بعضیها معتقدند ما خیلی خودکمبین و خودتحقیرگر هستیم؛ بعضیهای دیگر هم معتقدند باید واقعیتها را دید.

من میگویم:
یعنی در آلمان کسی زباله روی زمین نمیریزد؟
یعنی در انگلیس همه مرتب و منظم سوار اتوبوس میشوند؟
یعنی در فرانسه هیچ کس با تأخیر سر کار نمیرود؟
یعنی در ژاپن هیچکس قانون را زیر پا نمیگذارد؟
و...
قاعدتاً جواب این سؤالها «نه» نیست؛ در همه جای دنیا آدمهای بینظم وجود دارند. هیچ کشوری را نمیتوان پیدا کرد که تمام مردمش همیشه قانون مدار، منظم و مسئولیت پذیر باشند.

اما سؤال من این است:
پس چرا وقتی صحبت از نظم میشود، خیلی زود به این نتیجه میرسیم که ما ایرانیها بی نظم هستیم؟
چرا وقتی یک رفتار نادرست را در کشور خودمان میبینیم، آن را به همه مردم تعمیم میدهیم، اما وقتی همان رفتار را در کشورهای دیگر میبینیم، میگوییم این هم یک استثناست؟
چرا بینظمی یک نفر در کشور ما میشود نشانهای از فرهنگ یک ملت، اما بی نظمی یک نفر در کشورهای دیگر فقط رفتار نادرست یک فرد است؟
البته من نمیخواهم مشکلات خودمان را انکار کنم. کافی است نگاهی به وضعیت رانندگی، رعایت صف، نظافت معابر، وقتشناسی در بعضی محیط های کاری یا رعایت قوانین عمومی بیندازیم. جاهایی هست که واقعاً مشکل داریم و باید برای اصلاح آنها تلاش کنیم.

اما آیا دیدن این مشکلات بهتنهایی برای قضاوت درباره یک ملت کافی است؟
اصلاً نظم فقط به رفتار مردم مربوط میشود؟ یا کیفیت قوانین، شیوه اجرای آنها، وضعیت حمل و نقل عمومی، شرایط اقتصادی، مدیریت شهری و نحوه برخورد با قانون شکنی هم در شکلگیری نظم اجتماعی نقش دارند؟
وقتی قانون برای همه یکسان اجرا نشود، وقتی فرد منظم احساس کند از رعایت قانون ضرر میکند و فرد قانون شکن سود میبرد، آیا میتوان انتظار داشت که فقط با توصیه اخلاقی، جامعهای منظم داشته باشیم؟
پس شاید بهتر باشد بهجای اینکه بپرسیم «چرا ما ایرانیها بینظم هستیم؟»، بپرسیم: «چه شرایطی باعث میشود در بعضی موقعیتها منظم باشیم و در بعضی موقعیتها بینظمی کنیم؟»

و یک سؤال دیگر هم دارم.
نکند بخشی از این نگاه منفی به خودمان، ریشه در فضای سیاسی، رسانهای و مقایسههای یکطرفه داشته باشد؟ نکند آنقدر تصاویر منفی از خودمان دیدهایم و تصاویر گزینش شدهای از زندگی دیگران شنیدهایم که کمکم باور کردهایم ما ذاتاً بینظم هستیم و دیگران ذاتاً منظم؟
البته این هم خودش یک فرضیه است، نه یک واقعیت اثبات شده. برای پذیرفتن یا رد کردنش باید شواهد را بررسی کنیم.
من نه میخواهم بگویم ایرانیها منظمترین مردم دنیا هستند، نه میخواهم مشکلات واقعی جامعهمان را نادیده بگیرم.
حرفم فقط این است: بین پذیرفتن واقعیتها و تحقیر کردن خودمان تفاوت وجود دارد.