیست»
گفت: تو مست هستی و به همین سبب نامتعادل راه میروی. مست پاسخ داد: تقصیر راه رفتن من نیست، راه ناهمواره است.
گفت: «میباید تو را تا خانه قاضی برم» *** گفت: «رو، صبح آی، قاضی نیمه شب بیدار نیست»
گفت: باید تو را تا خانه قاضی برم. مست گفت: تا صبح فردا صبر کن؛ زیرا نیمه شب است و قاضی بیدار نیست.
گفت: «نزدیک است والی را سرای، آنجا شویم» *** گفت: «والی از کجا در خانه خمار نیست؟»
گفت: خانه حاکم نزدیک است، آنجا برویم. گفت: از کجا معلوم که حاکم خودش در میخانه نباشد؟
گفت: «تا داروغه را گوییم، در مسجد بخواب» *** گفت: «مسجد خوابگاه مردم بدکار نیست»
مامور گفت: تا زمانی که بروم و داروغه را آگاه کنم، تو در مسجد بخواب. مست گفت: من گناهکارم و مسجد جای افراد بدکار نیست.
گفت: «دیناری بده پنهان و خود را وارهان» *** گفت: «کار شرع، کار درهم و دینار نیست»
گفت: مخفیانه پولی به من بده و خود را آزاد کن. مست گفت: در دین، رشوهخواری جایگاهی ندارد و حرام است. (کار حرام را در دین نمیتوان با رشوه سر و سامان داد.)
گفت: «از بهر غرامت، جامهات بیرون کنم» *** گفت: «پوسیده است، جز نقشی ز پود و تار نیست»
گفت: به عنوان جریمه و تاوان لباست را از تنت میکنم. گفت: لباسم پوسیده و کهنه است.
گفت: «آگه نیستی کز سر درافتادت کلاه» *** گفت: «در سر عقل باید، بیکلاهی عار نیست!»
گفت: تو هوشیاریات از دست دادهای و نمیدانی که کلاه از سرت افتاده است! مست پاسخ داد: کلاه بر سر نداشتن ننگ و عیب نیست، مهم این است که انسان عقل داشته باشد.
گفت: «می بسیار خوردی، زان چنین بیخود شدی» *** گفت: «ای بیهودهگو، حرف کم و بسیار نیست!»
گفت: یقیناً زیاد شراب نوشیدهای که چنین مست شدهای. مست گفت: ای نادان! در شرع، کم یا زیاد خوردن شراب مطرح نیست و در هر صورت شراب حرام است.
گفت: «باید حد زند هشیار مردم، مست را» *** گفت: «هشیاری بیار، اینجا کسی هشیار نیست!»
گفت: باید شخص هوشیاری، مجازات شرعی را بر مست اجرا کند. مست گفت: هوشیاری نمیتوانی پیدا کنی؛ زیرا کسی در این شهر هوشیار و آگاه نیست!
محتسب: مامور حکومتی شهر که کار او نظارت بر اجرای احکام دین و رسیدگی به اجرای احکام شرعی بود
گریبان: یقه
افسار: تسمه و ریسمانی که به سر و گردن اسب و الاغ میبندند.
والی: حاکم
داروغه: پاسبان
شرع: دین و مذهب
غرامت: تاوان
جامه: لباس
عار: عیب و ننگ
حد: کیفر و مجازات شرعی برای گناهکار و مجرم
خمار: مِی فروش