امروز سهشنبه، ساعت ده صبح، در سالن انتظار مرکز شیمیدرمانی نشستهام تا شیمیدرمانی مادرم تمام شود. نگاهم به تبلت است و پستهای کسانی را که دنبال میکنم میخوانم که خانمی سلام میکند. بعد از کمی احوالپرسی، خیلی محترمانه اجازه میگیرد چند دقیقهای وقتم را بگیرد.
نمیدانم چه بگویم. آخرش میگویم: «خواهش میکنم.»
کنارم مینشیند و از کیفش کتابی درمیآورد: «قدرت حال» اثر اکهارت تول.
میخواهد دربارهی کتاب صحبت کند. میگویم: «این کتاب را خواندهام. اتفاقاً در کتابخانهام هم دارمش.»
کتاب «راز» اثر راندا برن را درمیآورد.
میگوید: «این یکی را چطور؟»
میگویم: «این را هم خواندهام و در کتابخانهام دارم.»
احساس میکنم هنوز متوجه نشده با چه آدم نامناسبی برای کتابفروشی طرف شده است. میگویم: «خانم، من در خانه چند هزار جلد کتاب دارم؛ هم خوانده و هم نخوانده. اگر بخواهید کتابی به من بفروشید، احتمال اینکه آن را داشته باشم بیشتر از این است که نداشته باشم.»
یک کتاب کوچک دیگر از کیفش درمیآورد که تمام صفحاتش پازل سگ و گربه است.
میگوید: «این را برای بچهتان بخرید.»
میگویم: «من بچهی کوچکی ندارم که این پازلها به دردش بخورد.»
کتاب دیگری درمیآورد؛ این یکی دربارهی طب سنتی است.
میگویم: «به خدا من بیشتر از ده کتاب دربارهی طب سنتی دارم.»
میگوید: «این یکی فرق میکند.»
میپرسم: «چه فرقی؟»
میگوید: «اینجا نوشته کدام مزاج باید با کدام مزاج ازدواج کند.»
بعد شروع میکند به تعریف کردن از تجربهی شخصی خودش: «من خودم به خاطر اینکه با شوهرم ازدواج کردم و مزاجمان با هم فرق داشت، خیلی مشکل پیدا کرده بودیم. مثلاً غذایی درست میکردم که به من میساخت، ولی شوهرم اذیت میشد. نزدیک بود کارمان به طلاق بکشد، ولی بعد از این کتاب رابطهی عاشقانهی خوبی پیدا کردیم. بچههایم داشتند از لاغری میمردند، چون من طبعشان را نمیدانستم. ولی وقتی این کتاب را خواندم و خورد و خوراکشان را درست کردم، تپلمپل شدند. باید ببینیدشان؛ به درد تبلیغات پفک نمکی مینو میخورند!»
دیدم حریف نمیشوم.
گفتم: «خانم، این کتاب چند است؟»
گفت: «ششصد هزار تومان.»
گفتم: «ششصد هزار؟!»
گفت: «ولی با صد و بیست هزار تومان تخفیف، برای شما چهارصد و هشتاد هزار تومان حساب میکنم.»
نگاهی به کتاب کردم. دویست صفحه هم نداشت.
گفتم: «برگهای چند حساب میکنید؟»
خندید، ولی معلوم بود شوخی من کوچکترین تأثیری در قیمت کتاب ندارد.
گفتم: «خانم، من وضع مالیم بد نیست ولی به خاطر اقساطی که باید پرداخت کنم و پاس کردن چک، اوضاع حساب بانکیم الان خوب نیست. اگر این کتاب را بخرم، همسرم از دستم ناراحت میشود. میگوید خرج بیهوده کردی و راست هم میگوید.»
انگار نه انگار! دوباره شروع کرد به توضیح دادن که کتاب چقدر مفید است و چرا باید یکی از آن را داشته باشم.
دیدم حرفهایم هیچ فایدهای ندارد. کتاب را خریدم؛ نه از روی علاقه و نه از روی نیاز، فقط برای اینکه از شرّ آن خانم سمج خلاص شوم.
کتاب را به دست گرفتم و رفتم داخل اتاقی که مادرم داشت شیمیدرمانی میشد. همسرم چشمش به کتاب افتاد.
گفت: «دوباره رفتی کتاب خریدی؟»
گفتم: «این یکی را به اجبار خریدم. واقعاً قصد خریدش را نداشتم.»
گفت: «کم کتاب داری؟ خیلی از کتابهایی که داری هنوز داخل کارتن و کنار اتاق هال خانهی مادرم هستند.»
برای او توضیح دادم که هرچه گفتم نمیخواهم، آن خانم دستبردار نبوده و آخر سر فقط برای خلاص شدن از دستش کتاب را خریدهام.
بیشتر گُر گرفت.
همینطور نق میزد که پدرم وارد شد و گفت: «بابا، یک کتاب خریده، جنایت که نکرده.»
شیمیدرمانی تمام شد. مادر را روی ویلچر گذاشتیم و با زحمت از ویلچر به صندلی جلو ماشین منتقلش کردیم و راه افتادیم.
هنوز چند دقیقهای نگذشته بود که کنار خیابان چند قالیچه پهن کرده بودند. روی بنر نوشته بودند: «قالیچه، ۴۰۰ هزار تومان.»
همسرم گفت: «با پول آن کتاب میتوانستی یکی از این قالیچهها را بخری. میانداختیم توی آشپزخانه.»
چیزی نگفتم.
کمی جلوتر بساط قوریهای چینی پهن بود. روی بنر نوشته بودند: «دو دست قوری، ۳۵۰ هزار تومان.»
گفت: «با پول آن کتاب میتوانستیم دو دست قوری بخریم.»
باز چیزی نگفتم.
کمی جلوتر بساط استکان و لیوان بود. روی بنر نوشته بودند: «سه دست لیوان، ۴۰۰ هزار تومان.»
گفت: «با پول آن کتاب میتوانستیم سه دست لیوان بخریم.»
دیگر کمکم داشتم احساس میکردم آن چهارصد و هشتاد هزار تومان، از یک مبلغ ساده تبدیل شده به یک فهرست بلندبالا از چیزهایی که میتوانستیم داشته باشیم و نداریم.
کمی جلوتر بساط خرما بود. روی بنر نوشته بودند: «خرما کیلویی ۳۰۰ هزار تومان.»
همسرم گفت: «با پول آن کتاب میتوانستیم یک کیلو و نیم خرما بخریم.»
دیگر صدایم درآمد.
گفتم: «من یک کتاب خریدم. قرار است تا روزی که زندهام، هر چیزی که در خیابان میبینیم تو بگویی با پول آن کتاب چه میتوانستیم بخریم و نخریدیم؟»
چیزی نگفت.
ماشین کمی جلوتر رفت.
چند لحظه بعد چشمم به یک وانت هندوانه افتاد. روی تابلویی نوشته بود: «هندوانه کیلویی ۳۰ هزار تومان.»
تنم لرزید.
با خودم گفتم: «الان است که همسرم بگوید با پول آن کتاب میتوانستیم ۱۶ کیلو هندوانه بخریم.»
از آینهی وسط نگاهش کردم.
چشممان به چشم هم افتاد.
هر دو فهمیدیم به چه چیزی فکر میکنیم.
ناخودآگاه خندهمان گرفت.
